Sociaal-emotioneel leren (Jonge Kind)

1. Het effect van sociaal-emotioneel leren op de leerprestaties is gemiddeld drie maanden leerwinst in een jaar. De bewijskracht voor deze bevinding is echter zeer beperkt en scholen moeten de effectiviteit van aanpakken voor sociaal-emotioneel leren dan ook goed monitoren.
2. Aanpakken voor sociaal-emotioneel leren kunnen een positief effect hebben op aspecten van ontluikende/beginnende geletterdheid en ontluikende/beginnende gecijferdheid.
3. De onderzoeken in de Toolkit zijn voornamelijk gericht op de leerprestaties, maar het is belangrijk ook rekening te houden met de andere positieve effecten van sociaal-emotioneel leren. Kinderen hebben er veel baat bij als ze hun emoties goed kunnen beheersen, ook als dat niet direct is terug te zien in de leerresultaten.
4. Er is bewijs dat aanpakken voor sociaal-emotioneel leren zowel op kinderdagverblijven en peuterspeelzalen/peuterscholen als in het primair onderwijs effectief kunnen zijn.

Kinderen die deelnemen aan activiteiten voor hun sociaal-emotionele ontwikkeling boeken gemiddeld drie maanden leerwinst in het voor- of vroegschoolse onderwijs. Uit de onderzoeksresultaten blijkt dat aanpakken voor sociaal-emotioneel leren bij jonge kinderen een positief effect kunnen hebben op sociale interacties, de houding ten aanzien van leren en het leerproces zelf, voor alle onderdelen van het lesprogramma.

Hoewel aanpakken voor het stimuleren van de sociaal-emotionele ontwikkeling vrijwel altijd bijdragen aan verbeterd omgaan met emoties en gedrag, zijn niet alle programma's even effectief als het gaat om verbetering van de lees- en rekenvaardigheden van jonge kinderen. Er is meer onderzoek nodig om vast te stellen welke methoden effectief zijn voor het verbeteren van de leerresultaten en waarom ze werken.

Over het algemeen ervaren alle kinderen een positief effect, maar er is ook enig bewijs dat activiteiten voor sociaal-emotioneel leren meer effect sorteren bij kinderen met een sociaal-economische achterstand dan bij hun leeftijdsgenoten. Uit de onderzoeksresultaten blijkt dat de sociaal-emotionele vaardigheden van kinderen met een sociaal-economische achterstand gemiddeld voor alle leeftijden minder goed zijn ontwikkeld dan die van kinderen met een hogere sociaal-economische status. Dit beïnvloedt verschillende uitkomsten voor deze leerlingen. Zo worden minder goed ontwikkelde sociaal-emotionele vaardigheden in verband gebracht met een slechtere geestelijke gezondheid en achterblijvende leerprestaties.

Het is aangetoond dat sociaal-emotionele vaardigheden verbeteren door er in het onderwijs aandacht aan te besteden. Dit kan leerlingen met een sociaal-economische achterstand helpen om gezonde relaties met leeftijdsgenoten te begrijpen en aan te gaan. Ook leren ze hun emoties te reguleren. Al deze aspecten kunnen bijdragen aan betere leerprestaties.

Sociaal-emotioneel leren is een belangrijk onderdeel van de persoonlijke, sociale en emotionele ontwikkeling en omvat het verbeteren van zelfvertrouwen en zelfbewustzijn, het beheersen van emoties en gedrag en het aangaan en onderhouden van relaties. Scholen moeten goed nadenken over de resultaten die ze met methoden voor sociaal-emotioneel leren willen verbeteren. Het volgende is daarbij belangrijk:

• Zorg ervoor dat medewerkers de juiste training hebben gevolgd om aanpakken voor sociaal-emotioneel leren te kunnen toepassen en dat ze weten hoe waardevol deze aanpakken zijn.
• Bedenk hoe je aanpakken voor sociaal-emotioneel leren gaat integreren in de dagelijkse praktijk, in plaats van ze als een apart aandachtsgebied te behandelen.

Bijna alle onderzoeken noemen scholing of training voor educatief personeel/medewerkers. Dit lijkt zeer belangrijk te zijn voor de positieve effecten die in deze samenvatting van de onderzoeksresultaten worden beschreven.

Onderstaande informatie is gebaseerd op internationale gegevens en geeft daarom slechts een indicatie van de kosten in Nederland.

Over het algemeen worden de mediane kosten voor het toepassen van aanpakken voor sociaal-emotioneel leren als zeer laag ingeschat. De meeste kosten zijn voor training van educatief personeel/medewerkers, en dit zijn grotendeels opstartkosten.

Hoewel de mediane kosten zeer laag zijn, kunnen de kosten variëren van zeer laag tot gematigd, omdat scholen ervoor kunnen kiezen extra boeken, leermiddelen en materialen aan te schaffen of educatief personeel/medewerkers op regelmatige basis training en begeleiding aan te bieden.

De bewijskracht voor de effectiviteit van sociaal-emotioneel leren is zeer beperkt. Er werden 19 onderzoeken gevonden die voldeden aan de criteria voor opname in de Toolkit. Door het kleine aantal onderzoeken is het niet mogelijk om systematisch te verkennen hoe verschillende elementen van de onderzoeken kunnen worden gekoppeld aan verschillende effecten. Over het algemeen is de meeste variatie echter wel te verklaren, wat ons vertrouwen geeft in het algemene gemiddelde effect.

De bewijskracht wordt verder beperkt doordat een groot percentage van de onderzoeken niet onafhankelijk is geëvalueerd. Evaluaties die zijn uitgevoerd door organisaties die betrokken zijn bij de aanpak, commerciële aanbieders bijvoorbeeld, laten vaak een groter effect zien. Dat kan van invloed zijn op het totale effect van de aanpak.

Een ander probleem met het bewijs is dat aanpakken voor sociaal-emotioneel leren vaak onderdeel zijn van een combinatie van verschillende aanpakken. In dat geval is het niet mogelijk om vast te stellen welke van de afzonderlijke aanpakken tot betere resultaten leidt voor kinderen.

Net als bij andere reviews laat de Toolkit het gemiddelde effect van een aanpak zien, op basis van wetenschappelijk onderzoek. Het is belangrijk om naar je eigen context te kijken en te vertrouwen op je oordeel als professional wanneer je een aanpak wilt toepassen in jouw onderwijspraktijk.