Video: Leerkracht-leerlingrelaties in het po

In dit fragment vraagt René zijn leerlingen naar hun hobby's. Hij toont interesse door goed te luisteren en vervolgvragen te stellen. Ook moedigt hij zijn klas aan om hun hobby’s ook met de leerkracht van volgend jaar te delen. Zo denkt hij alvast mee over de overgang naar het nieuwe schooljaar en de kennismaking met de nieuwe leerkracht. 

Marije heeft haar nagels gelakt in de kleuren die een leerling had aangeraden. In een persoonlijk gesprekje bedankt ze haar voor het advies. Ook maakt ze tijdens de pauze contact met een jongen die niet meedoet met de voetbalwedstrijd en vraagt hoe hij zich voelt over zijn nieuwe klas op de middelbare school. Door tussendoor een-op-een contact te maken en oprechte belangstelling te tonen, versterkt ze de band met haar leerlingen.

Tips uit de leidraad:

• Leer leerlingen zo snel mogelijk kennen. Kom regelmatig terug op hun hobby's en interesses en verwerk deze bijvoorbeeld in de les.
• Toon oprechte interesse voor elke leerling, door bijvoorbeeld genegenheid te uiten en kinderen proactief te benaderen.
• Maak tijd voor een-op-een contact met leerlingen.
• Maak ook buiten het klaslokaal op een positieve manier contact.
• Maak contact met de ouders van leerlingen. Zo krijg je beter zicht op de achtergrond van kinderen, waardoor je hun gedrag soms beter kunt begrijpen.

De leerlingen van Marije hebben opgeschreven wat ze het afgelopen jaar geleerd hebben. Door dit samen met hen te bespreken, creëert ze kansen om oprechte en gerichte complimenten te geven. 

René vraagt zijn leerlingen naar hun persoonlijke eigenschappen. Daar kan hij meteen positieve feedback op geven. Ook stimuleert hij de onderlinge relaties in de groep, door klasgenoten te laten meedenken over sterke eigenschappen van de ander.

Tips uit de leidraad:

• Bekrachtig positief gedrag van leerlingen. Zorg ervoor dat complimenten gericht zijn op concreet gedrag, oprecht en echt verdiend zijn.
• Creëer situaties waarin je leerlingen positief kunt bekrachtigen. Geef bijvoorbeeld een taak die leerlingen leuk vinden en aankunnen.
• Maak ruimte voor kindgeleide activiteiten, zoals een spelletje of een gesprekje.
• Wees je bewust van je sociale voorbeeldfunctie en ga respectvol met leerlingen om.
• Stimuleer relaties tussen klasgenoten onderling, door positief over kinderen te spreken.

Marije vertelt haar leerlingen aan welke taken ze gaan werken en wat ze moeten doen als ze klaar zijn. Dat kunnen ze ook zien op het bord. Met zo’n vaste, terugkerende routine biedt ze de kinderen structuur. Als de klas aan het werk is, loopt Marije naar een leerling toe. Ze helpt hem om te reflecteren op zijn persoonlijke doelen, en bespreekt strategieën die hij kan inzetten om zich beter te concentreren. 

René zet zijn leerlingen aan het werk. Ze mogen zelf kiezen waarmee ze willen beginnen en René controleert of iedereen aan de slag kan. Ook vertelt hij wat hij verwacht van de strip die een leerling gaat maken. Meerdere kinderen willen tegelijkertijd met de microscoop werken en René nodigt ze uit om dit zelf te regelen. Zo ondersteunt hij hun autonomie. 

Tips uit de leidraad:

• Creëer mogelijkheden voor leerlingen om eigen keuzes te maken, bijvoorbeeld over het niveau, tempo of onderwerp van een taak.
• Sluit aan bij de belevingswereld van leerlingen.
• Gebruik informatieve, uitnodigende taal.
• Neem de meningen van leerlingen serieus
• Formuleer je verwachtingen duidelijk en begrijpelijk.
• Zorg voor een duidelijke en terugkerende organisatie in de les.
• Monitor de vooruitgang samen met leerlingen.

In dit fragment ziet René dat een leerling zich terugtrekt tijdens de pauze. Hij loopt naar haar toe, vraagt hoe het gaat en probeert zich tijdens het gesprek in haar situatie te verplaatsen. 

Tips uit de leidraad:

• Reflecteer op je relatie met individuele leerlingen. Daag jezelf uit door problematische situaties te zien als relatieproblemen waar je zelf ook een aandeel in hebt.
• Reflecteer samen met collega’s op problematische interacties en relaties en doe dit in een open en veilige sfeer.
• Verplaats je in het perspectief van de leerling. Probeer gedrag te observeren en te begrijpen zonder een mening te vormen.

In dit fragment probeert een leerling de aandacht van René te vangen terwijl hij met een ander kind in gesprek is. Hij corrigeert de jongen snel en onopvallend en laat weten dat hij straks tijd heeft om te luisteren. Zijn aandacht blijft bij het gesprek dat hij aan het voeren is. 

Marije laat de leerlingen nadenken hoe ze positief kunnen bijdragen aan de sfeer in de klas. Door zelf ook mee te doen geeft ze het goede voorbeeld. Ze laat zien dat ze zelf ook verbeterpunten heeft.

Marije herinnert een leerling aan de presentatie die ze straks gaat geven. Zo zorgt ze ervoor dat het meisje op tijd alles regelt en niet in tijdnood komt. Dat voorkomt spanning.

Tips uit de leidraad:

• Geef zelf het goede voorbeeld en wees je bewust van je verbale communicatie. Kies voor vriendelijke, ondersteunende taal.
• Let ook op je non-verbale communicatie, zoals je gezichtsuitdrukking en lichaamshouding.
• Stuur het gedrag van leerlingen op een positieve manier bij. Doe dat snel en onopvallend en geef een alternatief voor het gedrag.
• Behandel leerlingen eerlijk. Zorg dat je consequent bent en leerlingen gelijk beloont.
• Zorg voor heldere regels en soepele overgangen tussen activiteiten, zodat leerlingen meer kansen krijgen om het gewenste gedrag te laten zien.

Niet alle conflicten kun je voorkomen. Zorg dan voor herstel van de relatie. Compenseer negatieve interacties met meerdere positieve interacties en voer een herstelgesprek. Maak leerlingen daarin mede-eigenaar van de oplossing. Wil je zien hoe je dat kunt aanpakken? Kijk dan naar de video Leraar-leerlingrelaties in het vo.

Tips uit de leidraad:

• Help leerlingen om hun emoties te reguleren, bijvoorbeeld door emoties te valideren (“Ik begrijp dat je boos bent en dat is oké”) of te labelen (“Ik zie dat je van streek bent, klopt dat?”)
• Compenseer een negatieve interactie met ten minste drie positieve interacties. Zo voorkom je een negatieve spiraal.
• Voer een herstelgesprek met de leerling na een negatieve interactie.
• Maak de leerling mede-eigenaar van de oplossing. Door samen te bespreken wat er misging, kun je zorgen voor wederzijds begrip en concrete ideeën voor het vervolg.

Geïnspireerd om verder te praten over positieve relaties met leerlingen? Hieronder vind je bij de verschillende fragmenten kijk- en discussievragen. Gebruik ze bijvoorbeeld in een teamvergadering, intervisiebijeenkomst of op de lerarenopleiding.

Algemene kijkvragen:
Hoe probeerden René en Marije ervoor te zorgen dat leerlingen zich veilig en gezien voelden?
Zie je verschillen in aanpak tussen René en Marije?
Welke momenten uit de video herken je uit je eigen praktijk?
Op welke momenten zou jij het anders zou hebben aangepakt, en waarom? 

Aanbeveling 1:
René en Marije laten op verschillende manieren zien dat ze hun leerlingen goed kennen. Waaruit blijkt dat?
Welke werkvormen kun je gebruiken om leerlingen beter te leren kennen?

Aanbeveling 2:
Hoe geven René en Marije zelf het goede voorbeeld?
Welke werkvormen kun je inzetten om kansen te creëren voor positief contact met leerlingen?

Aanbeveling 3:
Op welke manier geeft René zijn leerlingen autonomie?
Welke routines gebruik jij in je les?
Hoe kun je leerlingen helpen reflecteren?

Aanbeveling 4:
Op welke manier reflecteer jij op je relaties met individuele leerlingen?
Hoe kun je daarin samenwerken met collega's?   

Aanbeveling 5:
Op welke manier corrigeert René zijn leerlingen?
Hoe zorg jij voor een positieve sfeer in de klas?

Aanbeveling 6
Hoe pak jij een herstelgesprek aan?
Hoe help jij leerlingen om hun emoties te reguleren?

Algemene discussievragen:
Wat is een goede leraar–leerlingrelatie voor jou?
Hoe bouw je een relatie op met een kind dat veel aandacht vraagt of moeilijk gedrag laat zien?
Welke tip uit de leidraad kun je morgen al toepassen in je les?
Welke terugkerende, dagelijkse momenten kun je bewuster benutten om relaties te versterken?
Hoe werk je samen met ouders aan sterke relaties met leerlingen?