Taalonderwijs integreren in andere vakken

Taal en andere vakken integreren zorgt voor kruisbestuiving: taal in de context van een vak maakt zowel het vak als de taal betekenisvol (Berenst, 2012). Berenst, J. (2012). Taalgebruik in de klas, als basis voor kennisconstructie [Lectorale rede]. NHL Kennis en Bedrijf. https://www.researchgate.net/publication/275214169_Taalgebruik_in_de_klas_als_basis_voor_kennisconstructie
 Voor inclusief onderwijs en kansengelijkheid is geïntegreerd taalonderwijs erg belangrijk (Brinton et al., 2003; Brinton, D. M., Wesche, M., & Snow, A. M. (2003). Content-Based Second Language Instruction. University of Michigan Press ELT. https://doi.org/10.3998/mpub.8754
 Cummins, 2021). Cummins, J. (2021). Rethinking the Education of Multilingual Learners: A Critical Analysis of Theoretical Concepts. Multilingual Matters. https://doi.org/10.21832/9781800413597
 Als leerlingen taalsteun krijgen om school- en vaktaal te begrijpen en zelf te leren gebruiken, snijdt het mes aan twee kanten: leerlingen bereiken makkelijker de leerdoelen van andere vakken en tegelijkertijd vergroten zij hun taalvaardigheid (Gibbons, 2015). Gibbons, P. (2015). Scaffolding Language, Scaffolding Learning: Teaching Second Language Learners in the Mainstream Classroom (2nd ed.). Heinemann.
 De inhouden van andere vakken bieden een context om relevant, functioneel taalonderwijs te realiseren. 

Taalonderwijs en andere leergebieden

In activiteiten in de onderbouw zijn alle leer- en ontwikkelingsgebieden met elkaar verweven. Leerlingen werken daar al spelend, knutselend, zingend en pratend aan de taal. Dat sluit aan bij de natuurlijke taalverwerving van kinderen en hun nieuwsgierigheid naar de wereld om hen heen (Janssen-Vos & Van der Meer, 2017).  Janssen-Vos, F. & Van der Meer, L. (2017). Basisontwikkeling voor peuters en de onderbouw. Uitgeverij Van Gorcum.
 In hogere groepen komen meestal aparte methodes voor taal en andere vakken om de hoek. Het taalonderwijs is dan gefocust op de taal zelf en minder op taalgebruik rond betekenisvolle inhouden. Bij de andere vakken is de aandacht voor taal doorgaans beperkt tot aandacht voor vakbegrippen (Inspectie van het Onderwijs, 2022). Inspectie van het Onderwijs. (2022). Peil.Leesvaardigheid einde (speciaal) basisonderwijs 2020-2021. Themarapport. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. https://www.onderwijsinspectie.nl/documenten/themarapporten/2022/12/13/peil-leesvaardigheid-einde-basisonderwijs-en-speciaal-basisonderwijs-2020-2021
 Daarbij worden teksten in methodes soms sterk vereenvoudigd, met korte zinnen en weinig verdieping om het onderwerp begrijpelijk te maken. Met vereenvoudigde taal verdwijnt ook het diepere taalbegrip (Van Koeven & Smits, 2020). Van Koeven, B. H., & Smits, A. E. H. (2020). Rijke taal: Taaldidactiek voor het basisonderwijs. Boom.

Vormen van geïntegreerd taalonderwijs

Er zijn verschillende manieren om taal- en zaakvakonderwijs een plek te geven in het curriculum (Brinton et al., 2003). Brinton, D. M., Wesche, M., & Snow, A. M. (2003). Content-Based Second Language Instruction. University of Michigan Press ELT. https://doi.org/10.3998/mpub.8754
 Figuur 1 laat drie manieren zien. De eerste manier is lesgeven vanuit gescheiden leergebieden. Voor taalonderwijs zijn er dan afzonderlijke leerlijnen en methoden voor deelvaardigheden zoals technisch lezen, spelling, begrijpend lezen en taal. Los daarvan hebben zaakvakken hun eigen methoden en tijd op het rooster. Een tweede vorm is het incidenteel verbinden van taaldoelen en vakken, zoals bij projectonderwijs. Dan wordt gedurende een kortere periode bijvoorbeeld leesonderwijs, taalbeschouwing of woordenschatonderwijs gekoppeld aan (zaakvak)thema’s. Een derde vorm van integratie is zaakvakonderwijs waarin taalontwikkeling structureel is meegenomen binnen thema’s en mede ten dienste staat van de leerdoelen binnen het zaakvak (Brinton et al., 2003; Brinton, D. M., Wesche, M., & Snow, A. M. (2003). Content-Based Second Language Instruction. University of Michigan Press ELT. https://doi.org/10.3998/mpub.8754
 Inspectie van het Onderwijs, 2022). Inspectie van het Onderwijs. (2022). Peil.Leesvaardigheid einde (speciaal) basisonderwijs 2020-2021. Themarapport. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. https://www.onderwijsinspectie.nl/documenten/themarapporten/2022/12/13/peil-leesvaardigheid-einde-basisonderwijs-en-speciaal-basisonderwijs-2020-2021
 In plaats van als gescheiden vormen zou je deze laatste twee manieren kunnen zien als een geleidelijke schaal van gescheiden naar geïntegreerd taalonderwijs.

Waarom geïntegreerd taalonderwijs?

Het natuurlijke taalverwervingsproces, aansluitend bij de nieuwsgierigheid van leerlingen, wordt ondersteund wanneer je taalleerlijnen verbindt met de inhoud van zaakvakken. Daarbij kunnen momenten van gerichte taalsteun vooral de schoolse en vakspecifieke taalvaardigheid stimuleren (Pulles, 2021). Pulles, M. (2021). Dialogic Reading Practices: A Conversation Analytic Study of Peer Talk in Collaborative Reading Activities in Primary School Inquiry Learning. [Proefschrift]. Rijksuniversiteit Groningen. https://doi.org/10.33612/diss.189869028
 Vragen als “Hoe noemen we dat bij rekenen?", "Hoe zeg je dat nog wat preciezer?" of "Hoe moeten we dat opschrijven?” helpen daarbij (Gibbons, 2015; Gibbons, P. (2015). Scaffolding Language, Scaffolding Learning: Teaching Second Language Learners in the Mainstream Classroom (2nd ed.). Heinemann.
 Smit et al., 2013). Smit, J., A. A., Van Eerde, H., & Bakker, A. (2013). A Conceptualisation of Whole-Class Scaffolding. British Educational Research Journal, 39(5), 817 - 834. https://doi.org/10.1002/berj.3007
 Het doordacht taalsteun inbouwen bij een vak noemen we vakspecifieke taaldidactiek. In een zaakvakles kun je een verbinding leggen tussen praten, kijken, overleggen en handelen over de vakinhoud om vervolgens erover te lezen en schrijven. Wanneer je bijvoorbeeld eerst het fenomeen van ‘drijven en zinken’ laat zien en daar al pratend woorden aan geeft, kun je die taal vervolgens gebruiken in een proefje (Smit et al., 2020). Smit, J., Gijsel, M. A. R., & Bakker, A. (2020). Vaktaalontwikkeling bij het verklaren van drijven en zinken. Pedagogische Studiën, 97(3), 146 - 162. https://pedagogischestudien.nl/article/view/13681
 Het proefje en andere lesideeën vind je op de website van TechYourFuture. Daarna wordt een leestekst over verklaringen van het drijven of juist zinken van voorwerpen sneller toegankelijk voor leerlingen. Dat helpt hen begrippen te laten beklijven. Let op: het gaat niet alleen om losse begrippen, maar juist ook om denkrelaties en redeneringen. 

Een ander voorbeeld: "De trein staat nu nog stil, maar zo dadelijk gaat ie wegrijden, eerst langzaam, nu al sneller, zie je, hij is aan het versnellen." Woorden als ‘versnellen’ en ‘snelheid’ zullen niet alle kinderen thuis meekrijgen. Het zijn typische schooltaalbegrippen, net als ‘hoe.. des te…, daardoor, vanwege, doordat, ondanks ….’ . Het begrijpen en kunnen gebruiken van woorden in zinnen en redeneringen brengt de leerling op een hoger begrips- en taalniveau: dit is belangrijk voor alle leerlingen en is nodig voor kennisontwikkeling (Berenst, 2012). Berenst, J. (2012). Taalgebruik in de klas, als basis voor kennisconstructie [Lectorale rede]. NHL Kennis en Bedrijf. https://www.researchgate.net/publication/275214169_Taalgebruik_in_de_klas_als_basis_voor_kennisconstructie

Het blijkt zelfs dat we met deze vorm van aandacht voor taal en ondersteuning bij het begrijpen van de leerstof ook leerlingen met verschillende taalachtergronden betere kansen geven voor passend vervolgonderwijs (Agirdag & De Leersnyder, 2024). Agirdag, O., & De Leersnyder, J. (2024). Against the odds: Predictors of academic success and excellence in majority-minority schools. School Effectiveness and School Improvement, 35(3), 273 - 297. https://doi.org/10.1080/09243453.2024.2385938
 Een factor daarin vormen de verwachtingen die leerkrachten hebben van het taalgebruik van hun leerlingen, het klassieke Pygmalioneffect (Rosenthal & Jacobson, 1968). Rosenthal, R., & Jacobson, L. (1968). Pygmalion in the Classroom. The Urban Review, 3(1), 16-20. https://doi.org/10.1007/BF02322211

De kerndoelen, die sinds 2025 zijn vernieuwd, vragen om een serieuze inzet op geïntegreerd taalonderwijs. Kerndoel 2 van de kerndoelen basisonderwijs luidt: "De school stimuleert de taalontwikkeling van leerlingen in alle leergebieden." Dat vraagt om (meer) verbinding tussen taal en andere vakken. Daarvoor is inzicht nodig in (vakspecifieke) taalvaardigheden: welk taalgebruik past echt bij geschiedenis, is functioneel in die context en zou dus aandacht moeten krijgen? Kennis en vaardigheden van vakspecifieke taaldidactiek zijn daarbij belangrijk (Kim et al., 2021; Kim, J. S., Relyea, J. E., Burkhauser, M. A., Scherer, E., & Rich, P. (2021). Improving Elementary Grade Students’ Science and Social Studies Vocabulary Knowledge Depth, Reading Comprehension, and Argumentative Writing: A Conceptual Replication. Educational Psychology Review, 33(4), 1935-1964. https://doi.org/10.1007/s10648-021-09609-6
 Haug & Ødegaard, 2014). Haug, B. S., & Ødegaard, S. (2014). From Words to Concepts: Focusing on Word Knowledge When Teaching for Conceptual Understanding Within an Inquiry-based Science Setting. Research in Science Education, 44(5), 777-800. https://doi.org/10.1007/s11165-014-9402-5

Lees ook
Themapagina over taalstimulering en onderwijskansen

Impliciet en expliciet taalonderwijs

Hoe kan aandacht voor taal het leren van vakinhouden versterken? Taal leer je niet alleen in een expliciete taalles, maar ook impliciet, verweven in andere leergebieden. Nu komt impliciet taalonderwijs niet in de plaats van expliciete taallessen; de twee vormen vullen elkaar aan, waarbij het gaat om het vinden van balans (Ellis, 2005; Ellis, R. (2005). Instructed Second Language Acquisition: A Literature Review. Research Division, Ministry of Education. https://www.educationcounts.govt.nz/publications/schooling/5163
 Van den Branden, 2022). Van den Branden, K. (2022). How to Teach an Additional Language: To Task or not to Task? John Benjamins Publishing Company. https://doi.org/10.1075/tblt.15
 Expliciete taallessen, bijvoorbeeld over spelling en schrijven, verdwijnen niet, maar krijgen een bescheidener plaats en een krachtige verdieping tijdens de zaakvaklessen. Zo kan bij geschiedenislessen het onderscheid functioneel zijn tussen verhalende en informatieve teksten uit de leerstof van begrijpend lezen. 

Van alledaagse naar schoolse taal

Kinderen leren door de jaren heen steeds om zich in nieuwe situaties uit te drukken, waarin ze de wereld leren doordenken en verklaren. Eerst vooral in alledaagse taal, maar door lezen en onderwijs ook steeds meer in schoolse taal. Daar hoort abstractere taal bij, met preciezere begrippen. Hun dagelijkse algemene taalvaardigheid (DAT) ontwikkelt zich tot cognitief-abstracte taalvaardigheid (CAT), bijvoorbeeld bij verschillende vakken (Appel, 1984; Appel, R. (1984). Immigrant Children Learning Dutch: Sociolinguistic and Psycholinguistic Aspects of Second-Language Acquisition. Floris Publications. https://archive.org/details/immigrantchildre0000appe
 Cummins, 1984; Cummins, J. (1984). Bilingualism and Special education: Issues in Assessment and Pedagogy. Multilingual Matters.
 Hajer & Smit, 2022). Hajer, M., & Smit, J. (2022). Talenbewust lesgeven door de schoolvakken heen: Meer dan woordenschat alleen. In J. Duarte, Günther-Van der Meij, C. Frijns, & B. Gezelle Meerburg (Red.), Talenbewust lesgeven (pp. 179 - 200). Coutinho.
 De leerkracht speelt hierbij een belangrijke rol. Zo kun je leerlingen uitnodigen een concept als 'plantengroei of fotosynthese' eerst in dagelijkse taal te omschrijven. Dat klinkt dan bijvoorbeeld als: "Een plant moet licht krijgen en je moet ‘m water geven." In de lessen gaan leerlingen zelf uitzoeken wat er nodig is voor plantengroei. Samen praten ze erover wat ze verwachten. De leraar geeft hen daarbij een belangrijk begrip die bij onderzoek in biologie hoort: hypothese. "We denken dat onze proefjes gaan laten zien dat water en licht super belangrijk zijn, dat is onze verwachting, dat is met een echt vaktaalwoord onze hypothese!" In een vervolg bespreken ze of die hypothese klopte en kan - nog een treedje hoger op de taaltrap - het proces een naam krijgen, fotosynthese. Het geeft houvast om in lessen van tevoren en bewust de overgang van DAT naar CAT in te plannen. In Figuur 2 zie je welke stapjes er bijvoorbeeld bij het onderwerp Plantengroei zouden kunnen horen (Van Norden et al., 2021): Van Norden, S., Hajer, M., & Smit, J. (2021). Inclusieve vakdidactiek. Inclusieve vakdidactiek. https://inclusievevakdidactiek.nl

Als bedacht is welke ontwikkelstapjes leerlingen richting CAT kunnen gaan zetten, kun je momenten bedenken waarop je er met de klas expliciet naar gaat kijken en over gaat praten. Dit plannen helpt om in een klassengesprek bewust de vaktaal te gebruiken. En leerlingen aan te moedigen om dat ook te gaan doen: "Hoe zou je dat ook kunnen zeggen? Met wat voor woorden staat dat in de tekst, zoek daar eens naar." Zo geef je leerlingen taalsteun in de klasseninteractie. In Tabel 1 zie je een overzicht van begrippen bij lessen over plantengroei en een vertaling van DAT naar CAT (Van Norden et al., 2021). Van Norden, S., Hajer, M., & Smit, J. (2021). Inclusieve vakdidactiek. Inclusieve vakdidactiek. https://inclusievevakdidactiek.nl

Lees ook
Themapagina over woordenschat

Rijke teksten in de klas

De stap van DAT naar CAT gaat niet altijd vanzelf bij leerlingen en daarom ligt hier een expliciete opdracht voor het onderwijs. Een valkuil is om het gebruik van CAT woorden uit te stellen of te vermijden (Van Koeven & Smits, 2020). Van Koeven, B. H., & Smits, A. E. H. (2020). Rijke taal: Taaldidactiek voor het basisonderwijs. Boom.
 Een leerkracht die ziet dat in een tekst veel ‘moeilijke’ woorden staan kan uit goede bedoelingen voor een korte, simpelere tekst kiezen. Zo gaat er in de les minder tijd verloren aan het uitleggen van de moeilijke woorden. Helaas leidt dit tot oppervlakkiger leren. Een zinvollere keuze is de complexe en inhoudelijk rijkere variant wel aan te bieden, maar met specifieke taalsteun (Van Koeven & Smits, 2020). Van Koeven, B. H., & Smits, A. E. H. (2020). Rijke taal: Taaldidactiek voor het basisonderwijs. Boom.
 Het is goed om rijke, authentieke teksten te gebruiken, hierover in gesprek te gaan en hoge verwachtingen van leerlingen te hebben. Het werkt positief voor het begrijpend lezen om dit zo met andere leergebieden te verbinden (Guthrie et al., 2004; Guthrie, J. T., Wigfield, A., Barbosa, P., Perencevich, K. C., Taboada, A., Davis, M. H., Scafiddi, N. T., & Tonks, S. (2004). Increasing Reading Comprehension and Engagement Through Concept-Oriented Reading Instruction. Journal of Educational Psychology, 96(3), 403-423. https://doi.org/10.1037/0022-0663.96.3.403
 Van Moort et al., 2022; Van Moort, M., Helder, A., & Van den Broek, P. (2022). Werk aan het opbouwen van kennis. In T. Houtveen, & R. Van Steensel, De zeven pijlers van onderwijs in begrijpend lezen (pp. 15-36). Stichting Lezen. https://hdl.handle.net/1887/3513269
 Bradbury 2014). Bradbury, L. U. (2014). Linking Science and Language Arts: A review of the Literature Which Compares Integrated Versus Non-integrated Approaches. Journal of Science Teacher Education, 25(4), 465-488. https://doi.org/10.1007/s10972-013-9368-6
 Stimuleer dus leesvaardigheid door leerlingen uit te dagen met een rijk en gevarieerd tekstaanbod en gerichte taalsteun en verbind ook schrijftaken aan het lezen (Bunch, 2013; Bunch, G. C. (2013). Pedagogical Language Knowledge: Preparing Mainstream Teachers for

English Learners in the New Standards Era. Review of research in Education, 37(1), 298-341. https://doi.org/10.3102/0091732X12461772
 Kooiker-De Boer, 2024). Kooiker-De Boer, H. (2024). Door lezen de wereld ontdekken: Natuur & techniek als functionele context voor tekststructuuronderwijs [Proefschrift]. Universiteit Utrecht.
 Ook jeugdliteratuur, gerelateerd aan een lesthema verrijkt het taalaanbod rond het zaakvakonderwerp.

Lees ook
Themapagina over begrijpend lezen

Hoe geef je geïntegreerd taalonderwijs?

Een goede verbinding van taal- en zaakvakonderwijs is wenselijk en nodig (Van den Branden, 2022; Van den Branden, K. (2022). How to Teach an Additional Language: To Task or not to Task? John Benjamins Publishing Company. https://doi.org/10.1075/tblt.15
 Hajer & Meestringa, 2020). Hajer, M., & Meestringa, T. (2020). Handboek taalgericht vakonderwijs. (4de druk). Coutinho.
 Wat hebben leerkrachten nodig om goed geïntegreerd taalonderwijs te geven? 

Doelen formuleren in de overgang van DAT naar CAT

Bekijk de teksten in je lessen goed op het gebruik van dagelijkse taal (DAT) en vooral de schooltaal (CAT), die essentieel is voor het lesthema (Van Dijk, 2018; Van Dijk, G. (2018). Het opleiden van taalbewuste docenten natuurkunde, scheikunde en techniek: Een ontwerpgericht onderzoek. [Proefschrift]. Hogeschool Utrecht. https://www.hu.nl/onderzoek/publicaties/het-opleiden-van-taalbewuste-docenten-natuurkunde-scheikunde-en-techniek
 Wilschut & Pijls, 2018). Wilschut, A., & Pijls, M. (2018). Effecten van vakkenintegratie: Een literatuurstudie. Hogeschool van Amsterdam, Kenniscentrum Onderwijs en Opvoeding. https://research.hva.nl/en/publications/effecten-van-vakkenintegratie-een-literatuurstudie
 Welke taal wordt in de teksten gebruikt om een inhoud over te brengen? Verzamel of onderstreep vooral het CAT woord- en zinsgebruik. Bedenk binnen welke activiteiten je deze begrippen en begripsrelaties zult introduceren bij de kinderen. Zoek bij deze bewuste introductie naar interessante context, ga in gesprek, laat kinderen kijken en doen. Zo vermijd je het alleen verklaren of geven van synoniemen van woorden. Bijvoorbeeld bij een onderwerp als de Tweede Wereldoorlog kun je het boek van Anne Frank voorlezen. Start met praten, gesprekken voeren over “meedoen” of “verklikken”, eerst in het dagelijks leven, thuis of op het schoolplein. Zo bouw je context op bij dergelijke woorden, waarna het later door jou als leerkracht bewust gebruik van een woord als “verraad” of “collaborateur” in een gesprek of tekst begrijpelijker wordt voor de leerlingen.

Taalsteun

Bedenk welke taalsteun voor jouw leerlingen van belang is om de taal van het lesthema te ontsluiten. Taalsteun kent veel verschillende vormen die je vooraf kunt plannen: naslaglijstjes, schema’s, tekstindelingen, startzinnen, begrippenschema’s, maar kan ook in gesprek geboden worden in onderwijsleergesprekken, groepswerk en individuele contactmomenten (Hajer & Meestringa, 2021). Hajer, M., &  Meestringa, T. (2021). Taalsteun, meer dan een grabbelton. Tijdschrift Taal, 12, 20. https://www.tijdschrift-taal.nl/art/50-6903_Taalsteun-meer-dan-een-grabbelton
 Zo kan een leerkracht bij een lesonderwerp als ‘duurzaamheid’ met de leerlingen kijken naar een verslag van het Jeugdjournaal over de laatste klimaattop. Hij kan daarbij bedenken welke formuleringen hij wil terug laten komen in de nabespreking. Bijvoorbeeld: ‘het succes van de klimaattop hangt af van ….’ Praten met deze woorden en zinnen in deze context zijn dan de ankers, de taalsteun, die hij later kan gebruiken bij verdiepende gesprekken of opdrachten waarin een zin als: ‘voorwaarde voor succes is … ’ weer terugkomt. Een volgende keer kunnen leerlingen zelfstandiger formuleren en hebben ze wellicht minder (of andere) taalsteun nodig. Taalsteun die tijdelijk is, adaptief en gericht op het zelfstandig hanteren van schooltaal noemen we ook scaffolding (Gibbons, 2015; Gibbons, P. (2015). Scaffolding Language, Scaffolding Learning: Teaching Second Language Learners in the Mainstream Classroom (2nd ed.). Heinemann.
 Smit et al., 2013). Smit, J., A. A. van Eerde, H., & Bakker, A. (2013). A Conceptualisation of Whole-Class Scaffolding. British Educational Research Journal, 39(5), 817 - 834. https://doi.org/10.1002/berj.3007
 

Meertaligheid

In steeds meer klassen zitten leerlingen die thuis een andere taal spreken. Daarom is er groeiende belangstelling voor de meertaligheid die zij meenemen naar de klas. Uit onderzoek blijkt dat leerlingen die zich in meer dan één taal ontwikkelen er baat bij hebben de verschillende talen in te zetten bij het leren in schoolvakken (Bosma et al., 2022; Bosma, E., Bakker, A. L. Zenger, L. &  Blom. E. (2022) Supporting the Development of the Bilingual Lexicon Through Translanguaging: A Realist Review Integrating Psycholinguistics with Educational Sciences. European Journal of Psychology of Education, 38, 225-247*.* https://doi.org/10.1007/s10212-021-00586-6
 Hou et al., 2024). Hou, Z., Zhang, J., JadAllah, M., Enriquez-Andrade, A., Thi Tran, H., & Ahmmed, R. (2024). Translanguaging Practices in Global K-12 Science Education Settings: A Systematic Literature Review. Journal of Research on Science Teaching, 1-27. https://doi.org/10.1002/tea.22008
 Dan kunnen ze hun achtergrondkennis en begrip van contexten benutten in de les, zonder dat ze zich direct in het Nederlands moeten kunnen uiten. Deze werkwijze wordt steeds breder ingezet en onderzocht, en is te zien als vorm van (meertalige) taalsteun bij een geïntegreerde aanpak (Duarte et al., 2022).  Duarte, J., Günther-Van der Meij, M., De Backer, F., Frijns, C., & Gezelle Meerburg, B. (2022). Talenbewust lesgeven: Aan de slag met talige diversiteit in het basisonderwijs. Coutinho.

Didactiek

Per vak bestaan verschillen in aanpakken om leerlingen steeds zelfstandiger schooltaal en vakspecifieke taal op een hoger niveau te leren gebruiken. Hoe je bijvoorbeeld een verslag schrijft kun je in een aparte taalles behandelen en oefenen. Toch kent een verslag schrijven over een schoolreisje een andere vorm en taalgebruik dan een verslag over de werking van een uitbarsting van een vulkaan of de uitvoering van een proefje. De inhoud van het verslag, in het voorbeeld specifiek ‘een ervaringsverslag’ en een ‘procesverslag’ van een (natuur)verschijnsel, bepaalt de vorm. Het is dan functioneel om uitleg over de verschillende vormen van verslagen niet alleen in de taalles te behandelen, maar juist ook in de context van de vakken (Van Dijk, 2018). Van Dijk, G. (2018). Het opleiden van taalbewuste docenten natuurkunde, scheikunde en techniek: Een ontwerpgericht onderzoek. [Proefschrift]. Hogeschool Utrecht.
 Zoek daarom de integratie van taallessen en zaakvaklessen zelf op en verbind waar mogelijk.

Lees ook
Themapagina over aandacht voor taal in zaakvak- en beroepsonderwijs

Handvatten bij het werken aan integratie 

Duidelijk is dat er professionalisering nodig is om taalgerichte vakdidactiek in te leren zetten. Leerkrachten die de principes kennen, kunnen daarmee zelf materiaal bewerken en verrijken (Van Dijk 2018). Van Dijk, G. (2018). Het opleiden van taalbewuste docenten natuurkunde, scheikunde en techniek: Een ontwerpgericht onderzoek. [Proefschrift]. Hogeschool Utrecht. https://www.hu.nl/onderzoek/publicaties/het-opleiden-van-taalbewuste-docenten-natuurkunde-scheikunde-en-techniek
 Scholen die verder willen komen op de weg van taal- en vakintegratie kunnen inmiddels steeds meer voorbeelden vinden. Zo zijn er kijkwijzers om in zaakvaklessen na te gaan waar versterking op taalontwikkeling mogelijk is, vanuit de aandachtspunten Taaldoelen formuleren, Contextrijk lesgeven, Interactie bevorderen en Taalsteun bieden (Herder & Pleumeekers, 2022). Herder, A., & Pleumeekers, J. (2022). Handreiking kijkwijzers taalgericht vakonderwijs. SLO. https://www.slo.nl/@21448/handreiking-kijkwijzers-taalgericht/
 In het rekenonderwijs zijn projecten beproefd die rekentaal ontwikkelen, voor natuur- en techniekonderwijs zijn voorbeeldmaterialen beschikbaar (Van Norden et al., 2021).  Van Norden, S., Hajer, M., & Smit, J. (2021). Inclusieve vakdidactiek. Inclusieve vakdidactiek. https://inclusievevakdidactiek.nl
Er is ondersteuning voor leraren die gericht mondelinge interactie in kleine groepjes willen opzetten met behulp van taaldenkgesprekken (Damhuis & Tammes, 2018; Damhuis, R., & Tammes, A. (2018). Werken aan taaldenkgesprekken in W&T. Een didactisch model voor pabo-studenten en leerkrachten. Tijdschrift Taal, 13(9). https://www.tijdschrift-taal.nl/art/50-5989_Werken-aan-taaldenkgesprekken-in-W-amp-T-Een-didactisch-model-voor-pabo-studenten-en-leerkrachten
 Tammes, 2019). Tammes, A. C. (2019). Taaldenkgesprekken in de zaakvakles. Werken aan de taal- en denkontwikkeling van leerlingen tijdens de zaakvakles. SLO. https://hsnbundels.taalunie.org/bijdrage/taaldenkgesprekken-in-de-zaakvakles-werken-aan-de-taal-en-denkontwikkeling-van-leerlingen-tijdens-de-zaakvakles/
 Dit soort handvatten kunnen helpen om taal en andere vakken te integreren.

Onderwijsprofessionals hebben bijgedragen aan dit artikel door vanuit de praktijk mee te denken bij de afbakening van het thema en door feedback te geven op de tekst. Lees meer over de kwaliteitscriteria.