Ontsnappen aan de verkokering
We leven in een wereld met complexe transitievraagstukken die met de dag urgenter worden. Een wereld die nodig heeft ‘dat samen leren en werken aan oplossingen in de kern van het onderwijs zit’.
De vraagstukken waar we voor staan vallen niet met enkel disciplinaire kennis op te lossen. Ze vragen om discipline-overstijgend onderwijs. Hoe pak je dat aan in een organisatie die verkokerd is ingericht, rondom individuele opleidingen en erkende opleidingen in het Centraal Register Opleidingen Hoger Onderwijs? Dat was onze grootste uitdaging.
Het doel van #Together is drieledig: vernieuwing van het onderwijs, de cultuur en het systeem. De verkokering zit namelijk ingebakken in de cultuur; in het denken en doen van studenten, docenten, commissies en managers. En het systeem is niet afgestemd op samenwerking en netwerking in het onderwijs.
Samen leren van waarde te zijn
Inmiddels – in jaar 3 – draaien er negen discipline-overstijgende onderwijsprogramma’s van dertig EC’s, waarin geleerd en gewerkt wordt rondom complexe opgaven. Zo hebben we bijvoorbeeld programma’s rondom circulariteit in de bouw, meervoudige waardecreatie, het genereren van impact met data en het nemen van een leidende rol bij het toekomstbestendig maken van MKB-bedrijven. In jaar 4 richten interdisciplinaire afstudeerteams van studenten zich op diverse complexe maatschappelijke opgaven, eveneens voor dertig EC’s. Deze complexe opgaven hebben een verbinding met kenniscentra waardoor onderzoek en onderwijs elkaar versterken.
Om tot dit onderwijs te komen, regisseren we een diep democratisch proces met docenten en commissies om ons denken en doen te richten op een nieuwe kerntaak: het bewerkstelligen van impact. Dus niet leerdoelen afvinken. Zo werken we aan het doorbreken van een diepgewortelde cultuur van verkokering. We maken in gesprekken onderlinge verschillen bespreekbaar en geven elkaar speelruimte om samen tot werkbare oplossingen te komen. Dat doen we onder andere met een speciaal hiervoor ontworpen spel: Talent in transitie.
Onze aanpak is een doenersaanpak. We zetten de interventie in gang en dan wordt er vanuit ontstane ervaringen gezocht naar literatuur die behulpzaam is bij de volgende stap. Zo constateerden we bijvoorbeeld dat opleidingen in gesprek over discipline-overstijgend onderwijs vooral redeneerden vanuit hun eigen onderwijscontext. Hun curricula leken op slot te zitten. De inzichten van Dominique Sluijsmans hebben ons geholpen om aan de slag te gaan met een permeabel curriculum.
Drieslag zorgt voor impact
Door zowel aan het onderwijs, als de cultuur en het systeem te werken, maken we impact.
- We werken nu al met tachtig docenten vanuit elf businessopleidingen aan vraagstukken bij ongeveer 150 lerende praktijkpartners.
- Onze aanpak is onderdeel van de uitvoeringsagenda van Hogeschool Rotterdam en daarmee grijpen we impactvol in op het onderwijssysteem.
- Er is een co-lerende community binnen de hogeschool met docenten die samen leren wat discipline-overstijgend onderwijs nodig heeft. En we leren samen met twee andere hogescholen op het thema Betekeniseconomie.
- We maken impact in regionale ecosystemen met onze circulaire programma’s. Zo werken we bijvoorbeeld met twaalf studenten en vier werkveldpartners samen met het kenniscentrum Business Innovatie en de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) in netwerkverband aan interventies om circulair gedrag binnen organisaties te stimuleren.
- We komen tot intellectuele impact door publicatie van interdisciplinaire opbrengsten en onderzoek in vaktijdschriften zoals artikelen over tooling voor true pricing in het Controllers Magazine.
Voor het volgen en in kaart brengen van de impact houden we vooralsnog de ‘The Business School Impact System’( BSIS) indicatoren aan. BSIS richt zich echter op business schools. Met de op gang komende samenwerking met opleidingen uit andere domeinen zou de manier van impactmeting kunnen veranderen.
Lessons Learned
- Focus niet alleen op vernieuwen en ontwikkelen van onderwijs, maar werk direct aan het veranderen van het onderliggende systeem en de onderwijscultuur.
- Gun jezelf tijd. Niet alles hoeft direct honderd procent gelijk en op elkaar afgestemd te zijn. Verschillende manieren en visies kunnen hand in hand gaan. Wel heb je een gemeenschappelijke basis nodig.
- Werken vanuit urgentie helpt. Doelmatige urgentie kun je ook creëren.
- De rol van de docent, en ook die van de manager en ondersteuner verandert. Daarnaast krijgen commissieleden als curriculumcommissies en opleidingscommissies andere taken en verantwoordelijkheden. Passende professionalisering (learning-on-the job) is hiervoor nodig.
- Binnen een hoger onderwijsinstelling is veel kennis en expertise aanwezig. Ga actief op zoek naar expertise en talenten, en creëer een lerende community met positieve energie.
Literatuur
De Vries, B. (2016, 20 december). Een leven lang leren met een permeabel curriculum. Science Guide.
Hogeschool Rotterdam (2020). Position Paper. Rotterdam Business School.
Hogeschool Rotterdam (2023). Talent voor Transitie. https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/documenten/hogeschool/over-ons/samenvatting-strategische-agenda-2023--2028-talent-voor-transitie.pdf
Kramer, J. (2019). Deep democracy. De wijsheid van de minderheid. Zaltbommel: Thema.
Producten
- Spoorboekje
- Spel ‘Talent in Transit’ (handleiding, gesproken uitleg, QR-code) – ontworpen door Marleen Wienk
- Posters impact
- Flyer voor externe praktijkpartners
- Handleiding spel ‘Talent in Transit’
- Filmpje uitleg spel ‘Talent in Transit’
Het project '#Together' werd genomineerd voor de Nederlandse Onderwijspremie voor mbo en ho 2024 en won de derde prijs.