Beheersingsleren

1. Gemiddeld is beheersingsleren een kosteneffectieve aanpak, maar de toepassing ervan kan een uitdaging zijn. Scholen moeten veranderingen plannen en beoordelen of de aanpak in hun situatie geslaagd is.
2. Leerlingen moeten een hoge score halen voor ze verder mogen naar het volgende onderwerp. Het is cruciaal dat hun vooruitgang wordt gemonitord en dat hierover gecommuniceerd wordt. Leerlingen die meer tijd nodig hebben om het vereiste kennisniveau te halen, moeten daar extra ondersteuning voor krijgen.
3. Beheersingsleren wordt vaak geassocieerd met directe instructie, maar veel van het onderzoek dat een groot effect liet zien, bevat ook elementen van samenwerkend leren.
4. Achter het gemiddelde effect gaat veel variatie schuil. Beheersingsleren scoort consistent positief, maar het effect is groter voor leerlingen in het primair onderwijs en bij rekenen/wiskunde.

Het gemiddelde effect van beheersingsleren is vijf maanden leerwinst in een jaar tijd.

Achter dit gemiddelde gaat een grote variatie schuil. Wat een belangrijke rol lijkt te spelen, is de hoge norm voor het bereiken van het beheersingsniveau (meestal 80 tot 90% voor de relevante test). Deze aanpak blijkt veel minder effectief als leerlingen in hun eigen tempo werken (zie ook Individuele instructie). 

Beheersingsleren blijkt ook met name effectief te zijn als leerlingen in groepen of teams werken en medeverantwoordelijk zijn voor elkaars vooruitgang (zie ook Samenwerkend leren en Leren van medeleerlingen).

Bij beheersingsleren gaat het erom dat alle leerlingen bepaalde kernconcepten beheersen voordat ze doorgaan met het volgende onderwerp. Dit wijkt af van traditionele onderwijsmethoden waarbij leerlingen achterop kunnen raken, met als gevolg een steeds groter wordende kloof. Beheersingsleren kan dit probleem ondervangen door extra tijd en ondersteuning te bieden aan leerlingen die onderwijs hebben gemist of meer tijd nodig hebben om zich nieuwe kennis en vaardigheden eigen te maken.

Beheersingsleren is alleen effectief voor leerlingen met achterstanden als voor extra ondersteuning wordt gezorgd. Wanneer alleen wordt voortgebouwd op basiskennis zonder gerichte ondersteuning voor leerlingen die achteropraken, wordt de onderwijskloof niet gedicht.

Bij beheersingsleren wordt de lesstof onderverdeeld in blokken, waarbij ieder blok een duidelijk leerdoel heeft. Leerlingen mogen pas verder met het volgende blok als ze dit doel hebben bereikt. Bij het toepassen van beheersingsleren is het belangrijk dat scholen aandacht besteden aan de volgende kernelementen:

• Effectieve diagnostische toetsing om vast te stellen wat de sterke en zwakke punten van leerlingen zijn;
• Zorgvuldige bepaling van de volgorde van de onderwerpen, waarbij wordt voortgebouwd op kennis uit het eerdere blok;
• Flexibiliteit voor leraren wat betreft de hoeveelheid tijd die ze aan een bepaald onderwerp besteden;
• Goede monitoring van de leerprestaties van de leerling en regelmatige feedback, zodat leerlingen een onderwerp beheersen voor dat ze doorgaan naar het volgende onderwerp;
• Extra ondersteuning voor leerlingen die moeite hebben met bepaalde onderdelen van de leerstof.

Een aanpak op basis van beheersingsleren wordt gewoonlijk toegepast voor een heel schooljaar. Een leraar moet immers de flexibiliteit hebben om meer tijd te besteden aan een onderwerp of lesplan.

Sommige scholen kunnen bepaalde onderwerpen geschikter vinden voor beheersingsleren dan andere. De aanpak kan in dat geval ook korter worden toegepast, bijvoorbeeld voor een periode van zes weken.

Onderstaande informatie is gebaseerd op internationale gegevens en geeft daarom slechts een indicatie van de kosten in Nederland. 

De mediane kosten De mediaan betekent de middelste in een reeks van waarden. De mediaan is over het algemeen een betere indicator bij geschatte kosten dan een gemiddelde.
voor het toepassen van beheersingsleren worden over het algemeen als zeer laag geschat. Bij beheersingsleren zijn de hoogste kosten voor training van de medewerkers, en vaak gaat dit om opstartkosten om kennis te maken met deze nieuwe aanpak.

Hoewel de gemiddelde kosten voor beheersingsleren zeer laag zijn, kunnen deze kosten variëren van zeer laag tot middelhoog wanneer ervoor wordt gekozen medewerkers op regelmatige basis training aan te bieden of extra medewerkers in te huren voor meer flexibiliteit in het lesrooster.

Vergeleken met andere aanpakken vraagt beheersingsleren een gematigde hoeveelheid tijd van de medewerkers. Scholen moeten zich echter wel realiseren dat het personeel hier extra tijd in moet steken, wat misschien ten koste gaat van andere activiteiten.

Schoolleiders moeten niet alleen kijken naar tijd en kosten, maar ook nadenken over hoe ze zwakke leerlingen maximale ondersteuning kunnen bieden en kunnen voorkomen dat sommige leerlingen verveeld en gefrustreerd raken als ze moeten wachten totdat anderen de leerstof beheersen.

De bewijskracht voor de effectiviteit van beheersingsleren is beperkt. Er werden 80 studies gevonden die voldeden aan de criteria voor opname in de Toolkit. Houd rekening met het volgende bij de onderzochte studies:

• Een klein percentage van de studies is recent uitgevoerd. Dat kan betekenen dat het onderzoek niet representatief is voor de huidige praktijk.
• Veel van deze studies zijn geen gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken. Hoewel een andere onderzoeksopzet zeker belangrijke informatie kan opleveren over de effectiviteit van een aanpak, bestaat het risico dat de resultaten zijn beïnvloed door onbekende factoren die geen deel uitmaken van de aanpak.

Net als bij andere overzichten van onderzoek laat de Toolkit het gemiddelde effect van een aanpak zien, op basis van wetenschappelijk onderzoek. Het is belangrijk om naar je eigen context te kijken en te vertrouwen op je oordeel als professional wanneer je een aanpak wilt toepassen in jouw onderwijspraktijk.