Zelfregulatie (Jonge Kind)

1. Aanpakken voor zelfregulatie hebben gemiddeld een positief effect (+ drie maanden) en kunnen een kosteneffectieve aanpak zijn voor het verbeteren van de leerprestaties.  
2. Jonge kinderen helpen om over hun eigen handelingen en gedrag te praten en na te denken draagt niet alleen bij aan hun leerproces en sociale interacties op jonge leeftijd, maar kan ook een blijvend positief effect hebben op het latere schoolse leren.
3. Succesvolle aanpakken voor zelfregulatie maken zowel gebruik van gestructureerde programma's als van meer algemene aanpakken.
4. Educatief personeel/medewerkers zullen waarschijnlijk baat hebben bij scholing en training voor een succesvolle toepassing van de programma's en aanpakken.

De ontwikkeling van zelfregulatie en de executieve functies wordt steevast in verband gebracht met betere leerprestaties, onder andere op het gebied van beginnend lezen, ontluikende/beginnende rekenvaardigheid en problemen oplossen. Methoden om de leerprestaties te verbeteren door de zelfregulatie te vergroten hebben een gemiddeld effect van drie maanden leerwinst. Dit is echter gebaseerd op zeer beperkt bewijs voor jonge kinderen. In slechts een klein aantal onderzoeken is gemeten welk effect aanpakken voor een betere zelfregulatie op de leerprestaties (bijv. ontluikende/beginnende geletterdheid of ontluikende/beginnende gecijferdheid) hebben. 

Uit sommige onderzoeken blijkt dat het verbeteren van de zelfregulatievaardigheden van jonge kinderen een blijvend positief effect heeft op het latere schoolse leren en ook een positief effect heeft op andere gebieden, zoals gedrag en doorzettingsvermogen.

Uit de onderzoeken die zijn uitgevoerd in het onderwijs aan jonge kinderen en op basis van bestaand bewijs voor oudere leeftijdsgroepen blijkt wel dat veelbelovende aanpakken expliciete instructie evenwichtig combineren met scaffolding om kinderen te laten oefenen met nieuwe vaardigheden. Pedagogisch medewerkers en leerkrachten kunnen bijvoorbeeld met kinderen praten over hoe ze de aanpak 'vooruitkijken-speelwerken-terugkijken' kunnen gebruiken voor een eenvoudige bouwactiviteit.

Vanwege het kleine aantal onderzoeken is het echter nodig meer onderzoek te doen om vast te stellen welke specifieke methoden of lesprogramma's voor zelfregulatie een positief effect hebben op de leerprestaties van jonge kinderen.

Deze review is gericht op methoden voor zelfregulatie die een verbetering van de cognitieve resultaten tot doel hebben, maar er bestaat ook bewijs voor methoden voor zelfregulatie die zelfregulatie op zichzelf als resultaat meten. Deze onderzoeken hebben doorgaans een groter effect doordat de interventie specifiek op een bepaald resultaat is afgestemd.

Er zijn aanwijzingen dat kinderen uit gezinnen met een sociaal-economische achterstand minder goed zijn in zelfregulatie dan hun leeftijdsgenoten wanneer zij starten op een kinderdagverblijf, de peuterspeelzaal/peuterschool of in groep 1 van het primair onderwijs. Het lijkt er daarom op dat aanpakken voor zelfregulatie vooral voor deze kinderen effectief kunnen zijn.

Aanpakken voor zelfregulatie kunnen veel opleveren voor het leerproces en de ontwikkeling van jonge kinderen, maar moeten zorgvuldig worden toegepast. De volgende aspecten kunnen belangrijk zijn voor een succesvolle toepassing:

• Beoordeel in hoeverre kinderen in staat zijn om hun gedrag te beheersen, bijvoorbeeld tijdens het spelen of in interactie met leeftijdsgenootjes.
• Deel de tijd in de les zo in dat er een balans is tussen expliciete instructie en scaffolding, om kinderen te laten oefenen en nieuwe vaardigheden te laten ontdekken.
• Meet het effect van de ontwikkelde aanpakken voor zelfregulatie.

Om ervoor te zorgen dat een aanpak effectief is, is het belangrijk om tijd te reserveren voor de training van pedagogisch medewerkers en leerkrachten voordat je een nieuwe aanpak gaat toepassen.

Onderstaande informatie is gebaseerd op internationale gegevens en geeft daarom slechts een indicatie van de kosten in Nederland.

Over het algemeen worden de mediane kosten voor aanpakken die zijn gericht op methoden voor zelfregulatie als zeer laag ingeschat. De meeste kosten zijn voor training van educatief personeel/medewerkers en vaak gaat dit om opstartkosten die worden gemaakt om de aanpak in de hele school door te voeren. Ondanks dat de mediane kosten zeer laag zijn, kunnen de kosten variëren van zeer laag tot laag. De kosten voor professionalisering kunnen namelijk variëren en scholen kunnen ervoor kiezen om extra materialen aan te schaffen of medewerkers op regelmatige basis training en begeleiding aan te bieden.

Bij deze inschatting van de kosten wordt ervan uitgegaan dat instellingen al betalen voor salarissen van educatief personeel/medewerkers, materialen en apparatuur en ruimtes om de lessen in te geven. Als deze noodzakelijke kosten voor het invoeren van aanpakken die gericht zijn op zelfregulatie nog niet worden gemaakt, zullen de totale kosten waarschijnlijk hoger uitvallen.

Deze aanpak vraagt ook tijd van educatief personeel/medewerkers. Zij moeten immers inzicht krijgen in processen voor zelfregulatie om deze strategieën en vaardigheden goed te kunnen overbrengen op de leerlingen.

De bewijskracht voor de effectiviteit van methoden voor zelfregulatie in het onderwijs aan jonge kinderen is zeer beperkt. Er werden slechts 15 onderzoeken gevonden die voldeden aan de criteria voor opname in de Toolkit. Een groot percentage van de onderzoeken is niet onafhankelijk geëvalueerd. Evaluaties die zijn uitgevoerd door organisaties die betrokken zijn bij de aanpak, commerciële aanbieders bijvoorbeeld, laten vaak een groter effect zien. Dat kan van invloed zijn op het totale effect van de aanpak.

Hoewel er relatief weinig onderzoeken zijn, zijn de effecten relatief consistent en is er minder onverklaarde variatie tussen de resultaten die in het onderwerp zijn opgenomen dan bij andere onderwerpen in de Toolkit.

Goede zelfregulerende vaardigheden zijn veelbelovend. Er zijn echter meer diepgaande evaluaties nodig om vast te stellen hoe het kan bijdragen aan de ontwikkeling van jonge kinderen.

Dat de bewijskracht voor een aanpak beperkt is, wil niet zeggen dat de aanpak geen effect heeft. Voor veel aanpakken is de bewijskracht beperkt omdat er nog geen kwalitatief hoogwaardig onderzoek heeft plaatsgevonden, niet omdat de aanpak niet effectief is.

Net als bij andere reviews laat de Toolkit het gemiddelde effect van een aanpak zien, op basis van wetenschappelijk onderzoek. Het is belangrijk om naar je eigen context te kijken en te vertrouwen op je oordeel als professional wanneer je een aanpak wilt toepassen in jouw onderwijspraktijk.