Binnen de lerarenopleidingen talen van Hogeschool Rotterdam is de afgelopen jaren flexibel onderwijs ingevoerd. Voor deeltijdstudenten betekende dit een halvering van het aantal fysieke contactmomenten. Blended onderwijs, een combinatie van online en fysiek onderwijs, is daarbij het uitgangspunt geworden.
In de praktijk bleek het onlineonderwijs vaak beperkt te zijn tot zelfstudie. Studenten bestuderen dan bijvoorbeeld bronnen of maken opdrachten met automatische feedback (zoals een quiz). Daarmee wordt vooral het ‘inquiry element’ aangesproken: onderzoekend leren waarbij de student individueel kennis verwerft. Wat onderbelicht bleef, is het ‘community aspect’: de sociale aard van het onderwijs wat studenten samen ontwikkelen. Juist die sociale binding is cruciaal voor motivatie, betrokkenheid en studiesucces. De centrale vraag van dit project is dan ook om sociale online binding te versterken en te waarborgen binnen een flexibele opleiding.
Tegelijkertijd of los van elkaar online samenwerken
Het project werd ingericht als praktijkgericht onderzoek met ontwerpgroepen van docenten en studenten. Er is gewerkt volgens de CIMO-methodiek: Context–Interventie–Mechanisme–Outcome. Deze aanpak helpt om expliciet te maken welke interventie in een bepaalde context een mechanisme in werking zet dat tot een beoogd resultaat leidt.
Voorafgaand aan de experimenten is literatuuronderzoek gedaan. Interventies zijn onderbouwd met vakliteratuur over online leren en interactie. Docenten hebben onder meer online leerteamopdrachten ontworpen, waarin studenten samenwerken aan gemeenschappelijk product. Er is geëxperimenteerd met zowel synchrone als asynchrone werkvormen.
Bij synchrone werkvormen werkten studenten tegelijkertijd online samen, bijvoorbeeld in break-out sessies. Studenten werkten ook asynchroon samen, als zij op verschillende momenten een gezamenlijke opdracht maakten, met peerfeedback.
Digitale tools zoals Moodle en FeedbackFruits maakten (a)synchrone samenwerking mogelijk en leverden data voor analyse. Alle ontwerpgroepleden probeerden dezelfde interventies uit in hun eigen lespraktijk, verzamelden data met hetzelfde instrumentarium en vergeleken de verkregen inzichten.
Rol van docent bij synchroon en asynchroon samenwerken
Om de effecten van de interventies te beoordelen zijn diverse methodes voor dataverzameling gebruikt, zoals live-observaties, video-opnames, ingeleverd werk, statistische gegevens uit Moodle en FeedbackFruits, online vragenlijsten en studenteninterviews.
Bij synchrone interactie in breakoutrooms blijken scripts die een inhoudelijk gemeenschappelijk referentiepunt voorschrijven effectief. Een beroep doen op de verschillende expertises en rollen van studenten sluit aan bij coöperatieve leerprincipes (Kagan & Kagan, 2010). Video-opnames van de breakoutrooms lieten zien dat de perceptie van docenten over het verloop van het online groepswerk soms sterk afweek van wat er daadwerkelijke gebeurde. Regelmatige aanwezigheid van de docent in breakoutrooms en het gezamenlijk opstellen van een breakoutroometiquette bleken belangrijke randvoorwaarden voor succes.
Bij asynchroon samenwerken is structuur cruciaal. Opdrachten moeten tijdig beschikbaar zijn en deadlines moeten consistent blijven. Voor effectieve peerfeedback is voldoende tijd nodig om een product te maken, feedback te geven en te verwerken. Audio- en videofeedback werd wisselend gewaardeerd. Wanneer docenten zelf audio of video inzetten, verkleint dit de ervaren ‘transactional distance’, de psychologische afstand die studenten kunnen voelen bij online onderwijs.
Hoewel sociale binding moeilijk te meten is binnen één cursus, wijzen de evaluaties uit dat er meer betekenisvolle interactie tussen studenten kan plaatsvinden met een gerichte aanpak. Formele, sociale interactie werkt versterkend, bijvoorbeeld als er interactie tussen studenten onderling is over studie-gerelateerde onderwerpen (Garrison & Arbaugh, 2007). Daarom zijn interventies toegepast die deze betekenisvolle interactie online ontlokken.
Samenwerken in online leerteams breder toegepast
De twee kenmerkende aspecten van dit project, het samenwerken in leerteams en online samenwerken, hebben beide duurzaam effect gehad binnen het cluster talen van de lerarenopleiding.
Het werken met leerteams is ook bij andere opleidingen ingeburgerd als onderwijsvorm. Docenten laten het aansluiten op de context van hun vak en op studenten, bijvoorbeeld qua samenstelling en levensduur van leerteams. Zowel binnen als buiten Hogeschool Rotterdam is er belangstelling voor deze aanpak.
Het online karakter van het project heeft ertoe geleid dat docenten zich bewust zijn dat er ook binnen het online component van blended onderwijs aandacht moet zijn voor interactie en niet uitsluitend individueel leren. Docenten laten, zij het incidenteel, studenten nu ook online samenwerken aan (kortlopende) opdrachten, met behulp van FeedbackFruits of gedeelde documenten.
| Opleiding(en) en aantal studenten waarbij de innovatie is toegepast | Lerarenopleidingen Hogeschool Rotterdam
Cluster Talen: Nederlands, Duits, Frans, Engels |
| Ontwikkelperiode | 2019-2023 |
| Opzet projectteam | projectleider, hoofddocent/lector, 12 docenten, 10 studenten, ICTO-coach |
| Bestede aantal ontwikkeluren | 1544 |
| Totale budget | 133.182 euro (waarvan cofinanciering WOLT 33.182) |
Relevante publicaties
- Caws, C. (2006). Assessing group interactions online: Students’ perspectives. Journal of Learning Design 1(3), 19-28.
- Dopmeijer, J. M., & De Jong Weissman, J. (2021). Sense of belonging als fundament voor community-vorming in een blended leeromgeving. document NRO symposium
- Garrison, D. R., & Arbaugh, J. B. (2007). Researching the community of inquiry framework: Review, issues, and future directions. The Internet and Higher Education, 10(3), 157-172.
- Kagan, S., & Kagan, M. (2010). Coöperatieve Leerstrategieën Research, principes en de praktische uitwerking. Bazalt
- Rachel Or-Bach, R. & Van Amelsvoort, M. (2013). Supporting Asynchronous Collaborative Learning: Students' Perspective. International Journal of Online Pedagogy and Course Design 3(4), 1-15.
- Salmon, G. (2011). E-Moderating: The Key to Teaching and Learning Online, (3rd ed.) New York, Routledge.
Producten of presentaties over dit project
- Video asynchrone leerteams – 1 juli 2022
- Webinar Interactie met studenten (ComeniusNetwerk, Surf, Versnellingsplan) – 3 april 2020
- Webinar Online binding met studenten (ComeniusNetwerk, Surf, Versnellingsplan) – 24 juni 2020
- Podcast Blokkie Blended over Onderwijsontwerp en Online leerteams – 30 augustus 2021
- Zo kennen we elkaar: samenwerkend leren in online leerteams HSN-Conferentie 34 Antwerpen – 20 mei 2022
- Samenwerkend leren in online leerteams, Landelijke Vakdidactiekdag LVON, Windesheim Zwolle -30 juni 2022
Comenius Senior Fellowship 2019. Raadpleeg hiervoor nko.nl.
