Om studenten meer consistente oefenmomenten en meer objectieve feedback te geven in een veilige omgeving, is een prototype ‘Virtuele-cliënt’ ontwikkeld. De projectgroep heeft de Comeniusbeurs ingezet om te zorgen dat de Virtuele-cliënt in het onderwijs wordt ingebed.
De projectgroep bestaat uit docenten en studenten van twaalf verschillende opleidingen. Ook zijn professionals uit het werkveld betrokken.
VR-simulatie lost beperkingen rollenspellen op
Rollenspellen waren tot nu toe het beste middel om de werkelijkheid te simuleren in oefen- en toetsmomenten. Maar docenten en studenten ervaren verschillende beperkingen van rollenspellen. Zij ervaren bijvoorbeeld dat:
- niet alle studenten voor de klas durven te oefenen
- oefenmomenten beperkt zijn
- variabelen tijdens rollenspellen inconsistent zijn
- de feedback en de beoordeling vaak subjectief zijn
Een oplossing hiervoor is een Virtual Reality-tool om studenten te laten oefenen met communicatieve vaardigheden. Het doel van dit project is om een gebruiksklare Virtuele-cliënt in het onderwijs in te bedden. Deze tool zou moeten leiden tot het volgende:
- meer oefenmomenten om vaardigheden onder de knie te krijgen
- keuzevrijheid in tijd en plaats
- een veilige, gecontroleerde en consistente leeromgeving
- intense en waarachtige kennismaking met toekomstige cliënten
- persoonlijke en geobjectiveerde feedback
- handvatten om het (eigen) leerproces te monitoren en te sturen
- nauwkeurig bepalen en standaardiseren van variabelen
- voorbereiding op het gebruik van reeds bestaande technieken in het werkveld
Ingrediënten van de VR-simulatie
Voor het onderwijs in gespreksvaardigheden heeft de projectgroep gebruikgemaakt van de methode: luisteren, samenvatten en doorvragen (Adriaanse & Caris, 2020) en van de zeven stappen voor een intakegesprek.
In de Virtual Reality-simulatie (VR-simulatie) heeft de projectgroep de elementen verwerkt die Dochy en collega’s (2016) als vijf belangrijke bouwstenen van leren zien:
- hybride leeromgeving
- actief leren in het echte leven
- assessment for learning met realistische taken
- directe feedback
- mogelijkheid om het leerproces van studenten te monitoren
De projectgroep heeft deze vertaald naar scripts voor de zogenoemde ‘VR-simulatie Intake’. Vervolgens is het geïmplementeerd in fysieke lessen.
Hierbij kregen studenten een bril en online college, informatie over VR en de VR-simulatie Intake (technische- en inhoudelijke informatie). Er was twee keer per week een spreekuur waar studenten terechtkonden met eventuele vragen. Dit spreekuur was online via Teams.
Uitdagingen tijdens de ontwikkeling
De ontwikkeling en implementatie zijn beiden vlot verlopen, ondanks dat de projectgroep zich op een andere doelgroep moest richten door veranderingen in het onderwijsaanbod. De VR-simulatie die oorspronkelijk is ontwikkeld voor propedeuse studenten van Toegepaste Psychologie (TP) bleek ook van grote waarde voor ouderejaars studenten van verschillende andere opleidingen.
Wel waren er verschillende uitdagingen. Bijvoorbeeld door corona en de lockdown moest de projectgroep met kleinere groepen werken en een online variant ontwikkelen. Terwijl de groep live met kleinere groepen werkte, werkten ze online juist met grotere groepen. Een andere uitdaging was dat de scorelijsten onoverzichtelijk bleken te zijn. Maar daar hebben studenten van de opleiding hbo-ICT van de HAN een oplossing voor ontworpen.
Betere scores, veilige omgeving en andere opbrengsten
Het gebruik van de VR-simulatie is met de verschillende opleidingen geëvalueerd aan de hand van data uit een game, schriftelijke evaluaties van studenten en mondelingen evaluaties met docenten.
Hieruit waren de belangrijkste uitkomsten als volgt:
- 63% van de studenten had niet het gevoel aan het leren te zijn.
- Studenten verbeteren hun scores als zij de game meerdere keren spelen.
- 87% van de studenten vond de feedback zeer bruikbaar, 1% was het niet eens met de feedback.
- Studenten vonden de VR-simulatie een leuke manier van leren. Zij zien het als een manier om zich goed en rustig voor te bereiden op het onderwijs en de praktijk. Ook zien ze het als een ‘toffe manier’ om kennis te maken met een toekomstige doelgroep.
- Enkele studenten werden misselijk van het kijken door een VR-bril. Deze studenten konden de simulatie vanaf de computer spelen.
- Studenten ervaren dat ze oefenen in een veilig omgeving. Zij durven fouten te maken en nieuw gedrag uit te proberen.
- Studenten vinden het fijn dat ze de feedback eerst zelf kunnen lezen i.p.v. dat de hele klas gelijk meeluistert.
Gebruikers en stakeholders betrekken voor succes
Succesfactoren liggen vooral besloten in de ontwikkelprocedure en de mogelijkheden van de tool zelf. Door bijvoorbeeld gebruikers vanaf de start aan te haken, blijven ze zich betrokken voelen. En de tool gaf studenten de mogelijkheid om op een andere manier te leren en zelf te bepalen waar en wanneer ze oefenden. Ze ervaarden meer eigen verantwoordelijkheid toen ze een bril mee naar huis kregen. Ook stimuleerde de directe feedback hen om hun scores te verbeteren.
Een belemmerende factor was dat soms de VR-simulatie Intake als een speeltje werd gezien. Dit houdt in dat het werd gezien als iets voor eenmalig gebruik, zonder de inhoud te verbinden aan het onderwijs. Een andere belemmerende factor was dat de opleiding soms brillen te kort kwam.
Wanneer een opleiding met deze innovatie aan de slag gaat, is het verstandig om alle stakeholders bij de ontwikkelingen te betrekken. Ook is het verstandig voor opleidingen om zich te oriënteren op wat er inmiddels aan VR-simulaties bestaat. Let ook op de organisatie van technische aspecten voor gebruik, zoals soorten VR-brillen, netwerk en het beheer van updates.
Verbreding VR-simulatie naar andere opleidingen en vaardigheden
Afgelopen jaar heeft de projectgroep de VR-simulatie in samenwerking met studenten ontwikkeld en uitgezet in het onderwijs. Hiermee voldeden ze aan de behoefte van studenten: meer en consistentere oefenmomenten en geobjectiveerde feedback. Ook zien ze dat studenten enthousiast zijn over deze manier van leren en dat ze hun eigen leerproces sturen. Alle opleidingen van zorg en welzijn hebben belangstelling om VR-Simulatie Intake in te zetten in het onderwijs.
Het succes van de VR-simulatie Intake is aanleiding geweest om meer verschillende VR-simulaties te ontwikkelen. Inmiddels zijn er ook twee VR-simulaties voor het herkennen en bespreekbaar maken van laaggeletterdheid ingezet in het onderwijs. En drie VR-simulaties voor ‘motiverende gesprekstechnieken’ en twee voor training van ‘empathische vaardigheden’ zijn bijna gebruiksklaar.
Op verschillende opleidingen wil men de VR-simulatie op wisselende manieren gebruiken, van oefenmiddel tot toets. Er worden gesprekken gevoerd met andere hogescholen over een brede inzet van VR-simulaties.
Literatuur
Adriaanse, M., & Caris. J. (2020). Elementaire sociale vaardigheden. Bohn Stafleu van Loghum.
Dochy, F. J. R. C., Berghmans, I., Koenen, A. K., & Segers, M. (2015). Bouwstenen voor high impact learning: het leren van de toekomst in onderwijs en organisaties. Boom Lemma uitgevers.
van Ginkel, S., Gulikers, J., Biemans, H., & Mulder, M. (2017). The impact of the feedback source on developing oral presentation competence. Studies in Higher Education, 42(9), 1671-1685.
Producten
- Publicatie in tijdschrift Onderwijs en Gezondheid: pagina 20-23.
- Presentatie bij EPIC congres over de ontwikkeling van VR-simulaties, onderzoeksinstrumenten en eerste resultaten.
- Presentatie bij iXperium over de virtuele client Max.
- Workshop (Verrijking van de leeromgeving met de komst van een Virtuele-cliënt) bij de studiedag Game & Play.
Comenius Teaching Fellowship 2020