Interprofessionele feedback in zorgopleidingen

Behoefte aan betere interprofessionele communicatie 

De zorg verandert al jaren: de patiëntenpopulatie is steeds meer divers en zorgprofessionals moeten als team goed met elkaar kunnen samenwerken en van elkaar leren. Interprofessionele feedback verwijst naar het proces waarbij informatie van iemand met een andere professionele achtergrond wordt verkregen, begrepen en toegepast om het functioneren te verbeteren. Het is een essentiële tool voor zowel samenwerking als gezamenlijke professionele ontwikkeling. 

Een van de doelen van zorgopleidingen is studenten te leren om een interprofessionele feedbackdialoog te voeren. In de praktijk blijft de invoering van dergelijk interprofessioneel feedbackonderwijs echter achter. Aan de ene kant komt dat doordat er een gebrek is onderbouwde richtlijnen voor de ontwikkeling van dit onderwijs. Aan de andere kant zijn er praktische en culturele barrières. Om dit probleem aan te pakken is in dit project een evidence-based feedbacktraining ontworpen. De training bestaat uit twee klassikale onderwijsmomenten en een opdracht in de stagepraktijk. De training is bedoeld voor geneeskundestudenten van de Universiteit Utrecht en verpleegkundestudenten van de Hogeschool Utrecht. 

Ontwikkeling colleges en praktijkopdracht met design-based research 

De ontwikkeling van het onderwijs is geïnspireerd door de principes van design-based research (ontwerpgericht onderzoek). Op basis van literatuuronderzoek naar feedback en interprofessionele feedback is het Westerveldraamwerk voor interprofessionele feedbackdialoog ontwikkeld (Tielemans, 2023). Tielemans, C., Kleijn, R. de, Schaaf, M. van der, Broek, S. van der, & Westerveld, T. (2023). The Westerveld framework for interprofessional feedback dialogues in health professions education. Assessment & Evaluation in Higher Education, 48(2), 241-257. https://doi.org/10.1080/02602938.2021.1967285
 Daarnaast is een internationaal expertpanel geraadpleegd, met zowel feedback- als interprofessionele onderwijsexperts. Het raamwerk, waarin de principes van interprofessioneel onderwijs worden beschreven, vormde de basis voor de ontwikkeling van het onderwijs. 

Bij de ontwikkeling van het onderwijsprogramma is voortdurend geschakeld tussen theorie en praktijk. Na studentevaluaties en bijdragen van focusgroepen zijn wijzingen aangebracht in de casuïstiek, roostering en de opzet van de praktijkopdracht.

Digitale tools en andere uitdagingen 

De pilot begon in 2020 met fysiek onderwijs, maar door de coronamaatregelen werd overgestapt op digitaal onderwijs. Hierbij is gebruik gemaakt van verschillende tools en IT-middelen, zoals Microsoft Teams, voting tools, videocasussen, en e-module software. Na terugkeer naar fysiek onderwijs zijn de video-casussen, voting tools, en e-module een vast onderdeel van het onderwijsprogramma gebleven. 

De ontwikkeling en uitvoering van de praktijkopdracht was niet alleen een uitdaging door het digitale onderwijs, maar ook door de overbelasting van clinici tijdens de pandemie, wat tot vertraging leidde. Daarnaast bracht de samenwerking tussen twee onderwijsinstellingen uitdagingen met zich mee. De verschillende financieringssystemen, curricula, roosters en digitale systemen maakten de organisatie en roostering van het onderwijs ingewikkeld. Dankzij de toegewijde inzet van beide partijen is dit echter toch gelukt.  

Westerveldraamwerk en onderwijsmodule gerealiseerd 

Gedurende de ontwikkeling van deze onderwijsinnovatie is formatief geëvalueerd met enquêtes en focusgroepen. Leeruitkomsten zijn geëvalueerd met een leerdoelenanalyse en een longitudinaal leeruitkomstenonderzoek, waarbij vragenlijsten zijn gebruikt om de interprofessionele feedbackoriëntatie en waardering van interprofessioneel samenwerken te meten voor het onderwijs, na het klassikale onderwijs en na 12 weken stage.  

De belangrijkste resultaten van het project zijn: 

• De ontwikkeling en publicatie van het Westerveldraamwerk  (Tielemans, 2023) Tielemans, C., Kleijn, R. de, Schaaf, M. van der, Broek, S. van der, & Westerveld, T. (2023). The Westerveld framework for interprofessional feedback dialogues in health professions education. Assessment & Evaluation in Higher Education, 48(2), 241-257. https://doi.org/10.1080/02602938.2021.1967285
  
• De ontwikkeling en implementatie van een onderwijsmodule die verplicht en vast is ingebed is in het geneeskunde- en verpleegkundecurriculum. Deze bestaat uit twee interactieve colleges, twee werkgroepsessies en een praktijkopdracht.
• Voor docenten en stagebegeleiders is informatiemateriaal en een korte e-module ontwikkeld met instructies voor de begeleiding van interprofessionele feedbackdialogen 

Westerveldraamwerk breder gebruikt 

Op dit moment wordt het Westerveldraamwerk ook in ander onderwijs in het geneeskunde- en verpleegkundecurriculum gebruikt, evenals bij andere opleidingen van de Universiteit Utrecht (zoals Diergeneeskunde en Farmacie). Dit is mede geïnspireerd door tussentijdse studentevaluaties, presentaties en workshops over het prokect, en de inzichten van docenten en onderwijsmakers. In lijn hiermee worden bij verschillende docenttrainingen in de instelling pilots uitgevoerd waarin het Westerveldraamwerk wordt gebruikt om (klinische) docenten te trainen als feedbackdialoogpartners.  

Samenwerking voortgezet 

De intensieve samenwerking tussen het UMC Utrecht en de Hogeschool Utrecht heeft waardevolle inzichten en partnerschappen opgeleverd die verder reiken dan dit project. Er zijn inmiddels meerdere andere interprofessionele onderwijsmomenten ontwikkeld, geïmplementeerd of in een pilot beproefd. Daarnaast is er een innovatie-grant van de Universiteit Utrecht (USO-consolidatiebeurs) verstrekt om de duurzame inbedding van dit onderwijs verder te ondersteunen. Tot slot wordt er, met de hulp van een interfacultaire innovatie-grant van de UU (interfacultaire USO-beurs), gewerkt aan een longitudinale interprofessionele onderwijslijn voor studenten van de opleidingen Geneeskunde, Farmacie, Zorg gezondheid en samenleving en Verpleegkunde, waaraan inzichten uit dit project en de consolidatie case ten grondslag liggen. 

Tineke Westerveld (1959-2020) 

Dit project is opgezet door hoogleraar medisch onderwijs en voormalig opleidingsdirecteur Geneeskunde UMCU Tineke Westerveld (1959-2020). Met warme herinnering aan Tineke heeft haar interprofessionele team het project verder uitgewerkt. Vaandeldrager was dr. Claudia Tielemans die op 3 december 2024 haar proefschrift naar interprofessionele feedbackdialogen voltooide. 

Relevante publicaties  

• World Health Organization (WHO). (2010). Framework for action on interprofessional education and collaborative practice. https://www.who.int/publications/i/item/framework-for-action-on-interprofessional-education-collaborative-practice
• Centre for the Advancement of Interprofessional Education (CAIPE). (2016). Statement of purpose. CAIPE-Statement-of-Purpose-2016.pdf
• Interprofessional Education Collaborative. (2016). Core Competencies for Interprofessional Collaborative Practice: 2016 Update.
• Winstone, N. E., Nash, R. A., Parker, M., & Rowntree, J. (2017). Supporting Learners’ Agentic Engagement With Feedback: A Systematic Review and a Taxonomy of Recipience Processes. Educational Psychologist, 52(1), 17–37. https://doi.org/10.1080/00461520.2016.1207538
• Tielemans, C., Kleijn, R. de, Schaaf, M. van der, Broek, S. van der, & Westerveld, T. (2023). The Westerveld framework for interprofessional feedback dialogues in health professions education. Assessment & Evaluation in Higher Education, 48(2), 241-257. https://doi.org/10.1080/02602938.2021.1967285  

Producten of presentaties over dit project

• Infographic Westerveldraamwerk
• Instructievideo's: Interprofessionele feedback in je zorgstage, Interprofessionele feedback in de zorg.
• E-module docenttraining
• Zakkaartje: Kaartje met dialoogprompts ter ondersteuning van feedbackdialoog in de praktijk, verspreid in diverse onderwijsinstellingen.
• Workshop Westerveldraamwerk, SOK congres, Brussel, België (december 2021)
• Tielemans, C., de Kleijn, R., van der Schaaf, M., van der Broek, S., & Westerveld, T. (2023). The Westerveld framework for interprofessional feedback dialogues in health professions education. Assessment & Evaluation in Higher Education, 48(2), 241-257. https://doi.org/10.1080/02602938.2021.1967285
• Tielemans, C., Schultz, M., de Kleijn, R., Westerveld, T., & van der Schaaf, M. (2022). Werkvorm 2: Feedback geven en krijgen in de interprofessionele praktijk. In Federatie Medisch Specialisten (Red.), Werkvormen interprofessioneel opleiden in de zorg (pp. 16–19). Federatie Medisch Specialisten. https://demedischspecialist.nl/sites/default/files/2022-11/FMS_Werkvormen_IPL.pdf
• Tielemans, C., de Kleijn, R., van der Valk-Bouman, E., van den Broek, S., & van der Schaaf, M. (2023). Preparing Medical and Nursing Students for Interprofessional Feedback Dialogues. Perspectives on medical education, 12(1), 472–479. https://doi.org/10.5334/pme.1069
• Tielemans, C., de Kleijn, R., & van der Schaaf, M. 2025 (under review). Medical and Nursing Students’ Perceptions of Interprofessional Feedback while transitioning from Classroom to Workplace learning
• Tielemans, C. (2024) Fostering students’ interprofessional feedback dialogues in health professions education. [Doctoraatsproefschrift, Universiteit Utrecht] https://nvmo.nl/wp-content/uploads/2024/11/176942-Claudia-Tielemans_Mailversie.pdf