Huiswerk

1. Huiswerk heeft gemiddeld een positief effect (+5 maanden leerwinst), vooral voor leerlingen in het voortgezet onderwijs.
2. Niet alle leerlingen hebben thuis een rustige plek waar ze huiswerk kunnen maken. Het is belangrijk dat scholen bedenken hoe ze deze leerlingen kunnen helpen (bijvoorbeeld door huiswerkklassen aan te bieden).
3. Huiswerk dat aansluit bij het werk in de klas is effectiever. Uit onderzoek is gebleken dat het effect op de leerprestaties groter is wanneer er ook feedback wordt gegeven op het huiswerk.
4. Het is belangrijk dat de leerlingen weten wat het doel van het huiswerk is (bijv. meer leren over een bepaald onderwerp, of een specifieke vaardigheid beter leren beheersen).

Gemiddeld is het effect van huiswerk positief voor zowel het primair als het voortgezet onderwijs. Wel verschilt de grootte van het effect; in het primair onderwijs is het effect kleiner dan in het voortgezet onderwijs (zie hieronder).

De kwaliteit van de opdrachten lijkt belangrijker te zijn dan de hoeveelheid werk die de leerling moet verrichten. Er is enig bewijs dat het effect van huiswerk afneemt naarmate de leerlingen er meer tijd aan besteden. Uit onderzoek blijkt dat twee keer per week huiswerk voor een vak het grootste effect heeft.

In hoeverre het huiswerk aansluit op het leren tijdens de lessen, speelt ook een belangrijke rol. In de meest effectieve voorbeelden was het huiswerk een integraal onderdeel van het leren en niet slechts een aanvulling op het leren. Voor een maximaal effect blijkt het ook belangrijk dat leerlingen goede feedback krijgen op hun werk (zie ook Feedback).

Leerlingen met een sociaal-economische achterstand kunnen extra profiteren van huiswerk. Een relatief groot deel van deze leerlingen heeft echter geen rustige plek hebben om huiswerk te maken. Ook hebben deze leerlingen minder vaak de beschikking over een computer, laptop of tablet en een stabiele internetverbinding. Tevens krijgen ze minder vaak ondersteuning van hun ouders bij het maken van huiswerk en het ontwikkelen van effectieve leergewoonten. Dit kan ertoe leiden dat de kansenongelijkheid in het onderwijs juist toeneemt. 

Huiswerkgroepen kunnen deze belemmeringen wegnemen door leerlingen de middelen en ondersteuning te bieden die ze nodig hebben om hun huiswerk te maken of te leren. Daarnaast wijst ander onderzoek erop dat huiswerk niet moet worden ingezet als straf voor slechte prestaties.

Huiswerk heeft effect doordat leerlingen zelfstandig aan de slag gaan om vaardigheden te oefenen en te consolideren, grondig onderzoek te doen, lessen voor te bereiden of voor examens te leren. De effecten van  huiswerk lijken zeer gevarieerd. Scholen moeten daarom kijken naar de werkzame factoren van de aanpak, zoals:

• De kwaliteit van de te maken huiswerkopdrachten zwaarder laten wegen dan de hoeveelheid;
• Goed ontworpen opdrachten opgeven die gekoppeld zijn aan het werk in de les;
• Leerlingen duidelijk uitleggen wat het doel van het huiswerk is;
• Begrijpen welke belemmeringen er kunnen zijn voor het maken van huiswerk, bijvoorbeeld het gebrek aan een computer, laptop, tablet of andere leermiddelen, en voor oplossingen zorgen;
• Leerlingen expliciete strategieën voor zelfstandig leren aanreiken;
• Goede feedback geven om het leerproces van leerlingen te verbeteren;
• Monitoren wat het effect van huiswerk is op actieve betrokkenheid van de leerlingen meedoen, en op hun vooruitgang en resultaten.

Leraren moeten proberen te achterhalen of er belemmeringen zijn voor het maken van het huiswerk, zoals niet beschikken over de juiste middelen of een rustige ruimte. Ook lijkt het beter om het opgeven van huiswerk als straf voor slechte prestaties te vermijden.

Onderstaande informatie is gebaseerd op internationale gegevens en geeft daarom slechts een indicatie van de kosten in Nederland. 

De gemiddelde kosten voor huiswerk zijn naar verwachting zeer laag, waarbij de kosten voor de school voornamelijk zitten in de training van leraren en de aanschaf van middelen. Het invoeren van huiswerk vraagt ook wat tijd van medewerkers voor planning en feedback.

Schoolleiders moeten niet alleen kijken naar tijd en kosten, maar ook nadenken over hoe ze de effectiviteit van huiswerk kunnen maximaliseren. Dat kan bijvoorbeeld door leraren training aan te bieden, zodat zij de leerlingen goed ontworpen taken kunnen geven die een aanvulling zijn op het leren in de klas. Ook goede feedback op het huiswerk is belangrijk om de leerprestaties te verbeteren. Scholen moeten goed monitoren wat het effect is van de verschillende huiswerkbenaderingen – denk aan frequentie, doel en variatie in taken – op de betrokkenheid en het niveau van de leerlingen.

De bewijskracht voor de effectiviteit van huiswerk is zeer beperkt. Er werden 43 onderzoeken gevonden die voldeden aan de criteria voor opname in de Toolkit. Houd rekening met het volgende:

• Veel van deze onderzoeken zijn geen experimentele onderzoek met controlegroep. Hoewel een andere onderzoeksopzet zeker belangrijke informatie kan opleveren over de effectiviteit van een aanpak, bestaat het risico dat de resultaten zijn beïnvloed door onbekende factoren die geen deel uitmaken van de aanpak.
• Een groot percentage van de onderzoeken is niet onafhankelijk geëvalueerd. Evaluaties die zijn uitgevoerd door organisaties die betrokken zijn bij de aanpak, commerciële aanbieders bijvoorbeeld, laten vaak een groter effect zien. Dat kan van invloed zijn op het totale effect van de aanpak.

Net als bij andere overzichten uit onderzoek, laat de Toolkit het gemiddelde effect van een aanpak zien, op basis van wetenschappelijk onderzoek. Het is belangrijk om naar je eigen context te kijken en te vertrouwen op je oordeel als professional wanneer je een aanpak wilt toepassen in jouw onderwijspraktijk.