Aanleiding en doel
Een diverse studentenpopulatie betekent niet automatisch dat er een inclusieve omgeving is. Bij de opleiding HRM van De Haagse Hogeschool koesterden studenten soms bepaalde (voor-)oordelen over elkaar die van invloed bleken op het leerklimaat en de sociale veiligheid. Het doel van dit project was om met behulp van theater het empathisch vermogen van studenten en hun onderlinge band te versterken.
Opzet en aanpak
Uit de literatuur blijkt dat theater een bijdrage kan leveren aan versterken van het empathisch vermogen. Om die reden is gekozen voor een aanpak waarin studenten niet alleen theatervoorstellingen bezoeken, maar ook zelf actief theater maken en spelen.
Actuele (en persoonlijke) vraagstukken van studenten stonden centraal bij het theater maken, onder andere in specifieke workshops. Zo kwamen hun eigen ervaringen en perspectieven aan bod. Door te spelen kreeg het onderzoek naar die vraagstukken een bepaalde diepte die niet op een andere manier te bereiken was.
Aanvankelijk beperkte het project zich tot kleinere pilots om zo ervaring op te kunnen doen. Uiteindelijk leidde het project ertoe dat er met een hele (propedeuse) jaargroep theaterworkshops zijn opgezet en uitgevoerd. Daarbij is samengewerkt met verschillende professionele theatermakers.
Een belangrijke uitdaging in dit proces was de onwennigheid en het feit dat theater maken of toneelspelen voor de meeste studenten ongemakkelijk voelt. Na verloop van tijd zijn de theateractiviteiten echter steeds meer ingesleten geraakt waardoor de gewenning en acceptatie steeds beter zijn verlopen.
Impact en opbrengsten
De diverse pilots, projecten en initiatieven rond theater zijn voortdurend geëvalueerd en onderzocht, onder andere door focusgesprekken, individuele reflectieverslagen en enquêtes. Daaruit bleek dat de impact zich vooral laat zien in de persoonlijke ontwikkeling van studenten. Veel van hen gaven terug dat theater hen meer zelfinzicht heeft gegeven en daarmee hun zelfvertrouwen heeft versterkt. Ook hebben zij een betere verbinding met andere studenten ervaren.
Een belangrijke opbrengst van dit project, los van de impact die het op studenten heeft gemaakt, is dat theater meer een ‘normaal’ onderdeel van het onderwijs is geworden. Daardoor is er ook meer ruimte gekomen voor andere onderwijsvormen die gebruikmaken van de specifieke kracht van kunst en cultuur. Denk bijvoorbeeld aan het gebruik van films of romans. Dit verrijkt de toolbox van docenten en biedt studenten een breder palet aan onderwijsvormen.
De belangrijkste belemmerende factoren in dit project waren van logistieke en inhoudelijke aard, zoals het inpassen van de lessen in het curriculum. Dat hangt samen met financiën, zoals de kosten van externe deskundigen als professionele theatermakers en het feit dat theater, ondanks de gewenning, nog steeds als een vreemde eend in de bijt wordt gezien.
Tips voor de onderwijspraktijk
- Heb vertrouwen in studenten. Ondanks het feit dat veel studenten onbekend zijn met theater als onderwijsvorm, blijkt in de praktijk dat zij, als ze ertoe worden uitgenodigd, wel degelijk in staat zijn om hun verbeeldingskracht te gebruiken. Ze kunnen omgaan met het ongemak, tonen zich bereid om zich kwetsbaar op te stellen en staan open voor anderen.
- Durf risico te nemen. Theater maken met studenten houdt een zekere onvoorspelbaarheid in. Omarm die onzekerheid en sta toe verrast te worden. Studenten hebben wat te vertellen, maar geef ze daartoe wel de gelegenheid.
- Zoek samenwerking met de plaatselijke of regionale theaterwereld. Zij hebben de expertise op het gebied van theater en daardoor ontstaan nauwere relaties tussen onderwijs en cultuur.
Gebruikte literatuur
Biesta, G. (2020). Door kunst onderwezen willen worden: Kunsteducatie ‘na’ Josph Beuys. Artez Press.
Borsten, L., & Banen, L. (2020). De Verbeelding en Aanpak van Polarisatie middels Theater in het Voortgezet Onderwijs. [Bachelorscriptie]. Universiteit van Utrecht.
Dieleman, C. (2024). Lichamelijk leren in en door theater. Cultuur+Educatie, jrg. 23, nr. 68, 32-49. Opgehaald van https://www.lkca.nl/wp-content/uploads/cultuur-plus-educatie-lichamelijk-eren-in-en-door-theater-cock-dieleman.pdf
Rathje, S., Hackel, L., & Zaki, J. (2021). Attending live theatre improves empathy, changes attitudes and leads to pro-social behaviour. Journal of Experimental Social Psychology, Vol. 95, article 104138. https://doi.org/10.1016/j.jesp.2021.104138
Opgeleverde producten
De Regt, P. (2025, juni 9). Dit is toch geen theateropleiding. Opgehaald van Lectoraat Change Management - De Haagse Hogeschool: https://lectoraatchangemanagement.nl/2025/06/09/dit-is-toch-geen-theater-opleiding/
De Regt, P. (2025, juni 18). Ongemak. Opgehaald van Lectoraat Change Management - De Haagse Hogeschool: https://lectoraatchangemanagement.nl/2025/06/18/dit-is-toch-geen-theateropleiding-2/
De Regt, P. (2025, augustus 25). Wat hebben ze er nu van geleerd? Opgehaald van Lectoraat Change Management: https://lectoraatchangemanagement.nl/2025/08/25/maar-wat-hebben-ze-er-nu-van-geleerd/
De Regt, P. (Regisseur). (2025). Empathie op het spel; theater in de klas [Film]. Empathie op het spel; theater in de klas
Factsheet
| Naam projectleider / contactpersoon: | Paul de Regt |
|---|
Beschrijving projectteam: | - Paul de Regt, hoofdontwikkelaar en uitvoerder; docent-onderzoeker, docent HRM
- Sofie Ruyter, mede-ontwikkelaar en uitvoerder; docent HRM
- Inge Fuchs, mede-ontwikkelaar en uitvoerder; docent HRM
- Jacco van Uden, lector Change Management, mede-ontwikkelaar en adviseur, theaterdocent en regisseur. Begeleiding (door)ontwikkeling project
|
|---|
| Ontwikkelperiode: | 2020 – 2026 |
|---|
| Opleiding(en) en/of aantal studenten waarbij het onderwijs is toegepast: | Opleiding Human Resources Management (HRM), Haagse Hogeschool – ca. 250 studenten |
|---|
