Van stappenplan volgen tot vrij en speels onderzoeken en leren
In het huidige onderwijs voor de ontwikkeling van onderzoeksvaardigheden voor hbo-bachelor studenten ligt veel nadruk op methodiek. Ook ontwerpgericht onderzoek, waarin cyclische verbeterprocessen centraal staan, wordt als methode gezien. Om de vertaling naar de hbo-praktijk te maken worden de methodieken vaak als stappenplannen aangereikt. In de praktijk proberen studenten die stappen zo goed mogelijk uit te voeren, maar vaak begrijpen ze niet het waarom ervan.
Onderzoek gaat echter niet alleen over het goed toepassen van een methode en het volgen van stappenplannen. Het is ook spannend en speels, en dat vraagt om creatief en oplossingsgericht denken. Het doel van dit project is dan ook om studenten te leren om de regels van onderzoek en methodieken op een meer vrije en speelse manier toe te passen. Dit maakt hen betere praktijkonderzoekers en ze leren daarbij ook om complexe vraagstukken op te lossen.
Herontwerp cursus Applied Research
In dit project is de methode van ontwerpgericht onderzoek gebruikt. De vierdejaars cursus Applied Research is opnieuw ontworpen en is twee keer aangeboden. Iedere les is steeds geëvalueerd en de invulling van de volgende les is - waar nodig - herzien. Dat bleek in de eerste cursusperiode steeds het geval.
De aanvankelijke opzet is door de input van studenten grondig gewijzigd. In het begin is vooral uitgegaan van de rol van spel, theorieën over spel en de inzet van gamification. Gamification bleek echter niet goed te passen op het open-ended karakter van onderzoeksactiviteiten. Voor het eerste ontwerp is daarom gekeken naar Creative Problem Solving, een aanpak die sinds de jaren ‘50 veel is onderzocht in de VS. Meer dan gamification richt Creative Problem Solving zich op ‘vrij’ spel.
Een nieuwe kijk op onderzoeksvaardigheden
Tijdens de eerste bijeenkomsten kwam naar voren dat studenten zich minder vrij en creatief voelen doordat zij worden beoordeeld. Gezien het experimentele karakter van de pilot zou het een logische stap zijn om beoordelingen minder belangrijk te maken. Maar in plaats daarvan is er bewust voor gekozen om deze juist als uitgangspunt te nemen.
Samen met studenten is vervolgens onderzocht wat het betekent om te spelen in een context met eisen, verwachtingen en onzekerheden. Dit leidde tot een nieuwe benadering van onderzoeksvaardigheden in de praktijkcontext: het gaat niet om spelen, maar om het creëren van je eigen speelruimte.
Spanning tussen beleving van studenten en aanpak van begeleiders
De belangrijkste conclusie uit dit project is dat hbo-studenten goed in staat zijn om onderzoek te doen dat relevant is voor hun beroepspraktijk, maar dat professionalisering van docenten nodig is om hen de juiste begeleiding te geven.
Uit interviews met studenten uit beide cursusgroepen na afloop van het afstudeeronderzoek (maar nog voor de beoordelingen) bleek dat zij een nieuw perspectief op onderzoek hadden ontwikkeld en daar enthousiast over waren. Hun begeleiders stonden daar echter niet voor open. Er bleek een mismatch tussen de visie op onderzoek om nieuwe dingen te ontdekken en de visie van de meeste begeleiders, die meer uitgaat van stappenplannen.
Nieuwe begeleidingsstrategieën nodig
Voor het vervolg is het daarom belangrijk om kritisch naar de begeleidingsstrategieën van docenten te kijken. Onderzoek waarin de ontdekking centraal staat – en er dus veel onzekerheid is, wat aanpassingsvermogen van de student vraagt – vereist een andere begeleidingsaanpak. Om begeleiders hierin te ondersteunen is een interne handreiking ontwikkeld die positief is ontvangen. Daarnaast zijn er workshops aan docenten gegeven om hen bekend te maken met nieuwe vormen van begeleiding met concrete handvatten. De eerste resultaten hiervan zijn voorzichtig positief.
Factsheet
| Opleiding(en) en aantal studenten waarbij de innovatie is toegepast: | 60 studenten van de opleiding Communicatie – International Event, Music & Entertainment Studies (CO-IEMES) |
|---|
| Ontwikkelperiode: | 2021-2022 |
|---|
| Opzet projectteam: | - Dr. Arthur Kok, docent Applied Research, afstudeerbegeleider, expert ontwerpgericht onderzoek
- Niels van Maaren MA, docent Communicatie en Onderzoek, specialist gamification
- Twan Meeuwsen MA, extern met tijdelijk contract, filosoof, docent vwo en universitair onderwijs (Radboud Universiteit)
- Jurriënne Ossewold, extern adviseur, oud-directeur Design Academy, oud-lector, oprichter Fontys FutureMediaLab, onderwijskundige
|
|---|
| Bestede aantal ontwikkeluren: | 512 |
|---|
| Totale budget: | EUR 49.870 |
|---|
Relevante publicaties
- K. Wegela (2011). What really helps. Using mindfulness & compassionate presence to help, support, and encourage others. Shambala Publications.
- R. Martens (2019). We moeten spelen. Wat onderwijs aan een verkenning van onze natuur heeft. NIVOZ, Driebergen.
- M. de Ronde (2015). Speelruimte voor ervaring en reflectie. Een praktijkgericht onderzoek naar het gebruik van spel in begeleidingssituaties. Eburon, Delft.
- R. Sternberg & J. Kaufman (eds.) (2018). The nature of human creativity. Cambridge University Press.
- M. Polanyi (1966). The tacit dimension. University of Chicago Press.
Producten of presentaties over dit project
Comenius Teaching Fellow 2021. Raadpleeg hiervoor nko.nl.