Vervroegde startleeftijd

Middelgroot effect tegen zeer hoge kosten, op basis van zeer beperkt bewijs. Toelichting

Effect (in maanden)

+3

Bewijs

Kosten

Wat is het?

Een 'vervroegde startleeftijd' houdt in dat een kind deelneemt aan voorschoolse educatie voordat het kind begint op de basisschool.

Voor een beoordeling van het bewijs voor een aanpak waarbij een kind meer uren voorschoolse educatie volgt, zie 'Extra uren'.

Belangrijke bevindingen

  1. Een jaar eerder dan gebruikelijk starten met voorschoolse educatie blijkt een gematigd positief effect (+ drie maanden) op de leerresultaten te hebben.
  2. Een van de zwaktes van het bewijs is dat in de meeste onderzoeken wordt gekeken naar het verschil tussen beginnen met vier jaar in plaats van met vijf jaar.Hoewel de effecten consistent lijken, is er veel minder bewijs voor het effect van een vroegere startleeftijd (bijv. op de leeftijd van twee of drie jaar).
  3. Een belangrijke overweging bij een vervroegde startleeftijd zijn de kosten. Wanneer de kosten een belemmering vormen voor gezinnen met een sociaal-economische achterstand, kunnen onderwijsachterstanden toenemen.
  4. Een vervroegde startleeftijd heeft invloed op het lesaanbod. Het is belangrijk dat er voldoende aandacht is voor een goede begeleiding van alle leeftijdsgroepen.
  5. Er zijn positieve effecten vastgesteld op vroege leesvaardigheid in groep 3 van het primair onderwijs en op vroege taal- en rekenvaardigheden. Volgens sommige onderzoeken zijn de positieve effecten nog merkbaar in het primair onderwijs en zelfs nog in het voortgezet onderwijs. Het bewijs daarvoor is echter veel zwakker en wordt sterk beïnvloed door de kwaliteit van het aanbod in het primair onderwijs.

Hoe effectief is deze aanpak?

Het gemiddelde effect van een vervroegde startleeftijd is ongeveer drie maanden leerwinst in een jaar tijd.

Voor de langetermijneffecten van voorschoolse educatie is het bewijs niet eenduidig. Volgens sommige onderzoeken zijn de positieve effecten nog merkbaar in het primair onderwijs en zelfs nog in het voortgezet onderwijs. Verschillende onderzoeken uit de Verenigde Staten wijzen er echter op dat de positieve effecten niet langer dan één jaar of twee merkbaar zijn. Het lijkt waarschijnlijk dat de educatieve kwaliteit de belangrijkste factor is voor een aanhoudend effect, maar er is meer onderzoek nodig om vast te stellen welke werkwijze voor welke leeftijdsgroep het meest effectief is.

Het bestaande bewijs is voornamelijk gebaseerd op kinderen die een jaar extra formele voorschoolse educatie hebben gehad en is niet van toepassing op kinderen die informeel zijn opgevangen bij gastouders.

De leeftijd waarop kinderen naar school gaan verschilt per land. Dit maakt het moeilijk om te beoordelen of het bewijs uit een ander land ook hier geldt.

Achter het gemiddelde

In onderzoeken met driejarigen worden vergelijkbare effecten gevonden als in onderzoeken met vier- en vijfjarigen, maar er is minder onderzoek gedaan naar het effect op driejarigen.

De effecten van voorschoolse educatie op een kinderdagverblijf, peuterspeelzaal/peuterschool en in het primair onderwijs zijn vergelijkbaar.

Voor ontluikende/beginnende geletterdheid en ontluikende/beginnende gecijferdheid zijn dezelfde effecten gevonden (+ drie maanden).

Het merendeel van de onderzoeken is gedaan in de VS, maar ook in het VK, Zuid-Amerika, Australië en Azië is bewijs gevonden voor de positieve effecten van een vervroegde startleeftijd. 

Gelijke kansen bevorderen

Er bestaan aanwijzingen dat het effect van een vervroegde startleeftijd met name positief is voor kinderen uit gezinnen met een sociaal-economische achterstand. Om de kans te vergroten dat deze kinderen daadwerkelijk profiteren van een vervroegde startleeftijd, moeten scholen bedenken hoe ze ervoor kunnen zorgen dat deze leerlingen betrokken en aanwezig zijn.

Een belangrijke factor om gelijke kansen te bevorderen is door te zorgen dat de kosten geen belemmering vormen voor gezinnen met een lage sociaaleconomische status bij de toegang tot voorschoolse educatie.

Om rekening mee te houden

Een vervroegde startleeftijd heeft een positief effect, maar voor een maximaal effect is het belangrijk om bij de uitvoering rekening te houden met het volgende:

  • Verlaging van de startleeftijd kan tot gevolg hebben dat het leeftijdsbereik in voorschoolse educatie groter wordt. Het is cruciaal dat medewerkers hierop zijn voorbereid en alle leeftijdsgroepen het juiste lesaanbod kunnen geven.
  • Het is vooral van belang om te meten hoe groot het effect is op jongere kinderen.
  • Met de juiste training kunnen medewerkers de ontwikkeling en het leerproces van jongere kinderen goed begeleiden.

Wat zijn de kosten?

Onderstaande informatie is gebaseerd op internationale gegevens en geeft daarom slechts een indicatie van de kosten in Nederland.

Over het algemeen worden de kosten als zeer hoog ingeschat, maar de variatie in kosten is groot.

Hoe overtuigend is het bewijs?

De bewijskracht voor de effectiviteit van een vervroegde startleeftijd is zeer beperkt. 41 onderzoeken voldeden aan de criteria voor opname in de Toolkit. Door dit relatief geringe aantal onderzoeken zijn de bevindingen minder betrouwbaar. Dat is dan ook de reden dat deze aanpak twee slotjes voor bewijskracht heeft.

De aanpak raakte daarnaast nog een slotje kwijt omdat een groot percentage van de opgenomen onderzoeken geen gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken vertegenwoordigt. Hoewel een andere onderzoeksopzet zeker belangrijke informatie kan opleveren over de effectiviteit van een aanpak, bestaat het risico dat de resultaten zijn beïnvloed door onbekende factoren die geen deel uitmaken van de aanpak.

Een van de bedreigingen voor de bewijskracht is dat voor de verschillende leeftijdsgroepen het bewijs niet even sterk is. Er is vooral erg weinig onderzoek gedaan naar de voordelen van voorschoolse educatie op tweejarige leeftijd in plaats van op de leeftijd van drie of vier jaar.

Dat de bewijskracht voor een aanpak beperkt is, wil niet zeggen dat de aanpak geen effect heeft. Voor veel aanpakken is de bewijskracht beperkt omdat er nog geen kwalitatief hoogwaardig onderzoek heeft plaatsgevonden, niet omdat de aanpak niet effectief is.

Net als bij andere reviews laat de Toolkit het gemiddelde effect van een aanpak zien, op basis van wetenschappelijk onderzoek. Het is belangrijk om naar je eigen context te kijken en te vertrouwen op je oordeel als professional wanneer je een aanpak wilt toepassen in jouw onderwijspraktijk.

Verder lezen


Mogen we je iets vragen?

Ga je deze informatie gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van deze pagina?
In welke onderwijssector werk je?

Wil je nog iets anders kwijt? Laat het ons weten via het feedback-formulier.

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

Onderwijsprofessionals kiezen op basis van kennis en ervaring
Onderwijskennis.nl bundelt kennis uit onderzoek over de effectiviteit van aanpakken en werkwijzen in het onderwijs. Onderwijskennis.nl adviseert echter niet welke aanpakken scholen zouden moeten kiezen. Deze keuze is de verantwoordelijkheid van de onderwijsprofessionals zelf. Zij beoordelen op basis van hun kennis en ervaring welke aanpakken het beste passen bij het onderwijs dat zij geven.