Taalontwikkeling bij mbo-studenten ondersteunen

Mbo-studenten moeten voldoende taalvaardig zijn om te functioneren tijdens hun opleiding en daarna. Maar in de praktijk blijkt dat studenten het vereiste taalniveau niet altijd behalen (Expertgroep Nieuwe taaleisen in het MBO, 2025; Expertgroep Nieuwe taaleisen in het MBO (2025). Adviesrapport Expertgroep Nieuwe taaleisen in het MBO [Bijlage bij: 2e voortgangsbrief Aanpak basisvaardigheden mbo]. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
 Inspectie van het Onderwijs, 2024). Inspectie van het Onderwijs. De Staat van het Onderwijs 2024. Inspectie van het Onderwijs.
 De beroepspraktijk zou graag betere taal- en communicatievaardigheden zien bij mbo-studenten (Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, z.d.). Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap [OCW]. (z.d.). Tevredenheid leerbedrijven over recent aangenomen mbo’ers. OCW in cijfers. Geraadpleegd van https://www.ocwincijfers.nl/sectoren/middelbaar-beroepsonderwijs/aansluiting-arbeidsmarkt/tevredenheid-leerbedrijven-over-recent-aangenomen-mboers

In dit artikel lees je wat taalvaardigheid in het mbo inhoudt. We bespreken onderzoek uit het mbo dat zicht geeft op de voorwaarden en kansen om die taalvaardigheid te verbeteren. Het bestaande onderzoek suggereert dat een geïntegreerde aanpak (beroep en taal), expliciete taalsteun en aandacht voor taal in betekenisvolle contexten kansrijk zijn. Als team werken aan gezamenlijke (taal)doelen lijkt een belangrijke voorwaarde. 

Ontwikkeling van taalvaardigheid

Taalvaardigheid ontwikkelt zich op verschillende vlakken. Een student laat bijvoorbeeld groei zien door een grotere variëteit aan woorden en begrippen te gebruiken. Ook wordt de student steeds minder afhankelijk van (visuele) steun uit de context. De student gaat de vaste opbouw in verschillende tekstsoorten herkennen en samenhangende teksten schrijven die passen bij de situatie. 

Grotere omvang woordenschat

Studenten hebben een grote en gevarieerde woordenschat nodig om gedachten precies te formuleren, de juiste vaktermen te kiezen, redeneringen te onderbouwen en om zich in verschillende situaties en rollen passend uit te drukken. Om te groeien naar een volgend taalniveau moet de student actief werken aan het vergroten van de woordenschat Expertgroep Doorlopende Leerlijnen Taal en Rekenen, 2009a). Expertgroep Doorlopende Leerlijnen Taal en Rekenen. (2009a). Een nadere beschouwing: Over de drempels met taal en rekenen. SLO.
 Meer hierover lees je op de themapagina over woordenschatontwikkeling in het mbo. 

Lees ook
Aandacht voor de woordenschatontwikkeling van NT2-studenten

Van dagelijkse taal naar vaktaal

Tijdens de beroepsopleiding moeten studenten de overgang maken van dagelijkse algemene taal naar schooltaal en vaktaal, zodat ze complexe vakkennis begrijpen en kunnen overbrengen. Deze overgang maken ze door begrippen te leren kennen in een situatie met veel steun uit de context, zoals een praktijklokaal. Vervolgens spreken, lezen en schrijven ze over de situatie, waarbij ze worden geholpen om van dagelijkse taal naar meer professionele of schoolse taal te komen. Bijvoorbeeld: ‘Waarom gaat dit nu uit?’ ‘De machine gaat uit zodra het elektrische circuit wordt onderbroken. Hoe wordt het circuit weer gesloten?’. Zo leren ze nieuwe vaktaalwoorden (het elektrische circuit) en specifieke woordcombinaties (gesloten circuit) kennen en gebruiken. Daarnaast hebben ze steeds meer schooltaalwoorden (zodra, onderbreken) nodig om verbanden te doorzien (De Bruijne et al., 2023; De Bruijne, M., Hajer, M., Van Meelis, I., & Middelweerd, A. (2023). Hoe geef je vorm aan effectief taalgericht vakonderwijs? Onderwijskennis.nl (NRO) Geraadpleegd van https://www.onderwijskennis.nl/node/4201
 Hajer & Meestringa, 2020). Hajer, M., & Meestringa, T. (2020). Handboek taalgericht vakonderwijs (4e druk). Coutinho
 Op deze manier gaan studenten steeds complexere en abstractere (vak)taal begrijpen en produceren.

Vaktaal en schooltaal wordt CAT oftewel Cognitief Academisch Taalgebruik genoemd, in tegenstelling tot DAT: Dagelijks Algemeen Taalgebruik (Cummins, 1979). Cummins, J. (1979). Cognitive/Academic Language Proficiency, Linguistic Interdependence, the Optimum Age Question and Some Other Matters. Working Papers on Bilingualism, No. 19.
 In Figuur 1 zie je een schematische weergave van DAT en CAT (Punt et al., 2013). Punt, L., Strating, H., Hajer, M., Scharten, R., & De Vos, B. de (2013). Werken aan vaktaal bij de talen. Enschede: SLO.

Kennis van genres

Bij de ontwikkeling van DAT naar CAT gaat het naast woordenschat ook om kennis van de genres die in de opleiding en het beroep worden gebruikt (Halliday & Hasan, 1985; Halliday, M. A. K., & Hasan, R. (1985). Language, context, and text: Aspects of language in a social-semiotic perspective. Deakin University Press.
 Van der Leeuw & Meestringa, 2014). Van der Leeuw, B., & Meestringa, T. (2014). Genres in schoolvakken: Taal en leren in de verschillende schoolvakken. Coutinho.
 

In de taalkunde verwijst het begrip genre naar de gebruikelijke manier waarop binnen een sociale groep een taaldoel wordt gerealiseerd, bijvoorbeeld beschrijven, verklaren, betogen (Halliday & Matthiesen, 2004; Halliday, M. A. K., & Matthiessen, C. M. I. M. (2004). An introduction to functional grammar (3rd ed.). Arnold.
 Rose & Martin, 2012). Rose, D., & Martin, J. R. (2012). Learning to write, reading to learn: Genre, knowledge and pedagogy in the Sydney School. Equinox Publishing.
 De opbouw en de manier van spreken en schrijven zijn herkenbaar binnen de (beroeps)groep en min of meer vast. Denk aan de opbouw van een betoog, een recept of een recensie. Elk vakgebied kent specifieke taalconventies en genres (Schleppegrel, 2004), Schleppegrel, M. J. (2004). The Language of Schooling: A Functional Linguistics Perspective. New York. https://doi.org/10.4324/9781410610317
 bijvoorbeeld een 'overdracht' in de verpleegkunde of een 'offerte' van een bouwbedrijf. 

Taaldoelen koppelen aan de kwalificatiedossiers

In het mbo zijn twee soorten taaldoelen te onderscheiden: 

• de doelen van het examen Nederlands uit het Referentiekader Taal;
• de doelen die in de kwalificatiedossiers staan beschreven als onderdeel van de competenties van de beroepsbeoefenaar. 

Het Referentiekader Taal (Expertgroep Doorlopende Leerlijnen Taal en Rekenen, 2009b) Expertgroep Doorlopende Leerlijnen Taal en Rekenen. (2009b). Referentiekader taal en rekenen: De referentieniveaus. SLO.
 bevat de exameneisen van het verplichte examen Nederlands in het mbo voor mbo-opleidingen op niveau 2, 3 en 4. Studenten van mbo-2 en -3-opleidingen worden geëxamineerd op referentieniveau 2F en mbo-4-studenten op referentieniveau 3F. Deze taaleisen zijn gelijk voor alle mbo-opleidingen (generiek). In 2025 adviseerde de Expertgroep Nieuwe Taaleisen in het mbo (2025) Expertgroep Nieuwe taaleisen in het MBO (2025). Adviesrapport Expertgroep Nieuwe taaleisen in het MBO. [Bijlage bij: 2e voortgangsbrief Aanpak basisvaardigheden mbo]. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
 om taaleisen per mbo-niveau te formuleren. Deze nieuwe taaleisen zijn nog niet ingevoerd in het mbo.

In het Referentiekader Taal wordt het niveau van een student aangegeven in termen van taaltaken – wat kun je – en kenmerken van taakuitvoering – hoe goed kun je het. In een taaltaak laat de student zien dat hij of zij door middel van taal een concreet doel kan bereiken. Een voorbeeld van een taaltaak bij Lezen 3F is ‘kan instructieve teksten lezen’. Of bij Gesprekken voeren 2F ‘kan bespreken wat er gedaan moet worden en bijdragen aan de planning’. Een taaltaak is een beoordeelbare activiteit, die omschreven wordt in termen van vaardigheid en niveau. 

In de kwalificatiedossiers, de mbo-exameneisen, staan geen expliciete taaldoelen per opleiding genoemd en weinig expliciete taaltaken. Maar de opgenomen werkprocessen bevatten wel impliciete taaltaken, aangegeven met woorden als: signaleren, overleggen, communiceren, rapporteren en raadplegen. Deze taaltaken kunnen houvast geven bij het uitwerken van een beroepsgericht taalonderwijs of geïntegreerd taalonderwijs. 

Neem bijvoorbeeld de impliciete taaltaak uit het kwalificatiedossier van de opleiding Keuken & foodservice (crebo 23426): 

• […] De beginnend beroepsbeoefenaar onderneemt actie wanneer de kwaliteit van gerechten afwijkt en communiceert deze afwijkingen naar collega's en/of leidinggevende/manager. […]

Deze taak sluit mooi aan bij taak 2 ‘Formulieren invullen, berichten, advertenties en aantekeningen’ uit Hoofdstuk 3 Schrijven van het Referentiekader taal:

• 2F: Kan notities, berichten en instructies schrijven waarin eenvoudige informatie van onmiddellijke relevantie voor vrienden, docenten en anderen wordt overgebracht.
• 3F: Kan over allerlei onderwerpen belangrijke informatie noteren en doorgeven.

Het verschil tussen 2F en 3F 

In onderstaand uitklapmenu zie je voorbeelden van teksten die studenten van de opleiding Keuken & foodservice hebben geschreven. De eerste tekst is van een student op niveau 2F, en de tweede tekst van een student op niveau 3F. Daarna wordt het verschil tussen de uitwerking op niveau 2f en niveau 3F toegelicht.

Figuur 2 laat hetzelfde zien, maar dan in een afbeelding. 

Hoe kun je de taalvaardigheid van mbo-studenten verbeteren?

In het mbo is nog weinig onderzoek specifiek gericht op taalontwikkeling. Het bestaande onderzoek suggereert dat een geïntegreerde aanpak (beroep en taal), expliciete taalsteun en aandacht voor taal in betekenisvolle contexten kansrijk zijn. Als team werken aan gezamenlijke (taal)doelen lijkt een belangrijke voorwaarde. 

Hieronder beschrijven we onderzoek uit het beroepsonderwijs dat ondersteuning en houvast kan geven bij het werken aan de taalvaardigheid van mbo-studenten.

Geïntegreerd taal- en vakonderwijs

Mbo-studenten kunnen hun taalvaardigheid verbeteren tijdens de lessen Nederlands én binnen het overige onderwijsaanbod. Geïntegreerd taal- en vakonderwijs laat een bescheiden positief resultaat zien, blijkt uit internationale grootschalige studies (Elbers, 2012). Elbers, E. (2012). Iedere les een taalles? Taalvaardigheid en vakonderwijs in het (v)mbo: De stand van zaken in theorie en onderzoek. Universiteit Utrecht / Programma Onderwijsonderzoek (PROO).
 

Voorwaarden voor succes van geïntegreerd taal- en vakonderwijs zijn:

• De vakdoelen én de taaldoelen zijn duidelijk voor de student, om te voorkomen dat de taaldoelen ondersneeuwen. 
• Als beroepsvakdocent ben je je bewust van de taalaspecten van jouw vak. Denk bijvoorbeeld aan vakspecifieke taal en de manieren waarop je een taaldoel realiseert, zoals een verkoopgesprek houden of een rapportage opstellen.
• Als docent heb je kennis nodig over hoe je studenten ondersteunt bij de ontwikkeling van vaktaal. De beroeps- en vakdocenten in de studies zijn bijvoorbeeld meestal bijgeschoold om taalbewust les te geven.

De taaldoelen hebben in elke opleiding een eigen karakter. In sommige beroepen speelt schriftelijke vaardigheid een grote rol, bij andere beroepen zijn juist dagelijkse taal- en communicatievaardigen belangrijk. Naast aandacht voor schooltaalwoorden en vaktaal (CAT) in lees- en schrijftaken uit de opleiding en de beroepspraktijk, is aandacht nodig voor de dagelijkse taal van gesprekken van de werkvloer (DAT). 

Soms is expliciete of aanvullende taalinstructie nodig, omdat niet alle taaldoelen voldoende aan de orde kunnen komen in de beroepsvakles. Het kan zijn, dat de beroepsgerichte taaltaken onvoldoende uitdaging bieden om het doorstroomniveau te bereiken. Bijvoorbeeld omdat het taalgebruik in de beroepscontext relatief eenvoudig of eenzijdig is.

Lees- en schrijfonderwijs met levensechte scenario’s 

Werken met levensechte taaltaken laten een klein, maar significant positief effect zien op de schrijfvaardigheid (Konstantinidou et al., 2023).  Konstantinidou, L., Madlener-Charpentier, K., Opacić, A., Gautschi, C., & Hoefele, J. (2023). Literacy in vocational education and training: Scenario-based reading and writing education. Reading and Writing, 36, 1025–1052.  https://doi.org/10.1007/s11145-022-10373-4
In dit onderzoek oefenden studenten uit het Zwitserse beroepsonderwijs met lezen, schrijven en woordenschat in een levensechte taak, aan de hand van een scenario. Zo’n scenario beschrijft bijvoorbeeld een situatie waarin een student in de knel komt door verplicht overwerk. Studenten bespraken deze situatie en lazen informatiebronnen. Vervolgens schreven ze een passende tekst met argumenten om het probleem op te lossen. Hierbij werd steeds de opbouw uit onderstaande tabel gebruikt: 

Tabel 1:  Oefenen met lezen, schrijven en woordenschat in een levensechte taak, aan de hand van een scenario 

Taalsteun en genredidactiek

In deze interventie worden enkele specifieke vormen van taalsteun ingezet. Taalsteun (scaffolding) is het tijdelijk ondersteunen van studenten bij het begrijpen of formuleren van taal, gericht op de taaldoelen van de onderwijsactiviteit. Bijvoorbeeld door het aanbieden van woorden en formuleringen, het bespreken van voorbeelden en het geven van gerichte feedback op taal (Hajer & Meestringa, 2020). Hajer, M., & Meestringa, T. (2020). Handboek taalgericht vakonderwijs (4e druk). Coutinho.
 In bovenbeschreven studie biedt de docent tijdens het hele proces vooraf geplande taalsteun, zodat studenten taken kunnen uitvoeren die ze nog niet zelfstandig beheersen (Hammond & Gibbons, 2005). Hammond, J., & Gibbons, P. (2005). Putting scaffolding to work: the contribution of scaffolding in articulating ESL education. Prospect An Australian Journal of TESOL, 20(1), 6–30
 De docent ondersteunt bij verschillende stappen van de scenario-opdracht met behulp van voorbeeldteksten, schrijfkaders en checklists. Dit stelt de studenten in staat om complexere schrijfproducten te maken. 

Elementen uit bovenstaande aanpak sluiten aan bij de onderwijsleercyclus van de genredidactiek, waarbij ook stapsgewijs taalsteun wordt geboden (Van der Leeuw & Meestringa, 2014; Van der Leeuw, B., & Meestringa, T. (2014). Genres in schoolvakken: Taal en leren in de verschillende schoolvakken. Coutinho.
 Kuiper, 2024). Kuiper, C. (2024). Samen taalsterk aan het werk: Hoe genredidactiek kan bijdragen aan geïntegreerd en functioneel schrijfonderwijs in het mbo. Coutinho.
 Hierin werken studenten in vier stappen aan: 

1. kennis opdoen: oriëntatie op onderwerp en schrijftaak;
2. teksten uitpluizen: het lezen en analyseren van voorbeeldteksten;
3. het gezamenlijk schrijven met ondersteuning van de docent; en 
4. uiteindelijk zelfstandig schrijven. 

Door te werken met teksten die typerend zijn voor de beroepscontext, krijgen studenten zicht op de conventies en de opbouw die in beroepssituaties gebruikelijk zijn. Deze werkwijze vraagt om expliciete taalondersteuning voor de studenten. Vakdocenten hebben hierbij een belangrijke rol (Van der Leeuw & Meestringa, 2014). Van der Leeuw, B., & Meestringa, T. (2014). Genres in schoolvakken: Taal en leren in de verschillende schoolvakken. Coutinho.
 

Op dit moment loopt er een onderzoek bij ROC Nijmegen naar de inzet van genredidactiek in het mbo. 

Observerend leren met voorbeeldteksten

Observerend leren is een vorm van taalsteun gericht op de aanpak van een taak. Dit lijkt een effectieve manier om de schrijfvaardigheid te verbeteren (Van Drie et al., 2014; Van Drie, J., Braaksma, M., & Van Boxtel, C. (2014). Beter schrijven bij geschiedenis: Effecten van schrijfinstructie op algemene tekstkwaliteit en historisch redeneren. Levende Talen Tijdschrift, 15(1), 3–14.
 Braaksma et al., 2002; Braaksma, M. A. H., Rijlaarsdam, G., & Van den Bergh, H. (2002). Observational learning and the effects of model-observer similarity. Journal of Educational Psychology, 94(2), 405-415. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/0022-0663.94.2.405
 Couzijn, 1995). Couzijn, M. J. (1995). Observation of writing and reading activities. Effects on learning and transfer. [Proefschrift]. Universiteit van Amsterdam.
 In een masteronderzoek van Peeters (2019) Peeters, J. H. M. (2019). De leereffecten van twee vormen van leren van voorbeelden bij het schrijven van teksten door mbo-4-leerlingen [Master’s thesis, Open Universiteit]. Open Universiteit Repository.
https://research.ou.nl/files/22620255/OWJPeeters_04012019.pdf  kregen mbo-studenten op twee manieren de kans om te leren door observatie. De studenten van de mbo-4-opleiding Salonmanager bekeken een video waarin het schrijfproces van een oud-student werd getoond. Deze student toont hardop denkend hoe zij het schrijven aanpakte van een deel van haar ondernemingsplan voor een nieuwe salon. Observatievragen over het schrijfproces bij de video versterkten de actieve verwerking. De vragen gingen bijvoorbeeld over hoe de oud-student het schrijfplan inzet of hoe zij de zakelijke toon consequent blijft toepassen. Daarnaast kregen de studenten voorbeeldteksten te lezen, die waren voorzien van tekstballonnen die de aandacht richtten op onder andere stijl en opbouw. Deze voorbeelden mochten ze ernaast houden tijdens het schrijven van hun eigen tekst. Beide aanpakken, de video en de voorbeeldteksten, leidden tot betere teksten van de studenten en een positiever beeld van het eigen kunnen (self-efficacy). Dit had weer een positief effect op de motivatie om schrijftaken uit te voeren. 

Leesonderwijs: inhoud, didactische aanpak en begeleiding

Een belangrijk onderdeel van taalvaardigheid is de leesvaardigheid. Effectief leesonderwijs in het mbo bestaat, volgens een recente literatuurstudie van Groot et al. (2024) Groot, A., Elderenbosch, M., Wolf, M., Van Drie, E., & Reijnders, P. (2024). Leesvaardigheid in het mbo: Literatuurstudie naar effectief leesonderwijs in het mbo. ECBO.
Bekijk de volledige publicatie  uit drie samenhangende onderdelen: de inhoud, de didactische aanpak en de begeleiding door docenten. 

Inhoud

De inhoud van effectief leesonderwijs bouwt voort op eerdere ervaringen en kennis van studenten. Daarnaast zijn de leestaken gerelateerd aan het beroep en hun eigen leven. Dit komt tot uiting in:

• gerichte opbouw van kennis en woordenschat (Van Steensel & Houtveen 2020; Van Steensel, R., & Houtveen, T. (2020). De vele kanten van leesbegrip; Verslag van een literatuurstudie naar kernelementen van effectief onderwijs in begrijpend lezen. Levende Talen Tijdschrift, 21(3), 3-12.
   Trapman, 2015); Trapman, M. (2015). Reading and writing development of low-achieving adolescents The roles of linguistic knowledge, fluency, and metacognitive knowledge. [Thesis]. Universiteit Utrecht.
  Bekijk de volledige publicatie
• instructie bij het leren toepassen van strategieën, zoals voorspellen en begrip controleren (Harms & Kalsbeek, 2013; Harms, T., & Kalsbeek, M. (2013). Leren begrijpend lezen en luisteren in mbo 2. GION, Rijksuniversiteit Groningen.
   Van Steensel & Houtveen 2020) Van Steensel, R., & Houtveen, T. (2020). De vele kanten van leesbegrip; Verslag van een literatuurstudie naar kernelementen van effectief onderwijs in begrijpend lezen. Levende Talen Tijdschrift, 21(3), 3-12.
   
• aandacht voor de verschillen tussen relevante tekstsoorten (genres) en tekstkenmerken (Van Steensel et al., 2013; Van Steensel, R., Van Gelderen, A., Van Kruistum, C. J., De Milliano, I., Trapman, M., Oostdam, R., Leseman, P. P. M., & De Haan, M. J. (2013). Hoe moeilijk is goed lezen en schrijven voor vmbo’ers? Inzichten uit onderzoek. In J. van der Waals & M. van Schaik (Eds.), Het vmbo dichterbij. Bewegen tussen theorie en praktijk (pp. 111–135). Amsterdam: SWP.
   Houtveen et al., 2019). Houtveen, A. A. M., Van Steensel, R. C. M., & De la Rie, S. (2019). De vele kanten van leesbegrip: Literatuurstudie naar onderwijs in begrijpend lezen in opdracht van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek en de Inspectie van het Onderwijs. Erasmus Universiteit Rotterdam.
  

Didactische aanpak

Een kenmerk van effectieve leesdidactiek is de verbinding met andere vakken. Ook de combinatie van verschillende taalvaardigheden is een stimulerende factor voor studenten (Houtveen et al., 2019; Houtveen, A. A. M., Van Steensel, R. C. M., & De la Rie, S. (2019). De vele kanten van leesbegrip: Literatuurstudie naar onderwijs in begrijpend lezen in opdracht van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek en de Inspectie van het Onderwijs. Erasmus Universiteit Rotterdam.
 Moeken et al., 2016; Moeken, N., Kuiken, F., & Welie, C. (2016). Samenwerkend Lezen in het Voortgezet Onderwijs (SALEVO): Effectiviteit voor verschillende typen leerlingen. Levende Talen Tijdschrift, 17(2), 38-49.
 Elbers, 2012). Elbers, E. (2012). Iedere les een taalles? Taalvaardigheid en vakonderwijs in het (v)mbo: De stand van zaken in theorie en onderzoek. Universiteit Utrecht / Programma Onderwijsonderzoek (PROO).
 Binnen het mbo zijn hiervoor veel mogelijkheden: bij taaltaken uit het beroep zijn vaak verschillende, onderling samenhangende taalvaardigheden nodig. Denk bijvoorbeeld aan gelezen informatie overdragen aan een collega of klant.

Begeleiding door docenten

Docenten kunt een rijke taalomgeving creëren door uitdagende, authentieke teksten in te zetten met een gevarieerd taalgebruik. Als docent geef je taalsteun en begeleid je de studenten door je eigen leesproces te laten zien: je doet voor welke denkstappen je gebruikt en hoe je je eigen begrip van de tekst monitort. Ook geef je mogelijkheden voor interactie en samenwerkend leren. Bijvoorbeeld door studenten in projectgroepen te laten werken. Daarnaast is het goed om hoge verwachtingen uit te spreken en jezelf als leesrolmodel op te stellen. Om te zorgen dat studenten daadwerkelijk gaan lezen hebben zij motiverend leesonderwijs nodig en zelfvertrouwen op het gebied van lezen. 

Lees ook
Motiverend leesonderwijs in het vo en mbo

Formatief evalueren van taalvaardigheid

Bij formatief evalueren ligt de nadruk op het leerproces, niet op het maken van een eindbeoordeling of op kwalificeren (summatief toetsen) (Gulikers et al., 2022). Gulikers, J., Van Schilt-Mol, T., & Baartman, L. (2022). Formatief evalueren als doelgericht en interactief proces. Onderwijskennis.nl (NRO). Geraadpleegd van https://www.onderwijskennis.nl/node/2994
 Formatief evalueren heeft twee doelen (Wiliam, 2011) Wiliam, D. (2011). What is assessment for learning? Studies in Educational Evaluation, 37(1), 3-14. https://doi.org/10.1016/J.STUEDUC.2011.03.001
: 

• meer inzicht krijgen in het leerproces van studenten;
• studenten betrekken bij hun eigen leerproces. 

In het mbo wordt nog beperkt gebruik gemaakt van formatief evalueren, terwijl docenten aangeven hier behoefte aan te hebben (Schildkamp et al., 2014). Schildkamp, K., Heitink, M. C., van der Kleij, F., Hoogland, I., Dijkstra, A. M., Kippers, W. B., & Veldkamp, B. P. (2014). Voorwaarden voor effectieve formatieve toetsing: een praktische review. University of Twente.
 

Of formatief evalueren bijdraagt aan de verbetering van taalvaardigheid, is (nog) niet bekend. Maar technieken van formatief evalueren die zijn beproefd in een praktijkonderzoek in het mbo, sluiten wel aan bij factoren die de taalvaardigheid bevorderen (Scheltinga et al., 2021). Scheltinga, F., Groot, A., Veldhuis, M., Van Meelis, I., Wijers, M., & Jonker, V. (2021). Grip op leerpotentieel. Praktijkgericht onderzoek in het mbo. ECBO / ITTA / Universiteit Utrecht.
Bekijk de volledige publicatie  Denk aan het gebruik van voorbeeldteksten om taaldoelen en criteria te verhelderen en feedbackvormen die de aandacht vestigen op bepaalde aspecten van (vak)taalgebruik. Met name de fase waarin de student feedback gebruikt om een product te verbeteren, wordt in de onderwijspraktijk nogal eens overgeslagen (Gulikers & Baartman, 2017), Gulikers, J., & Baartman, L. (2017). Doelgericht professionaliseren. Formatief toetsen met effect! Wat DOET de docent in de klas? Eindrapport NRO-PPO overzichtsstudie. Dossiernummer 405-15-722.
 terwijl juist deze fase de toepassing van nieuwverworven kennis stimuleert. In het mbo zijn verschillende technieken uitgeprobeerd om het taalleerproces van studenten zichtbaar te maken en te sturen (Van Meelis et al., 2021). Van Meelis, I., De Maa, J., Scheltinga, F., & Groot, A. (2021). Formatief evalueren van Nederlands in het mbo: Beproefde technieken om inzicht te krijgen in het leren van studenten. ECBO / ITTA / Universiteit Utrecht.
Bekijk de volledige publicatie

Docenten die in taal- en rekenlessen in het mbo werkten met formatief evalueren gaven aan dat studenten meer betrokkenheid en motivatie toonden in de les, en meer inzicht kregen in het nut van feedback. De docenten zelf kregen meer inzicht in de vragen van studenten, zodat ze meer maatwerk konden leveren. Om in het mbo met formatief evalueren te kunnen werken, zijn docenten met een trekkersrol en goede voorbeelden onontbeerlijk. Daarnaast heb je tijd nodig voor overleg en ontwikkeling, en ruimte in het curriculum (Scheltinga et al., 2021). Scheltinga, F., Groot, A., Veldhuis, M., Van Meelis, I., Wijers, M., & Jonker, V. (2021). Grip op leerpotentieel. Praktijkgericht onderzoek in het mbo. ECBO / ITTA / Universiteit Utrecht.
Bekijk de volledige publicatie

Gezamenlijk doel en schoolbreed beleid 

Vrijwel alle interventies die mbo-opleidingen inzetten om de taalvaardigheid van studenten te verbeteren, hebben betrekking op de koppeling van taalonderwijs aan de beroepscontext of leefwereld van studenten (Groot et al., 2023; Groot, A., Dood, C., & Gijsel, M. (2023). Taalontwikkeling stimuleren in de beroepscontext. ECBO / Expertisecentrum Nederlands.
Bekijk de volledige publicatie  2024). Groot, A., Elderenbosch, M., Wolf, M., Van Drie, E., & Reijnders, P. (2024). Leesvaardigheid in het mbo: Literatuurstudie naar effectief leesonderwijs in het mbo. ECBO.
Bekijk de volledige publicatie  Van lang niet alle interventies is bekend of ze effectief zijn. Toch lijken uit beschrijvende onderzoeken van Groot et al. (2023; Groot, A., Dood, C., & Gijsel, M. (2023). Taalontwikkeling stimuleren in de beroepscontext. ECBO / Expertisecentrum Nederlands.
Bekijk de volledige publicatie   2024) Groot, A., Elderenbosch, M., Wolf, M., Van Drie, E., & Reijnders, P. (2024). Leesvaardigheid in het mbo: Literatuurstudie naar effectief leesonderwijs in het mbo. ECBO.
Bekijk de volledige publicatie  de volgende factoren te zorgen voor een succesvolle aansluiting tussen taal- en beroepsonderwijs:

• gezamenlijk urgentiebesef bij alle betrokkenen;
• aansluiting bij de specifieke kenmerken van de doelgroep;
• duidelijkheid voor alle betrokken: afspraken, aansluiting bij kennis en vaardigheid; 
• veilig leerklimaat voor docenten en studenten;
• uitwisseling tussen betrokkenen, voldoende gelegenheid voor overleg;
• collectiviteit: naast de taaldocent en beroepsvakdocent is ook een manager en taalcoördinator of onderwijsontwikkelaar betrokken;
• planmatige benadering;
• aanpak gebaseerd op theoretische onderbouwing.

Literatuur over de succesvolle aansluiting van taal- en beroepsonderwijs beschrijft dat taal- en vakdocenten aan een gezamenlijk doel werken en zich bewust moeten zijn van hun eigen rol in de taalontwikkeling van studenten (Elbers, 2012; Elbers, E. (2012). Iedere les een taalles? Taalvaardigheid en vakonderwijs in het (v)mbo: De stand van zaken in theorie en onderzoek. Universiteit Utrecht / Programma Onderwijsonderzoek (PROO).
 Wolf et al., 2025). Wolf, M., Groot, A., & Van Drie, E. (2025). Inventarisatie taalinterventies in het mbo. ECBO.
Bekijk de volledige publicatie  Gegevens verzamelen over de ontwikkeling van taalvaardigheid kan helpen om teams te betrekken en om het taalonderwijs af te stemmen op de diversiteit binnen de mbo-populatie. Daarnaast moet er voldoende tijd zijn om expertise te delen en nauw samen te werken, gezamenlijk te leren, te experimenteren en te reflecteren op ervaringen (Groot et al., 2016; Groot, A., Bolle, T., & Van Meelis, I. (2016). *Taalbewust lesgeven op het mbo. Naar betere taalprestaties op mbo-entree en niveau 2.* ECBO. Geraadpleegd van https://ecbo.nl/publicaties/taalbewust-lesgeven-op-het-mbo/
 Gotwals & Cisterna, 2022; Gotwals, A. W., & Cisterna, D. (2022). Formative assessment practice progressions for teacher preparation: A framework and illustrative case. Teaching and Teacher Education, 110, 103601. https://doi.org/10.1016/j.tate.2021.103601
 Sluijsmans, 2025; Sluijsmans, D. M. A. (2025). Formatief evalueren: wat, wanneer en hoe? (1e update).  Onderwijskennis.nl (NRO). Geraadpleegd van www.onderwijskennis.nl/node/1743
 Scheltinga et al., 2021). Scheltinga, F., Groot, A., Veldhuis, M., Van Meelis, I., Wijers, M., & Jonker, V. (2021). Grip op leerpotentieel. Praktijkgericht onderzoek in het mbo. ECBO / ITTA / Universiteit Utrecht.
https://www.nro.nl/sites/nro/files/media-files/grip_op_leerpotentieel.pdf  Professionaliseringstrajecten vergroten het benodigde vakspecifieke taalbewustzijn van docenten (Wildeman, 2022). Wildeman, E. (2022). Vocational teachers’ integrated language teaching: On the role of language awareness and related teaching behaviour [Doctoral dissertation, Eindhoven University of Technology, Eindhoven School of Education]. Eindhoven University of Technology.
Bekijk de volledige publicatie

Deze voorwaarden voor succes onderstrepen het belang van een schoolbreed beleid. Hierin worden docenten voldoende geschoold en taalvaardigheid wordt gezien als een teamverantwoordelijkheid.