Visual Thinking Strategies als basis voor interculturele competentie

  • Hoger onderwijs
  • Om gelijke kansen te creëren voor alle leerlingen, ongeacht hun achtergrond, is interculturele sensitiviteit van leraren nodig. In dit project is onderzocht of de innovatieve lesmethode Visual Thinking Strategies (VTS), oorspronkelijk ontwikkeld voor musea, helpt om studenten aan de Academische Opleiding Leraar Basisonderwijs (AOLB) van de Rijksuniversiteit Groningen, bewuster te maken van hun interpretaties en (voor)oordelen en hun houding ten aanzien van culturele diversiteit. Met deze aanpak bespreken studenten een kunstwerk aan de hand van een gespreksprotocol waarmee een bewustwordingsproces in gang wordt gezet dat kan leiden tot verhoogde interculturele sensitiviteit. Het is hierbij van belang dat docenten een passend kunstwerk kiezen en de lessen verdiepend en in samenhang behandelen.

    Bijdrage van Marjolein Deunk (Rijksuniversiteit Groningen) Meer informatie

    Gepubliceerd:

    Aanleiding en doel

    In Nederland hebben steeds meer mensen een verschillende etnisch-culturele achtergrond en dat is ook in de leerlingpopulatie op scholen te zien. Leraren vinden het belangrijk daar op een goede manier mee om te gaan, maar in de praktijk is dat niet zo gemakkelijk. Het onderwijs gaat uit van allerlei impliciete normen en verwachtingen, waardoor er voor sommige leerlingen een gunstigere leeromgeving ontstaat dan voor andere. Voor (aankomende) leraren, die vaak zelf deel uitmaken van de meerderheidscultuur, is het belangrijk om deze impliciete normen en verwachtingen te herkennen. Zo kunnen zij gelijke kansen bieden aan alle leerlingen, ongeacht hun achtergrond. Doel van het project is om aankomende leraren bewuster maken van hun eigen perspectief en hoe dit hun interpretatie en evaluatie van leerlingen beïnvloedt. Met meer kennis, attitudes en self-efficacy over cultureel-etnische diversiteit ontwikkelen studenten hun interculturele sensitiviteit (en competenties), zodat zij later voor de klas alle leerlingen, ongeacht hun achtergrond, beter gelijke kansen kunnen bieden.

    Beschrijving van het project

    Om de interculturele sensitiviteit van AOLB-studenten te versterken is het project ViTaS opgezet: Visual Thinking Strategies voor interculturele sensitiviteit. In deze innovatieve lesmethode bespreken studenten twee kunstwerken en twee video-casussen. De gespreksleider stelt steeds vragen volgens een vast gespreksprotocol: Wat gebeurt hier?, Wat zie je waardoor je dat zegt? en Wat kunnen we nog meer ontdekken? Het gesprek geeft de studenten goed inzicht in hun achtergrondkennis en persoonlijke ervaringen, hun reflectievermogen op racisme, discriminatie en sociale rechtvaardigheid, en hun manier van praten over normen en stereotypen. Met een vragenlijst voor en na de lessen is de professionele en persoonlijke interculturele sensitiviteit van studenten gemeten.

    Evaluatie en resultaten

    Uit bevraging van de deelnemers blijkt dat hun professionele interculturele sensitiviteit iets is toegenomen na de VTS-sessies. De lesmethode is een veilige en positieve manier om etnisch-culturele diversiteit bespreken. Voor een succesvolle VTS-sessie over een kunstwerk is het aan te bevelen een onderwerp te kiezen dat dat verhalend en ambigu is en waarin het thema etnisch-culturele diversiteit duidelijk aanwezig is. Verder is het belangrijk om VTS te combineren met een verdiepende vervolgactiviteit, om het onderwerp verder te bespreken en een koppeling te maken met de theorie. Om de opgedane kennis in dit project te delen is er een lesbrief gepubliceerd. Voor geïnteresseerden is er een uitgebreide eindrapportage met theoretische onderbouwing beschikbaar.

    Producten en documentatie

    • Lesbrief Bewust van je eigen blik
    • Eindrapportage Bewust van je eigen blik 
    • Deunk, M.I., Korpershoek, H., Hingstman, M., & Langeloo, A. (2020).Bewust van je eigen blik: Het gebruik van Visual Thinking Strategies ter bevordering van interculturele sensitiviteit bij studenten van de Academische Opleiding Leraar Basisonderwijs. Groningen: GION onderwijs/onderzoek.
    • Deunk, M., Korpershoek, H., Hingstman, M., & Langeloo, A. (2020). Bewust van je eigen blik: Gesprekken over kunst om kritische zelfreflectie en interculturele sensitiviteit bij studenten te vergroten. Rijksuniversiteit Groningen: GION onderwijs/onderzoek. (lesbrief behorende bij Comeniusrapport)

    Referenties

    Bennett, M. J. (1986). A developmental approach to training for intercultural sensitivity. International Journal of Intercultural Relations, 10(2), 179-196. https://doi.org/10.1016/0147-1767(86)90005-2

    Chen, G. M. & Starosta, W. J. (1996). Intercultural communication competence: A synthesis. Annals of the International Communication Association, 19, 353-384. https://doi.org/10.1080/23808985.1996.11678935

    Parkhouse, H., Lu, C., & Massaro, V. (2019). Multicultural education professional development: A review of the literature. Review of Educational Research, 89(3), 416-458. https://doi.org/10.3102/0034654319840359

    Rawlinson, K., Wood, S.N. Osterman, M. & Sullivan, C.C. (2017). Thinking Critically about Social Issues through Visual Material. The Journal of Museum Education, 32(2), 155-174. https://doi.org/10.1080/10598650.2007.11510566

    Wolcott, H.F. (1991). Propriospect and the Acquisition of Culture. Anthropology & Education Quarterly, 22(3), 251-273. https://doi.org/10.1525/aeq.1991.22.3.05x1052l

    Yenawine, P. (2013). Visual thinking strategies: Using art to deepen learning across school disciplines. Cambridge, MA: Harvard Education Press.

    Startjaar: 2018

    Bijdrage van

    Marjolein Deunk

    Marjolein Deunk

    Rijksuniversiteit Groningen

    Mogen we je iets vragen?

    Ga je deze informatie gebruiken in het onderwijs?
    Wat vind je van de leesbaarheid van deze pagina?
    In welke onderwijssector werk je?

    Wil je nog iets anders kwijt? Laat het ons weten via het feedback-formulier.

    Privacyverklaring

    Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

    Gerelateerd in de kennisbank

    • Praktijkvoorbeeld

      Inclusiever ondernemerschapsonderwijs

      ho

      Om onderwijs in ondernemerschap inclusiever te maken en interesse voor ondernemen in opkomende economieën en ontwikkelingslanden te stimuleren, hebben studenten in de Master Track Entrepreneurship van...

      Lees verder
    • Praktijkvoorbeeld

      Kritische verkenning van inclusieve ontwikkeling en diversiteit

      ho

      Om het onderwijs in Internationale Ontwikkelingsstudies aan de Universiteit van Amsterdam inclusiever te maken, hebben studenten met inzet van kritische vaardigheden maatschappelijke structuren van...

      Lees verder
    • Praktijkvoorbeeld

      Reflecteren aan de hand van video-logs

      ho

      Ondanks de grotere diversiteit in Nederland is er in het curriculum van de opleiding Pedagogische wetenschappen nog weinig aandacht voor de ontwikkeling van vaardigheden op het gebied van...

      Lees verder