Beroepsgerichte kritische denkvaardigheden ontwikkelen
Hbo-opleidingen lopen bij de implementatie van kritisch denken vaak tegen moeilijkheden aan. Kritisch denken is conceptueel diffuus. Docenten en curriculumcommissies in het hbo worstelen daardoor vaak met de vraag welke doelen voor kritisch denken in een hbo-opleiding eigenlijk moeten worden nagestreefd. Zo kan het binnen een opleiding bestaan dat de één de nadruk wil leggen op goed redeneren terwijl de ander regulatie van het eigen denken het belangrijkst vindt. Een ander kan weer vinden dat het pas ‘telt’ als kritisch denken als er een maatschappelijke verandering wordt nagestreefd. Het ontwerpen van beroepsspecifieke eindtermen voor kritisch denken en een bijbehorend curriculum is dus zowel inhoudelijk als procesmatig uitdagend.
In dit project is een betrouwbaar en valide meetinstrument voor beroepsgerichte kritische denkvaardigheden voor het hbo-domein Creative technologies ontwikkeld. Voor aansluiting bij de beroepspraktijk is het van belang dat de test nagaat of de student kritische beslissingen en handelingen toont bij beroepsproducten. De innovatie is hierbij dat het meetinstrument theoretisch, praktisch en psychometrisch is gevalideerd.
Als tweede is een werkwijze ontwikkeld om eindtermen te definiëren die ook voor andere hbo-domeinen toe te passen zijn. Dit heeft geresulteerd in de Toolbox Kritisch Denken in de Beroepsopleiding.
Het meetinstrument is theoretisch, praktisch en psychometrisch gevalideerd. De theoretische validering houdt in dat vraagcategorieën tot stand zijn gekomen op basis van wetenschappelijke modellen over kritisch denken (Facione, 1990; Rombout et al., 2018; Stanovich et al., 2017; Van Stekelenburg et al., 2020). De praktische validering bestaat uit terugkerende evaluaties met een brede groep docenten uit het creatieve domein. De docenten zijn zowel direct als indirect bevraagd. De psychometrische validering behelst een clusteranalyse, waarbij is nagegaan of de vraagcategorieën die op basis van de theoretische en praktische validering in het instrument zijn opgenomen psychometrisch terug te vinden zijn.
De Toolbox is tot stand gekomen op basis van analyse van onderwijskundige en methodologische wetenschappelijke literatuur en op basis van praktische evaluaties met docenten in het creatieve domein.
De psychometrische validatie (fase C) is met vertraging uitgevoerd ten gevolge van de coronapandemie. Hiermee samenhangend is de publicatie van het meetinstrument (fase D) uitgesteld tot na de afronding van de psychometrische validatie. Aanpassing van het curriculum (fase E) van de opleiding CMD op basis van domeinspecifieke eindtermen voor kritisch denken en bijbehorende toetsinhoud is in een andere vorm gebeurd. Gelijktijdig met dit project startte bij de opleiding ook een grootschalige curriculumvernieuwing op basis van te herziene eindtermen in de vorm van beroepsprestaties. De hoofdaanvrager heeft procesmatig en onderwijskundig leiding gegeven aan dit curriculumvernieuwingsproces. Het resultaat is dat beroepsprestaties zijn geformuleerd op eindniveau en twee tussenniveaus waarin aspecten van kritisch denken herkenbaar en beroepsspecifiek zijn verweven.
In combinatie met de gerealiseerde bouwprincipes voor het curriculum – die aansluiten bij de curriculumprincipes in de Toolbox Kritisch Denken in de Beroepsopleiding – zijn dit de bouwstenen voor een aangepast CMD-curriculum waarin kritisch denken binnen het beroep wordt aangeleerd.
De Toolbox is op diverse plekken in het hoger onderwijs, binnen en buiten de eigen instelling goed ontvangen. Docenten zijn ermee aan het werk gegaan, onder meer in het economische domein. Ook bij diverse workshops en presentaties werd de praktische toepasbaarheid van de Toolbox positief ingeschat. Het meetinstrument zal worden gedeeld als de psychometrische validering positief uitpakt.
| Opleiding(en) en aantal studenten waarbij de innovatie is toegepast | 600 studenten Communication & Multimedia Design, Avans Hogeschool, Den Bosch |
|---|
| Ontwikkelperiode | 2019-2022 |
|---|
| Bestede aantal ontwikkeluren | 1000 |
|---|
| Totale budget | EUR 99.399 |
|---|
Relevante publicaties
- Elen, J., Jiang, L., Huyghe, S., Evers, M., Verburgh, A., Palaigeorgiou, G. (2019). Promoting Critical Thinking in European Higher Education Institutions: towards an educational protocol. C. Dominguez & R. Payan-Carreira (Eds.). Vila Real: UTAD.
- Ennis, R. H. (1989). Critical thinking and subject specificity: Clarification and needed research. Educational researcher, 18 (3), 4-10.
- Facione, P. (1990). Critical thinking: A statement of expert consensus for purposes of educational assessment and instruction (The Delphi Report).
- Rombout, F., Schuitema, J., & Volman, M. (2018). Hoe kan waardegeladen kritisch denken worden onderwezen in filosofische gesprekken? Algemeen Nederlands Tijdschrift voor Wijsbegeerte, 110 (1), 45-66.
- Stanovich, K. E., West, R. F., & Toplak, M. E. (2017). The rationality quotient. Cambridge, MA: MIT Press
Producten of presentaties over dit project
- Workshop Critical thinking in professional education: learning objectives and evidence-based curricula, EAPRIL Conference, Nijmegen, November 2022. https://eapril.org/eapril-2022
- Workshop Kritisch denken in de beroepsopleiding Onderwijsresearchdagen, 2021
Comenius Senior Fellowship 2019
