Werkzame elementen in de begeleiding van Entree-studenten

Entree-studenten hebben vaak een kwetsbare positie en kampen regelmatig met meerdere, samenhangende problemen. Juist deze groep vraagt om begeleiding die aansluit bij hun persoonlijke situatie, talenten en ondersteuningsbehoeften. Maar wat werkt écht in de begeleiding van deze jongeren?

In dit overzichtsartikel zetten we op een rij welke werkzame elementen bijdragen aan succesvolle begeleiding van Entree-studenten, met speciale aandacht voor studenten met multiproblematiek. De inzichten zijn bedoeld voor begeleiders uit onderwijs, leerbedrijven en zorg – van studieloopbaanbegeleiders tot werkcoaches, en van praktijkopleiders tot jeugdhulpverleners. Aan de hand van verschillende thema’s krijg je praktische handvatten voor effectieve begeleiding. Ook laten we zien hoe maatwerk, relatieopbouw, autonomie en culturele sensitiviteit bijdragen aan een stevige begeleidingsaanpak. 

Dit overzichtsartikel vormt samen met het artikel over de achtergrond van Entree-studenten een tweeluik. Samen geven ze inzicht in wie de studenten zijn, welke ondersteuning zij nodig hebben en wat effectief is in hun begeleiding richting vervolgonderwijs of werk.

Wetenschappelijk onderzoek naar de doelgroep van deze themapagina is schaars, met name binnen de Nederlandse context. Voor dit overzichtsartikel is daarom gebruikgemaakt van internationale literatuur, afkomstig uit diverse landen met uiteenlopende onderwijssystemen en buitenschoolse benaderingen. Waar nodig wordt expliciet gewezen op afwijkingen ten opzichte van de Nederlandse situatie. Naast wetenschappelijke bronnen zijn ook rapporten van kennis- en overheidsinstellingen gebruikt, inclusief bronvermelding. Uitzonderingen hierop zijn de JOB-monitor en enkele informatieve websites van erkende organisaties.

Het begeleiden van entree-studenten

Effectieve begeleiding van Entree-studenten draait om maatwerk, gebaseerd op een sterke, persoonlijke relatie (Keijzer et al., 2021;  Keijzer, R., van der Rijst, R., van Schooten, E., & Admiraal, W. (2021). Towards emotional responsive mentoring of at-risk students in last-resort programs. Empirical Research in Vocational Education and Training, 13(1), Article 22. https://doi.org/10.1186/s40461-021-00129-9
Van Dijk et al., 2024). Van Dijk, D., Keijzer, R., Lohman, S., & van der Aa, P. (2024). Kansrijke Entree: Passende begeleiding van Entree-studenten en effectieve samenwerking tussen hun begeleiders. Onderzoeksrapportage. Hogeschool Rotterdam.
 Door oprechte betrokkenheid, laagdrempelig contact en een positieve, stimulerende aanpak krijgen studenten het vertrouwen en de ruimte om zich te ontwikkelen (McNeven et al., 2020;  McNeven, S., McKay, L., & Main, K. (2020). The lived experience of professional mentorship and its implications for school-based mentoring programs. Journal of Education, 200(2), 89–96. https://doi.org/10.1177/0022057419875129
Van de Ven et al., 2023). Van de Ven, H., Donker, A., Wesseling, W., van de Haterd, J., de Jong, E., Metwally, L., & van As, A. (2023). Succesvolle aanpakken mbo-studenten in kwetsbare posities: Een literatuurverkenning naar werkzame elementen. ECBO.
 Autonomie, duidelijke verwachtingen en volharding van de begeleider zijn daarbij cruciale bouwstenen (Lane, 2020;  Lane, S. R. (2020). Addressing the stressful first year in college: Could peer mentoring be a critical strategy? Journal of College Student Retention: Research, Theory & Practice, 22(3), 481–496. https://doi.org/10.1177/1521025118773319
Vaclavik et al., 2017;  Vaclavik, D., Sanchez, B., Buehler, K., Gray, T., & Rodriguez, E. (2017). How to support me in connected learning: Youth perspectives on adult supportive behavior and its benefits. Journal of Community Psychology, 45(7), 906–921. https://doi.org/10.1002/jcop.21901
Van Dijk et al., 2024). Van Dijk, D., Keijzer, R., Lohman, S., & van der Aa, P. (2024). Kansrijke Entree: Passende begeleiding van Entree-studenten en effectieve samenwerking tussen hun begeleiders. Onderzoeksrapportage. Hogeschool Rotterdam.

Lees ook  
Overzichtsartikel over het creeëren van een welzijnsbevorderende leeromgeving

Wie je bent en wat je doet

Een belangrijk ingrediënt bij begeleiding is de rol en persoon van de begeleider (Lane, 2020). Lane, S. R. (2020). Addressing the stressful first year in college: Could peer mentoring be a critical strategy? Journal of College Student Retention: Research, Theory & Practice, 22(3), 481–496. https://doi.org/10.1177/1521025118773319
 In de formele rol van mentor, studieloopbaanbegeleider of praktijkbegeleider zijn er vaste taken en opdrachten, zoals het aanleren van werkzaamheden en het afnemen van het stage-examen. De verwachtingen voor de formele rol zijn duidelijk. Voor de begeleider als persoon ligt dat anders; er is geen lijstje met gewenste of noodzakelijke karaktereigenschappen of houdingsaspecten. Toch is dat belangrijk, gezien het belang van de persoonlijke relatie die de begeleider met de student opbouwt. Om dat goed te kunnen doen, is de begeleider oprecht geïnteresseerd in en begaan met de student (Keijzer et al., 2021;  Keijzer, R., van der Rijst, R., van Schooten, E., & Admiraal, W. (2021). Towards emotional responsive mentoring of at-risk students in last-resort programs. Empirical Research in Vocational Education and Training, 13(1), Article 22. https://doi.org/10.1186/s40461-021-00129-9
Vaclavik et al., 2017; Vaclavik, D., Sanchez, B., Buehler, K., Gray, T., & Rodriguez, E. (2017). How to support me in connected learning: Youth perspectives on adult supportive behavior and its benefits. Journal of Community Psychology, 45(7), 906–921. https://doi.org/10.1002/jcop.21901
 Van de Ven et al., 2023). Van de Ven, H., Donker, A., Wesseling, W., van de Haterd, J., de Jong, E., Metwally, L., & van As, A. (2023). Succesvolle aanpakken mbo-studenten in kwetsbare posities: Een literatuurverkenning naar werkzame elementen. ECBO.
 De begeleider wil de student een stem geven en wil zich voor hem of haar inzetten (Vaclavik et al., 2017). Vaclavik, D., Sanchez, B., Buehler, K., Gray, T., & Rodriguez, E. (2017). How to support me in connected learning: Youth perspectives on adult supportive behavior and its benefits. Journal of Community Psychology, 45(7), 906–921. https://doi.org/10.1002/jcop.21901
 Begeleiders laten vaak een soort persoonlijk vuur zien waarmee zij hun studenten bejegenen en over hen praten (Keijzer et al., 2021; Keijzer, R., van der Rijst, R., van Schooten, E., & Admiraal, W. (2021). Towards emotional responsive mentoring of at-risk students in last-resort programs. Empirical Research in Vocational Education and Training, 13(1), Article 22. https://doi.org/10.1186/s40461-021-00129-9
 Vaclavik et al., 2017) Vaclavik, D., Sanchez, B., Buehler, K., Gray, T., & Rodriguez, E. (2017). How to support me in connected learning: Youth perspectives on adult supportive behavior and its benefits. Journal of Community Psychology, 45(7), 906–921. https://doi.org/10.1002/jcop.21901
.

Begeleiding op maat bieden

De kenmerken en problemen van Entree-studenten benadrukken de behoefte aan ondersteuning op maat en aanpakken die afgestemd zijn op de diversiteit in achtergronden, cognitieve vaardigheden en de complexiteit van hun situaties. Specifieke kenmerken of behoeften, zoals gedragsproblemen, nieuwkomersstatus, jong ouderschap (Mulder, 2023) Mulder, J. (2023). Studiesucces van mbo entreestudenten: Cijfers en feiten. https://www.mboraad.nl/sites/default/files/2023-08/definitief_rapport_studiesucces_entree_februari_2023_def.pdf
 en de sociaal-emotionele ontwikkeling en het welzijn (Dibi et al., 2022), Dibi, S., Asamoah, P., de Haan, A., & van Loenen, T. (2022). Een verkenning: Welbevinden in het mbo, entree en niveau 2. Trimbos-instituut.
 vragen om een op de individuele student afgestemde begeleiding. Omdat veel Entree-studenten kampen met multiproblematiek en hun risico op voortijdige schooluitval hoog is, is goede begeleiding essentieel.

Figuur 1 laat zien dat goede begeleiding altijd maatwerk is, want elke student is anders, met eigen behoeften en talenten (Cabanas & González-Lamas, 2022;  Cabanas, E., & González-Lamas, J. (2022). A critical review of positive education: Challenges and limitations. Social Psychology of Education, 25(5), 1249–1272. https://doi.org/10.1007/s11218-022-09721-7
Keijzer et al., 2021). Keijzer, R., van der Rijst, R., van Schooten, E., & Admiraal, W. (2021). Towards emotional responsive mentoring of at-risk students in last-resort programs. Empirical Research in Vocational Education and Training, 13(1), Article 22. https://doi.org/10.1186/s40461-021-00129-9
 Om maatwerk te kunnen leveren, is het nodig dat de begeleider zich een goed beeld vormt van de individuele student, door een sterke, oprechte relatie op te bouwen via frequent en toegankelijk contact. Dit geldt in het bijzonder voor studenten met multiproblematiek. Met het verkregen goede beeld kan de begeleider werken volgens de mechanismen in de gele blokjes (zie figuur 1).

Het is daarbij van belang te kijken naar de plek die het Entree-onderwijs inneemt voor de studenten. Voor sommigen van hen is het Entree-onderwijs hun laatste kans op een diploma, nadat zij eerder geen diploma hadden behaald of langere tijd uitgevallen waren (Inspectie van het Onderwijs, 2018). Inspectie van het Onderwijs. (2018). Themaonderzoek Entreeopleidingen: Inventariserend onderzoek naar het loopbaanperspectief van de entreestudent.
 Voor studenten die net in Nederland zijn aangekomen, zogenoemde nieuwkomers, vormt het Entree-onderwijs juist de start van nieuwe kansen, ook al past dit onderwijsniveau lang niet altijd bij hun leerniveau en is er sprake van een zogenoemd disharmonisch profiel (Inspectie van het Onderwijs, 2018). Inspectie van het Onderwijs. (2018). Themaonderzoek Entreeopleidingen: Inventariserend onderzoek naar het loopbaanperspectief van de entreestudent.
 Het aandeel nieuwkomers in de Entree-opleidingen is de afgelopen jaren toegenomen tot ruim een derde in 2018-2019 (Inspectie van het Onderwijs, 2020). Inspectie van het Onderwijs. (2020). De staat van het onderwijs 2020.

Een goed beeld van de student vormen

Ondanks alle verschillen tussen Entree-studenten zijn er werkzame elementen die begeleiders kunnen inzetten. Deze elementen staan deels op zichzelf en zijn deels nauw met elkaar verweven. Welke elementen een begeleider gebruikt, is een kwestie van uitproberen, voorkeur en vooral: afstemming op de individuele student. Want de ene student is de andere niet, en diens context en talenten evenmin. Het allerbelangrijkste is dan ook dat de begeleider – bij voorkeur een vaste persoon die de student langdurig begeleidt – de student goed leert kennen in diens context, talenten en behoeften (DuBois et al., 2002;  DuBois, D. L., Holloway, B. E., Valentine, J. C., & Cooper, H. (2002). Effectiveness of mentoring programs for youth: A meta-analytic review. American Journal of Community Psychology, 30(2), 157–197. https://doi.org/10.1023/a:1014628810714
Heinrich & Holzer, 2011;  Heinrich, C. J., & Holzer, H. J. (2011). Improving education and employment for disadvantaged young men: Proven and promising strategies. The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science, 635(1), 163–191. https://doi.org/10.1177/0002716210391968
McNeven et al., 2020; McNeven, S., McKay, L., & Main, K. (2020). The lived experience of professional mentorship and its implications for school-based mentoring programs. Journal of Education, 200(2), 89–96. https://doi.org/10.1177/0022057419875129
 Weiss et al., 2019). Weiss, S., Harder, J., Bratiotis, C., & Nguyen, E. (2019). Youth perceptions of a school-based mentoring program. Education and Urban Society, 51(3), 423–437. https://doi.org/10.1177/0013124517722830

Een goede relatie opbouwen met de student

Om een goed beeld te krijgen, is de eerste stap voor een begeleider om een goede relatie met de student op te bouwen: echt contact, oprechte interesse, empathie en vertrouwen. Veel literatuur wijst op een sterke interpersoonlijke relatie als het centrale element in de begeleiding (Keijzer et al., 2021;  Keijzer, R., van der Rijst, R., van Schooten, E., & Admiraal, W. (2021). Towards emotional responsive mentoring of at-risk students in last-resort programs. Empirical Research in Vocational Education and Training, 13(1), Article 22. https://doi.org/10.1186/s40461-021-00129-9
McNeven et al., 2020;  McNeven, S., McKay, L., & Main, K. (2020). The lived experience of professional mentorship and its implications for school-based mentoring programs. Journal of Education, 200(2), 89–96. https://doi.org/10.1177/0022057419875129
Weiss et al., 2019). Weiss, S., Harder, J., Bratiotis, C., & Nguyen, E. (2019). Youth perceptions of a school-based mentoring program. Education and Urban Society, 51(3), 423–437. https://doi.org/10.1177/0013124517722830
 Een begeleider kan hieraan werken door te zorgen dat de student zich gezien en erkend voelt en kracht put uit de relatie (Van de Ven et al., 2023). Van de Ven, H., Donker, A., Wesseling, W., van de Haterd, J., de Jong, E., Metwally, L., & van As, A. (2023). Succesvolle aanpakken mbo-studenten in kwetsbare posities: Een literatuurverkenning naar werkzame elementen. ECBO.
 Wederzijds respect tussen student en begeleider is belangrijk voor een gelijkwaardige relatie (Vaclavik et al., 2017). Vaclavik, D., Sanchez, B., Buehler, K., Gray, T., & Rodriguez, E. (2017). How to support me in connected learning: Youth perspectives on adult supportive behavior and its benefits. Journal of Community Psychology, 45(7), 906–921. https://doi.org/10.1002/jcop.21901
 Wanneer de begeleider zich openstelt voor de student en de relatie als een gezamenlijk leerproces ziet, kan dit leiden tot een relatie met ruimte voor groei (Terrion & Leonard, 2007). Terrion, J. L., & Leonard, D. (2007). A taxonomy of the characteristics of student peer mentors in higher education: Findings from a literature review. Mentoring & Tutoring: Partnership in Learning, 15(2), 149–164. https://doi.org/10.1080/13611260601086311
 De kwaliteit van de relatie verbetert, waardoor de student meer vertrouwen krijgt in de begeleider (McNeven et al., 2020). McNeven, S., McKay, L., & Main, K. (2020). The lived experience of professional mentorship and its implications for school-based mentoring programs. Journal of Education, 200(2), 89–96. https://doi.org/10.1177/0022057419875129

Van elke begeleider wordt verlangd dat deze veel energie steekt in het opbouwen van een goede relatie met de student. Bij de begeleiding van Entree-studenten speelt extra mee dat het veelvuldig voorkomen van multiproblematiek en hun beperktere leermogelijkheden vergeleken met studenten van hogere mbo-niveaus een drempel vormen om aan school te werken. Door een goede relatie met de begeleider ontstaat ruimte voor de student om te werken aan schoolse vereisten, zoals kennis, sociale vaardigheden en beroepshouding (Kennisrotonde, 2017). Kennisrotonde. (2017). Wat zijn kenmerken van de mbo-populatie en presteren deze studenten beter wanneer de onderwijsaanpak wordt afgestemd op die kenmerken? Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek. https://www.kennisrotonde.nl/vraag-en-antwoord/kenmerken-mbo-leerlingen

Toegankelijk en laagdrempelig zijn

In de relatie tussen begeleider en student is een volgend werkzaam element het creëren van een sfeer die de student als laagdrempelig ervaart en waarin de begeleider toegankelijk, beschikbaar en makkelijk benaderbaar is (Ehrich et al., 2004;  Ehrich, L. C., Hansford, B., & Tennent, L. (2004). Formal mentoring programs in education and other professions: A review of the literature. Educational Administration Quarterly, 40(4), 518–540. https://doi.org/10.1177/0013161x04267118
Keijzer et al., 2021;  Keijzer, R., van der Rijst, R., van Schooten, E., & Admiraal, W. (2021). Towards emotional responsive mentoring of at-risk students in last-resort programs. Empirical Research in Vocational Education and Training, 13(1), Article 22. https://doi.org/10.1186/s40461-021-00129-9
Lane, 2020;  Lane, S. R. (2020). Addressing the stressful first year in college: Could peer mentoring be a critical strategy? Journal of College Student Retention: Research, Theory & Practice, 22(3), 481–496. https://doi.org/10.1177/1521025118773319
Terrion & Leonard, 2007; Terrion, J. L., & Leonard, D. (2007). A taxonomy of the characteristics of student peer mentors in higher education: Findings from a literature review. Mentoring & Tutoring: Partnership in Learning, 15(2), 149–164. https://doi.org/10.1080/13611260601086311
 Van Dijk et al., 2024). Van Dijk, D., Keijzer, R., Lohman, S., & van der Aa, P. (2024). Kansrijke Entree: Passende begeleiding van Entree-studenten en effectieve samenwerking tussen hun begeleiders. Onderzoeksrapportage. Hogeschool Rotterdam.
 Toegankelijk zijn betekent letterlijk zichtbaar en vindbaar zijn. En in figuurlijke zin betekent het zorgen voor ruimte waarin de student alles kan bespreken, ongeplande gesprekjes aangrijpen voor serieuze onderwerpen, en de student hierin leidend laten zijn. Met deze benadering durven studenten tijdig grotere of kleinere kwesties te bespreken (Terrion & Leonard, 2007;  Terrion, J. L., & Leonard, D. (2007). A taxonomy of the characteristics of student peer mentors in higher education: Findings from a literature review. Mentoring & Tutoring: Partnership in Learning, 15(2), 149–164. https://doi.org/10.1080/13611260601086311
Van de Ven et al., 2023). Van de Ven, H., Donker, A., Wesseling, W., van de Haterd, J., de Jong, E., Metwally, L., & van As, A. (2023). Succesvolle aanpakken mbo-studenten in kwetsbare posities: Een literatuurverkenning naar werkzame elementen. ECBO.

Toegankelijk en laagdrempelig houdt in dat er veel contact is, formeel en informeel. Dat voorkomt dat studenten uit beeld raken, volgens werkcoaches en studieloopbaanbegeleiders (DuBois et al., 2002;  DuBois, D. L., Holloway, B. E., Valentine, J. C., & Cooper, H. (2002). Effectiveness of mentoring programs for youth: A meta-analytic review. American Journal of Community Psychology, 30(2), 157–197. https://doi.org/10.1023/a:1014628810714
Heinrich & Holzer, 2011). Heinrich, C. J., & Holzer, H. J. (2011). Improving education and employment for disadvantaged young men: Proven and promising strategies. The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science, 635(1), 163–191. https://doi.org/10.1177/0002716210391968
 Door contact, met oprechte interesse en betrokkenheid, kan een persoonlijke band tussen begeleider en student ontstaan waarin zij samen stappen zetten en waarin de student zich kan ontwikkelen (Keijzer et al., 2021). Keijzer, R., van der Rijst, R., van Schooten, E., & Admiraal, W. (2021). Towards emotional responsive mentoring of at-risk students in last-resort programs. Empirical Research in Vocational Education and Training, 13(1), Article 22. https://doi.org/10.1186/s40461-021-00129-9
 Veelvuldig contact en persoonlijke binding zorgen voor een veilige en vertrouwde sfeer (Liang et al., 2008;  Liang, B., Spencer, R., Brogan, D., & Corral, M. (2008). Mentoring relationships from early adolescence through emerging adulthood: A qualitative analysis. Journal of Vocational Behavior, 72(2), 168–182. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2007.11.005
Van de Ven et al., 2023). Van de Ven, H., Donker, A., Wesseling, W., van de Haterd, J., de Jong, E., Metwally, L., & van As, A. (2023). Succesvolle aanpakken mbo-studenten in kwetsbare posities: Een literatuurverkenning naar werkzame elementen. ECBO.
 De begeleider krijgt zo een goed beeld van de student en kan inspelen op diens behoeften (Van Dijk et al., 2024). Van Dijk, D., Keijzer, R., Lohman, S., & van der Aa, P. (2024). Kansrijke Entree: Passende begeleiding van Entree-studenten en effectieve samenwerking tussen hun begeleiders. Onderzoeksrapportage. Hogeschool Rotterdam.
 Daarmee wordt begeleiding op maat mogelijk.

Je verwachtingen uitspreken

Recent onderzoek van Van Dijk et al. (2024) Van Dijk, D., Keijzer, R., Lohman, S., & van der Aa, P. (2024). Kansrijke Entree: Passende begeleiding van Entree-studenten en effectieve samenwerking tussen hun begeleiders. Onderzoeksrapportage. Hogeschool Rotterdam.
 op twee grootstedelijke Entree-colleges laat zien dat studenten en begeleiders het belangrijk vinden om verwachtingen uit te spreken. De begeleider stelt duidelijke en haalbare doelen en zorgt dat de student deze begrijpt. Daarbij horen afspraken over tussenstappen en het tijdpad. Ook moeten de consequenties duidelijk zijn als de student de afspraken niet nakomt, bijvoorbeeld het niet behalen van stage-uren of studiepunten, waardoor het diploma niet gehaald kan worden.

Vasthouden aan doelen

Volharding is een belangrijk mechanisme in de begeleiding van Entree-studenten. Tijd maken, moeite doen en geduld hebben kenmerken de begeleider (Van Dijk et al., 2024). Van Dijk, D., Keijzer, R., Lohman, S., & van der Aa, P. (2024). Kansrijke Entree: Passende begeleiding van Entree-studenten en effectieve samenwerking tussen hun begeleiders. Onderzoeksrapportage. Hogeschool Rotterdam.
 Enthousiasme en een hoog energieniveau gaan gepaard met extra volhardendheid, die nodig is wanneer de relatie onder druk komt te staan (Terrion & Leonard, 2007). Terrion, J. L., & Leonard, D. (2007). A taxonomy of the characteristics of student peer mentors in higher education: Findings from a literature review. Mentoring & Tutoring: Partnership in Learning, 15(2), 149–164. https://doi.org/10.1080/13611260601086311
 Begeleiders zijn bovendien van mening dat Entree-studenten meerdere kansen verdienen; dit geldt in het bijzonder voor begeleiders uit het onderwijs, meer dan voor begeleiders vanuit leerbedrijven (Van Dijk et al., 2024). Van Dijk, D., Keijzer, R., Lohman, S., & van der Aa, P. (2024). Kansrijke Entree: Passende begeleiding van Entree-studenten en effectieve samenwerking tussen hun begeleiders. Onderzoeksrapportage. Hogeschool Rotterdam.

Inspelen op behoeften

Wat de ene student prettig vindt, kan voor de ander averechts werken. Niet alle Entree-studenten kunnen of willen hun persoonlijke kwesties met hun begeleider bespreken, of zij zien deze zelf niet als probleem (Keijzer et al., 2021;  Keijzer, R., van der Rijst, R., van Schooten, E., & Admiraal, W. (2021). Towards emotional responsive mentoring of at-risk students in last-resort programs. Empirical Research in Vocational Education and Training, 13(1), Article 22. https://doi.org/10.1186/s40461-021-00129-9
Van Dijk et al., 2024). Van Dijk, D., Keijzer, R., Lohman, S., & van der Aa, P. (2024). Kansrijke Entree: Passende begeleiding van Entree-studenten en effectieve samenwerking tussen hun begeleiders. Onderzoeksrapportage. Hogeschool Rotterdam.
 Naast emotionele steun hebben studenten behoefte aan zogenoemde instrumentele steun, dat wil zeggen: informatie en advies over studie en werk. Dit draagt niet alleen bij aan het overbrengen van inhoudelijke kennis, maar ook aan het vergroten van het formele en informele sociale netwerk van studenten (Keijzer et al., 2021;  Keijzer, R., van der Rijst, R., van Schooten, E., & Admiraal, W. (2021). Towards emotional responsive mentoring of at-risk students in last-resort programs. Empirical Research in Vocational Education and Training, 13(1), Article 22. https://doi.org/10.1186/s40461-021-00129-9
Suldo et al., 2009;  Suldo, S. M., Friedrich, A. A., White, T., Farmer, J., Minch, D., & Michalowski, J. (2009). Teacher support and adolescents' subjective well-being: A mixed-methods investigation. School Psychology Review, 38(1), 67–85. https://doi.org/10.1080/02796015.2009.12087850
Vaclavik et al., 2017). Vaclavik, D., Sanchez, B., Buehler, K., Gray, T., & Rodriguez, E. (2017). How to support me in connected learning: Youth perspectives on adult supportive behavior and its benefits. Journal of Community Psychology, 45(7), 906–921. https://doi.org/10.1002/jcop.21901
 Sommige studenten hebben liever een begeleider die hun behoeften begrijpt en hen helpt keuzes te maken, bijvoorbeeld voor een opleidingsprofiel of stageplek, dan een begeleider die zich voornamelijk richt op emotionele steun (Terrion & Leonard, 2007). Terrion, J. L., & Leonard, D. (2007). A taxonomy of the characteristics of student peer mentors in higher education: Findings from a literature review. Mentoring & Tutoring: Partnership in Learning, 15(2), 149–164. https://doi.org/10.1080/13611260601086311

Positief en progressiegericht benaderen

Een positieve benadering houdt in dat de begeleider zijn woorden zorgvuldig kiest. Iets niet goed doen, kan worden verwoord als iets dat de student nog niet kan (Van Dijk et al., 2024;  Van Dijk, D., Keijzer, R., Lohman, S., & van der Aa, P. (2024). Kansrijke Entree: Passende begeleiding van Entree-studenten en effectieve samenwerking tussen hun begeleiders. Onderzoeksrapportage. Hogeschool Rotterdam.
Wong et al., 2021). Wong, L. P. W., Yuen, M., & Chen, G. (2021). Career-related teacher support: A review of roles that teachers play in supporting students’ career planning. Journal of Psychologists and Counsellors in Schools, 31(1), 130–141. https://doi.org/10.1017/jgc.2020.30
 De begeleider blijft dan positief en houdt oog voor de progressie die de student kan maken. Kleine stapjes benoemen als vooruitgang, complimenten geven, zeggen wat wel goed gaat en de kwaliteiten en talenten van de student benadrukken, zijn voorbeelden van werkzame acties (Keijzer et al., 2021). Keijzer, R., van der Rijst, R., van Schooten, E., & Admiraal, W. (2021). Towards emotional responsive mentoring of at-risk students in last-resort programs. Empirical Research in Vocational Education and Training, 13(1), Article 22. https://doi.org/10.1186/s40461-021-00129-9
 Deze dragen bij aan het zelfvertrouwen van de student. Volgens Sulimani-Aidan (2017) Sulimani-Aidan, Y. (2017). Barriers and resources in transition to adulthood among at-risk young adults. Children and Youth Services Review, 77, 147–152. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2017.04.015
 gaat het er bij kwetsbare studenten vooral om dat zij voelen dat de begeleider in hen gelooft en hen overtuigt van hun vermogen om nieuwe dingen uit te proberen. Met een positieve, progressiegerichte benadering draagt de begeleider bij aan een positief zelfbeeld van de student (“Ik kan iets goed”) en aan een gevoel van schoolbinding (“Hier zien ze wat ik kan”) (McNeven et al., 2020;  McNeven, S., McKay, L., & Main, K. (2020). The lived experience of professional mentorship and its implications for school-based mentoring programs. Journal of Education, 200(2), 89–96. https://doi.org/10.1177/0022057419875129
Weiss et al., 2019). Weiss, S., Harder, J., Bratiotis, C., & Nguyen, E. (2019). Youth perceptions of a school-based mentoring program. Education and Urban Society, 51(3), 423–437. https://doi.org/10.1177/0013124517722830
 Dit zijn emotionele basiselementen die bijdragen aan positieve gedragsuitkomsten (DuBois et al., 2002). DuBois, D. L., Holloway, B. E., Valentine, J. C., & Cooper, H. (2002). Effectiveness of mentoring programs for youth: A meta-analytic review. American Journal of Community Psychology, 30(2), 157–197. https://doi.org/10.1023/a:1014628810714

De autonomie van de student bevorderen

In de begeleiding van Entree-studenten is het zinvol de autonomie van de student te bevorderen. Hun zelfredzaamheid is vaak beperkt en voor een zelfstandige rol in de samenleving is het nodig dat zij leren keuzes te maken en beslissingen te nemen. Dat gebeurt door minder te leiden en meer te begeleiden, en studenten stapje voor stapje zelfstandigheid te gunnen en hen aan te moedigen onafhankelijk beslissingen te nemen (Keijzer et al., 2021;  Keijzer, R., van der Rijst, R., van Schooten, E., & Admiraal, W. (2021). Towards emotional responsive mentoring of at-risk students in last-resort programs. Empirical Research in Vocational Education and Training, 13(1), Article 22. https://doi.org/10.1186/s40461-021-00129-9
Van Dijk et al., 2024). Van Dijk, D., Keijzer, R., Lohman, S., & van der Aa, P. (2024). Kansrijke Entree: Passende begeleiding van Entree-studenten en effectieve samenwerking tussen hun begeleiders. Onderzoeksrapportage. Hogeschool Rotterdam.

Onderzoek onder jongvolwassenen toont aan dat het van belang is hierbij rekening te houden met de ontwikkelingsfase van de studenten (Yu & Deutsch, 2019). Yu, M. V. B., & Deutsch, N. L. (2019). Aligning social support to youth’s developmental needs: The role of nonparental youth–adult relationships in early and late adolescence. Applied Developmental Science, 1–17. https://doi.org/10.1080/10888691.2018.1548940
 Jongere studenten kunnen hun begeleider als rolmodel zien, terwijl oudere studenten hun begeleider liever als gelijke gesprekspartner zien, niet als iemand die de richting wijst (Liang et al., 2008). Liang, B., Spencer, R., Brogan, D., & Corral, M. (2008). Mentoring relationships from early adolescence through emerging adulthood: A qualitative analysis. Journal of Vocational Behavior, 72(2), 168–182. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2007.11.005
 Ander onderzoek laat zien dat studenten vooral de begeleider waarderen die hen weet te empoweren (Lane, 2020;  Lane, S. R. (2020). Addressing the stressful first year in college: Could peer mentoring be a critical strategy? Journal of College Student Retention: Research, Theory & Practice, 22(3), 481–496. https://doi.org/10.1177/1521025118773319
Vaclavik et al., 2017) Vaclavik, D., Sanchez, B., Buehler, K., Gray, T., & Rodriguez, E. (2017). How to support me in connected learning: Youth perspectives on adult supportive behavior and its benefits. Journal of Community Psychology, 45(7), 906–921. https://doi.org/10.1002/jcop.21901
 en hen stimuleert om zelf de regie te nemen over leren, werken en de bijbehorende keuzes (Van de Ven et al., 2023). Van de Ven, H., Donker, A., Wesseling, W., van de Haterd, J., de Jong, E., Metwally, L., & van As, A. (2023). Succesvolle aanpakken mbo-studenten in kwetsbare posities: Een literatuurverkenning naar werkzame elementen. ECBO.
 Onderdeel van empoweren is het geven van feedback die niet veroordeelt (Ehrich et al., 2004;  Ehrich, L. C., Hansford, B., & Tennent, L. (2004). Formal mentoring programs in education and other professions: A review of the literature. Educational Administration Quarterly, 40(4), 518–540. https://doi.org/10.1177/0013161x04267118
Leidenfrost et al., 2011;  Leidenfrost, B., Strassnig, B., Schabmann, A., Spiel, C., & Carbon, C.-C. (2011). Peer mentoring styles and their contribution to academic success among mentees: A person-oriented study in higher education. Mentoring & Tutoring: Partnership in Learning, 19(3), 347–364. https://doi.org/10.1080/13611267.2011.597122
Sulimani-Aidan, 2017). Sulimani-Aidan, Y. (2017). Barriers and resources in transition to adulthood among at-risk young adults. Children and Youth Services Review, 77, 147–152. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2017.04.015

Omgaan met specifieke groepen Entree-studenten

In Entree-opleidingen zijn de klassen kleiner dan in reguliere mbo-opleidingen, met gemiddeld vijftien studenten per klas. Als extra ondersteuning nodig is, worden Entreeplus-groepen ingericht, bijvoorbeeld voor nieuwkomers of studenten met serieuze gedragsproblematiek. In deze aparte klassen kan de begeleiding zo goed mogelijk worden afgestemd op hun behoeften. De Entreeplus-groepen bieden intensievere begeleiding (Inspectie van het Onderwijs, 2018). Inspectie van het Onderwijs. (2018). Themaonderzoek Entreeopleidingen: Inventariserend onderzoek naar het loopbaanperspectief van de entreestudent.

Nieuwkomers

Volgens de Inspectie van het Onderwijs (2024) Inspectie van het Onderwijs. (2024). De staat van het onderwijs 2024.
 hebben veel mbo-docenten behoefte aan extra scholing en professionalisering op het gebied van het begeleiden van studenten met een extra ondersteuningsbehoefte. Bij nieuwkomers in het Entree-onderwijs is hiervan vaak sprake. Training in cultureel-sensitief werken van docenten kan hieraan positief bijdragen (De Winter-Koçak et al., 2021). De Winter-Koçak, S., Yohannes, R., & Razenberg, I. (2021). Statushouders in het mbo: Onderwijsroutes, struikelblokken en goede voorbeelden van ondersteuning. [Kennisplatform Integratie en Samenleving].

Hoewel hierover geen studies binnen het Entree-onderwijs voorhanden zijn, geeft onderzoek in andere contexten aanwijzingen dat begeleiders hierop alert moeten zijn en dat zij reacties van studenten, zoals niet durven antwoorden of afwachtend gedrag, in dit licht moeten interpreteren. Uit een studie aan de Universiteit Twente (Diaz Olson, 2024) Diaz Olson, D. (2024). Culture clash: Investigating interpersonal challenges between international and Dutch students [Master’s thesis, University of Twente].
 onder Nederlandse en internationale studenten blijkt dat de directe Nederlandse communicatiestijl kan botsen met indirecte communicatiestijlen van internationale studenten. Wanneer zij gewend zijn aan een meer indirecte communicatiestijl en respect voor hiërarchie en autoriteit, kan dit leiden tot misverstanden, zoals het niet durven stellen van vragen, afwachtend gedrag en zelfs conflict. Zij hebben tijd nodig om zich aan te passen aan de egalitaire en informelere Nederlandse benadering van hiërarchie (Diaz Olson, 2024). Diaz Olson, D. (2024). Culture clash: Investigating interpersonal challenges between international and Dutch students [Master’s thesis, University of Twente].

De manier waarop studenten zich verhouden tot hun docenten – vooral wat betreft hiërarchie en autoriteit – kan invloed hebben op hun gevoel van veiligheid en bereidheid om actief deel te nemen, wat weer de studievoortgang beïnvloedt (Van Dijk & Kooiman, 2023). Van Dijk, D., & Kooiman, A. (2023). You have to fight to get there: An exploratory study into the experiences of refugee-background students in higher education. Journal of Social Intervention: Theory and Practice, 32(2). https://doi.org/10.54431/jsi.737
 Het is daarom belangrijk dat mbo-docenten zich bewust zijn van deze culturele verschillen en niet-verbale signalen, zoals terughoudendheid of het niet durven antwoorden, op de juiste manier interpreteren. Een training in cultureel-sensitief werken kan hen helpen om effectiever met deze studenten om te gaan en hen beter te ondersteunen in hun leerproces. Daarnaast hebben nieuwkomers in het beroepsonderwijs ondersteuning en begeleiding nodig bij het vinden van een stageplaats, omdat zij geen sociaal netwerk hebben dat daarin ondersteunend kan zijn (Jørgensen et al., 2021;  Jørgensen, C. H., Hautz, H., & Li, J. (2021). The role of vocational education and training in the integration of refugees in Austria, Denmark and Germany. International Journal for Research in Vocational Education and Training, 8(3), 276–299. https://doi.org/10.13152/IJRVET.8.3.2
Van Dijk, 2022). Van Dijk, D. (2022). Working toward aspirations: How higher education learning-working trajectories for refugees in the Netherlands support work-related capabilities. Journal of Applied Research in Higher Education, 14(2), 917–929. https://doi.org/10.1108/JARHE-09-2020-0328

Lees ook 
Overzichtsartikel over Entree-onderwijs en zijn studenten

Oudere Entree-studenten

Oudere Entree-studenten zijn in alle Entree-klassen te vinden en vormen dus geen zichtbare aparte groep. Toch is het goed om rekening te houden met de oudere Entree-student. Er zijn er relatief veel van: van de studenten die met een Entree-opleiding startten in 2021-2022 was één op de tien ouder dan 30 jaar, en nog eens tien procent tussen de 23 en 30 jaar. Ongeveer een derde was tussen de 18 en 22 jaar, en bijna de helft was 16 of 17 jaar oud (Mulder, 2023). Mulder, J. (2023). Studiesucces van mbo entreestudenten: Cijfers en feiten.

Voor hun ontwikkeling in schoolprestaties is het relevant te wijzen op recent onderzoek waaruit blijkt dat non-cognitieve vaardigheden, zoals motivatie en zelfregulatie, vanaf ongeveer 16 jaar evenveel bijdragen aan schoolprestaties als cognitieve vaardigheden, zoals kunnen leren en abstract redeneren (Malanchini et al., 2024). Malanchini, M., Allegrini, A. G., Nivard, M. G., Biroli, P., Rimfeld, K., Cheesman, R., ... & Plomin, R. (2024). Genetic associations between non-cognitive skills and academic achievement over development. Nature Human Behaviour. https://doi.org/10.1038/s41562-024-01967-9
 Dit kan gezien worden als een kans voor het Entree-onderwijs, omdat motivatie en zelfregulatie beïnvloedbaar zijn door begeleiders.

Voor Entree-studenten, een groep die sowieso al gekenmerkt wordt door een hoge mate van kwetsbaarheid, neemt het risico op kwetsbaarheid toe naarmate zij ouder worden, bijvoorbeeld door criminaliteit en jong ouderschap (Herrera et al., 2013). Herrera, C., DuBois, D. L., & Grossman, J. B. (2013). The role of risk: Mentoring experiences and outcomes for youth with varying risk profiles. MDRC.
 Om bij de begeleiding goed te kunnen inspelen op hun specifieke behoeften, richten sommige mbo-scholen daarom een zogeheten moederklas in. De begeleider, docenten en andere professionals die met deze klas te maken hebben, houden dan rekening met bijvoorbeeld afwezigheid door een ziek kind (Van Dijk et al., 2024). Van Dijk, D., Keijzer, R., Lohman, S., & van der Aa, P. (2024). Kansrijke Entree: Passende begeleiding van Entree-studenten en effectieve samenwerking tussen hun begeleiders. Onderzoeksrapportage. Hogeschool Rotterdam.

Lees ook 
Overzichtsartikel over Entree-onderwijs en zijn studenten

Als gelijke behandelen

Nog meer dan jongere studenten hechten oudere studenten waarde aan wederzijds respect en een gelijkwaardige relatie (Miller, 2010;  Miller, A. (2010). Best practices for formal youth mentoring. In T. D. Allen & L. T. Eby (Eds.), The Blackwell handbook of mentoring: A multiple perspectives approach (pp. 307–324). Wiley-Blackwell.
Spencer, 2006). Spencer, R. (2006). Understanding the mentoring process between adolescents and adults. Youth & Society, 37(3), 287–315. https://doi.org/10.1177/0743558405278263
 Sommigen waarschuwen voor populair gedrag van begeleiders, zoals het bezigen van straattaal, omdat dit het respect van Entree-studenten kan ondermijnen (Keijzer et al., 2021). Keijzer, R., van der Rijst, R., van Schooten, E., & Admiraal, W. (2021). Towards emotional responsive mentoring of at-risk students in last-resort programs. Empirical Research in Vocational Education and Training, 13(1), Article 22. https://doi.org/10.1186/s40461-021-00129-9

Studenten vinden het belangrijk om een balans te bewaren tussen binding met hun begeleider en autonome besluitvorming (Keijzer et al., 2021;  Keijzer, R., van der Rijst, R., van Schooten, E., & Admiraal, W. (2021). Towards emotional responsive mentoring of at-risk students in last-resort programs. Empirical Research in Vocational Education and Training, 13(1), Article 22. https://doi.org/10.1186/s40461-021-00129-9
Vaclavik et al., 2017). Vaclavik, D., Sanchez, B., Buehler, K., Gray, T., & Rodriguez, E. (2017). How to support me in connected learning: Youth perspectives on adult supportive behavior and its benefits. Journal of Community Psychology, 45(7), 906–921. https://doi.org/10.1002/jcop.21901
 Oudere Entree-studenten willen samenwerken en als gelijke behandeld worden. Zij evalueren begeleiders positief als deze hun individualiteit herkennen en hen helpen hun potentieel te bereiken (Spencer, 2006). Spencer, R. (2006). Understanding the mentoring process between adolescents and adults. Youth & Society, 37(3), 287–315. https://doi.org/10.1177/0743558405278263

Een-op-eenbegeleiding in een mentorprogramma

Mentorprogramma’s kunnen steun bieden aan jongeren die thuis geen begeleiding of positieve rolmodellen hebben. Een-op-eenbegeleiding – het Engelstalige mentoring – biedt die benodigde sociale ondersteuning en positieve rolmodellen. Hierbij blijkt de duurzaamheid van de relaties van belang. Volgens een reviewstudie van de OECD (Carcillo et al., 2015) Carcillo, S., Fernández, R., Königs, S., & Minea, A. (2015). NEET youth in the aftermath of the crisis: Challenges and policies (OECD Social, Employment and Migration Working Papers, No. 164). OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/5js6363503f6-en
 kunnen langdurige relaties met zorgzame volwassenen een positief effect hebben op de gezondheid, het zelfbeeld, risicogedrag en het welzijn van jongeren. Het succes van mentorprogramma’s hangt verder onder andere af van de kwaliteit van de mentorrelatie en de juiste begeleiding van jongeren met een verhoogd risico op voortijdig schoolverlaten. Goede begeleiding kan leiden tot betere schoolprestaties.

Wanneer is een-op-eenbegeleiding succesvol?

Een van de succesfactoren van mentoring is een langdurige en nauwe een-op-eenrelatie tussen de mentor en de jongere (Keijzer et al., 2021;  Keijzer, R., van der Rijst, R., van Schooten, E., & Admiraal, W. (2021). Towards emotional responsive mentoring of at-risk students in last-resort programs. Empirical Research in Vocational Education and Training, 13(1), Article 22. https://doi.org/10.1186/s40461-021-00129-9
McNeven et al., 2020;  McNeven, S., McKay, L., & Main, K. (2020). The lived experience of professional mentorship and its implications for school-based mentoring programs. Journal of Education, 200(2), 89–96. https://doi.org/10.1177/0022057419875129
Weiss et al., 2019). Weiss, S., Harder, J., Bratiotis, C., & Nguyen, E. (2019). Youth perceptions of a school-based mentoring program. Education and Urban Society, 51(3), 423–437. https://doi.org/10.1177/0013124517722830
 Hierdoor verbeteren jongeren hun zelfbeeld, welzijn en gedragsuitkomsten. Sociale activiteiten en informele gesprekken leiden tot hechtere relaties dan wanneer mentoring alleen op schoolwerk is gericht (Carcillo et al., 2015). Carcillo, S., Fernández, R., Königs, S., & Minea, A. (2015). NEET youth in the aftermath of the crisis: Challenges and policies (OECD Social, Employment and Migration Working Papers, No. 164). OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/5js6363503f6-en
 Duidelijk is natuurlijk dat dit veel tijd vraagt.

Kenmerken van een effectieve mentor zijn empathie, oprechte zorg en het opbouwen van vertrouwen. Hierbij kan een spanning ontstaan tussen emotionele nabijheid en professionele distantie. Mentorschap vereist een evenwichtsoefening waarin emotionele responsiviteit centraal staat (Keijzer et al., 2021). Keijzer, R., van der Rijst, R., van Schooten, E., & Admiraal, W. (2021). Towards emotional responsive mentoring of at-risk students in last-resort programs. Empirical Research in Vocational Education and Training, 13(1), Article 22. https://doi.org/10.1186/s40461-021-00129-9
 Het belang van een nauwe een-op-eenrelatie kan onder druk komen te staan wanneer gespecialiseerde hulp of zorg van een andere professional nodig is.

Lees ook 
Themapagina over mentorschap