Zomerscholen

1. Zomerscholen hebben een positief effect van gemiddeld drie maanden extra leerwinst, maar de implementatie ervan is duur. Het aanbieden van extra begeleiding tijdens het schooljaar is wellicht een meer kosteneffectieve manier om de leerprestaties te verbeteren.
2. Als je met een zomerschool de schoolprestaties wilt verbeteren, moet deze een leercomponent hebben. Zomerscholen met een intensieve instructiecomponent, zoals begeleiding in kleine groepen of een-op-een, hebben gemiddeld een groter effect.
3. Bij een zomerschool kan het lastig zijn om ervoor te zorgen dat de leerlingen regelmatig aanwezig zijn, vooral als het om leerlingen met een sociaal-economische achterstand gaat. Je moet goed bedenken hoe je een zomerschool aantrekkelijk maakt voor leerlingen en actieve deelname creëert, om te voorkomen dat onderwijsachterstanden groter worden.
4. Zomerscholen waarbij leraren worden ingezet die de leerlingen kennen hebben gemiddeld een groter effect, maar zijn waarschijnlijk duurder.
5. Zomerscholen kunnen ook extra ervaringen en activiteiten aanbieden, zoals kunstlessen of sportieve activiteiten. Dit is op zichzelf al waardevol, maar kan naast ondersteuning van de leercomponent ook zorgen voor een grotere betrokkenheid.

Over het algemeen blijkt uit het onderzoek dat leerlingen die naar een zomerschool gaan ongeveer drie maanden extra leerwinst boeken vergeleken met leerlingen die niet naar een zomerschool gaan. 

Het effect is groter als de zomerscholen een intensief programma hebben, er genoeg middelen beschikbaar zijn en de lessen een-op-een of in kleine groepen worden gegeven door ervaren en gekwalificeerde leraren. Het lijkt erop dat het een voordeel is als de leerlingen de leraar kennen (over het algemeen +4 maanden leerwinst). Zomerscholen zonder duidelijke leercomponent blijken over het algemeen geen betere schoolprestaties op te leveren, maar kunnen wel positieve effecten hebben op andere gebieden.

Er is enig bewijs dat zomerscholen een positief effect hebben op leerlingen met een sociaal-economische achterstand wanneer de zomerschool een nadrukkelijke leercomponent heeft, over voldoende leermiddelen en materialen beschikt en het onderwijs in kleine groepen of een-op-een plaatsvindt. Er is minder bewijs voor ‘light’-varianten, zoals programma’s waarbij de leerlingen in de zomer boeken mee naar huis nemen.

Onderzoek laat zien dat het voorkomen van verzuim en voortijdig afhaken de belangrijkste uitdagingen zijn voor vrijwillige programma’s buiten het schooljaar, vooral voor leerlingen met een sociaal-economische achterstand. Om deze kwesties het hoofd te bieden moeten scholen eventuele hindernissen (zoals de kosten voor vervoer of eten, geplande vakanties of religieuze feestdagen) in een vroeg stadium bespreken met ouders/verzorgers, om de betrokkenheid te vergroten. Wanneer een zomerschool specifiek is gericht op leerlingen met een sociaal-economische achterstand is het belangrijk stigmatisering te voorkomen.

Het aanbieden van verrijkende activiteiten die niet met het leren te maken hebben, zoals sport, kunstlessen of cultuureducatie, zijn waardevol op zichzelf en kunnen leerlingen met een sociaal-economische achterstand mogelijkheden bieden die anders buiten hun bereik zouden liggen. Een gemengd activiteitenaanbod kan zorgen voor meer betrokkenheid en de animo voor zomerscholen vergroten.

Zomerscholen hebben een effect op de leerprestaties omdat ze leerlingen in de zomer extra schooltijd bieden en daarmee extra leertijd. Deze extra leertijd kan ook gericht zijn op leerlingen die problemen hebben met bepaalde onderdelen van het lesprogramma. Voor scholen die deze aanpak toepassen is het volgende van belang:

• Zorg ervoor dat er extra leertijd is voor kernvakken;
• Zorg ervoor dat leerlingen voor wie de aanpak is bedoeld ook daadwerkelijk gebruikmaken van de extra tijd en de zomerschool optimaal benutten;
• Zorg binnen de zomerschool voor gerichte extra begeleiding voor leerlingen die dat nodig hebben;
• Werk samen met scholen in het primair onderwijs als de zomerschool gericht is op de overgang van het primair naar het voortgezet onderwijs.

Zomerscholen kunnen ook andere activiteiten aanbieden die verrijkend zijn en de betrokkenheid vergroten, zoals kunst- en sportlessen of educatieve uitstapjes. Deze activiteiten kunnen helpen om leerlingen betrokken te houden bij een zomerschool met een grote leercomponent, maar ze kunnen op zichzelf ook zinvol zijn voor zomerscholen die een breder doel hebben.

Zomerscholen duren meestal twee of drie weken. In een aantal onderzoeken zijn zomerscholen onderzocht die tot wel zes weken duurden. Dat is echter uitzonderlijk lang en aanwezigheid was daarbij in een aantal gevallen een probleem. Scholen kunnen een zomerschool organiseren aan het begin van de zomervakantie of direct voorafgaand aan het nieuwe schooljaar.

Onderstaande informatie is gebaseerd op internationale gegevens en geeft daarom slechts een indicatie van de kosten in Nederland. 

De gemiddelde kosten voor zomerscholen zijn gematigd. De kosten voor scholen worden vooral bepaald door het salaris van de medewerkers en de kosten voor leermiddelen en activiteiten. Dit zijn grotendeels terugkerende kosten, waarvan de precieze hoogte afhangt van het aantal leerlingen dat deelneemt, hoe lang de zomerschool duurt en hoeveel leraren erbij betrokken zijn.

Vergeleken met andere aanpakken vragen zomerscholen veel tijd van medewerkers. Zomerscholen kunnen worden verzorgd door een combinatie van leraren, onderwijsassistenten, externe aanbieders (bijvoorbeeld organisaties die zich bezighouden met geletterdheid en sportorganisaties) en vrijwilligers.

Schoolleiders moeten niet alleen kijken naar tijd en kosten, maar ook hoe ze maximaal kunnen inzetten op de leercomponent als ze een zomerschool aanbieden. Daarvoor is het belangrijk dat de zomerschool over voldoende leermiddelen en materialen en de juiste medewerkers beschikt, en goed is afgestemd op de leerbehoeften van de leerlingen. Scholen moeten voorkomen dat de werkdruk voor leraren toeneemt, terwijl de leerwinst voor de leerlingen niet zeker is. Ook mag het organiseren van een zomerschool niet betekenen dat leraren minder tijd hebben om kwalitatief hoogwaardig onderwijs voor het volgende schooljaar voor te bereiden.

De bewijskracht voor de effectiviteit van zomerscholen is beperkt. Er werden 59 onderzoeken gevonden die voldeden aan de criteria voor opname in de Toolkit.

Houd rekening met het volgende over de geanalyseerde onderzoeken: veel van deze studies zijn geen gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken. Hoewel een andere onderzoeksopzet zeker belangrijke informatie kan opleveren over de effectiviteit van een aanpak, bestaat het risico dat de resultaten zijn beïnvloed door onbekende factoren die geen deel uitmaken van de aanpak.

Net als bij andere onderzoeksreviews laat de Toolkit het gemiddelde effect van een aanpak zien, op basis van wetenschappelijk onderzoek. Het is belangrijk om naar je eigen context te kijken en te vertrouwen op je oordeel als onderwijsprofessional wanneer je een aanpak wilt toepassen in jouw onderwijspraktijk.