Meertaligheid benutten op school en in de beroepspraktijk

In de afgelopen jaren is onze samenleving – en in het verlengde hiervan, de mbo-populatie – steeds taal- en cultuurdiverser geworden: zowel in de grensstreken als in de grote steden spreekt een aanzienlijk deel van de mbo-studenten thuis, al dan niet naast het Nederlands, een andere taal of taalvariëteit (Van Batenburg et al., 2022). Van Batenburg, E., Dale, L., Polišenská, D., & Van Beuningen, C. (2022). Meertaligheid in het mbo: een inventarisatiestudie naar opvattingen en gerapporteerde praktijken van docenten Nederlands en Engels. Levende Talen Tijdschrift, 2022(4), 14-29.
 Het aantal studenten met een migratieachtergrond is met 29 procent iets hoger dan het aandeel Nederlanders met een migratieachtergrond (26 procent; Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, 2024). Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (2024) Studenten middelbaar beroepsonderwijs | Kerncijfers en indicatoren Middelbaar beroepsonderwijs | OCW in cijfers

Dit stelt mbo-docenten voor een aantal stevige uitdagingen. Enerzijds moeten zij manieren vinden om zowel studenten met Nederlands als thuistaal als studenten met een andere thuistaal dan Nederlands te ondersteunen bij hun leerproces. Deze laatste groep omvat nieuwkomers, maar ook studenten die in Nederland geboren zijn, of al langer in Nederland wonen. Anderzijds moeten docenten, in een land dat steeds meertaliger wordt, alle studenten voorbereiden op werk in een meertalige omgeving, waarin zij te maken krijgen met gesprekspartners die geen of beperkt Nederlands spreken.

Mbo-docenten moeten zich dus zien te verhouden tot meertaligheid als feit (veel studenten spreken thuis een andere taal) en meertaligheid als doel (alle studenten moeten meertalige competenties ontwikkelen om mee te kunnen draaien in onze meertalige samenleving). In dit artikel bespreken we aan de hand van onderzoek de rol die meertaligheid kan spelen bij het onderwijs en werk in de beroeps(gerichte)context. We delen achtergrondkennis, praktische voorbeelden en onderzoeksresultaten.

Wat verstaan we onder meertaligheid? 

In de literatuur wordt onderscheid gemaakt tussen twee soorten meertaligheid: sociale meertaligheid (in het Engels: multilingualism), en individuele meertaligheid (in het Engels: plurilingualism).

Sociale meertaligheid 

Sociale meertaligheid verwijst naar de talen die in de maatschappij om je heen worden gesproken. Deze talen kun je leren en gebruiken voor verschillende doeleinden (European Commission, 2007; European Commission (2007). A political agenda for multilingualism. Geraadpleegd op 16 mei 2025 via ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/memo_07_80
 Wei, 2008). Wei, L. (2008). Research perspectives on bilingualism and multilingualism. The Blackwell guide to research methods in bilingualism and multilingualism, 1-17.
 De Raad van Europa ziet de beheersing van meerdere landstalen als een belangrijk onderwijsdoel, en stimuleert het vreemdetalenonderwijs dus actief (Council of Europe, 2022). Council of Europe (2022). The Importance of Plurilingual and Intercultural Education for Democratic Culture. Recommendation CM/Rec(2022)1. Recommendation and EM EN FINAL.pdf. Council of Europe.

Individuele meertaligheid 

Individuele meertaligheid verwijst naar de combinatie van (soms slechts gedeeltelijk beheerste) talen, dialecten en registers die iemand tot zijn beschikking heeft. In die zin is iedereen dus meertalig. Naast de talen of regionale dialecten die we thuis spreken, leren we immers ook talen op school en beheersen we in zekere mate allerlei soorten sociale dialecten (bijvoorbeeld jongerentaal) en registers (bijvoorbeeld beroepsregisters). Vanuit het perspectief van de individuele meertaligheid is de afgelopen jaren meer oog voor een aanvullend onderwijsdoel: ontwikkeling van het vermogen om op dagelijks niveau te kunnen leren, werken en communiceren met verschillende, al dan niet perfect beheerste talen (zie ook Delarue, 2018; Delarue, S. (2018). Tien cruciale inzichten over meertaligheid en taalverwerving. https://neerlandistiek.nl/2018/04/10-cruciale-inzichten-over-meertaligheid-en-taalverwerving/.
 Lüdi, 2020; Lüdi, G. (2020). Plurilingual speech as legitimate and efficient communication strategy. International Journal of Bilingual Education and Bilingualism, 23(1), 36–48. https://doi.org/10.1080/13670050. 2019.1600471
 Taalunie, 2018). Taalunie (2018). Gemeenschappelijk Europees referentiekader voor moderne vreemde talen: leren, onderwijzen, beoordelen: Supplement met nieuwe descriptoren. Nederlandse Taalunie.

 In dit overzichtsartikel nemen we beide perspectieven en onderwijsdoelen mee. Hierbij richten we ons minder op NT2-onderwijs, maar juist meer op het werken met de brede groep studenten die in het dagelijks leven naast het Nederlands ook andere (streek)talen, dialecten en registers gebruikt.

Hoe werkt meertaligheid?

Van Batenburg en Dale (2024)  Van Batenburg, E., & Dale, L. (2024). Plurilingualism in Vocational Education & Training: Exploring Students’ Plurilingual Repertoires, Behaviours and Attitudes towards Interactions in Daily Life, School and Work. International Journal of Multilingualism, 1-25. https://doi.org/10.1080/14790718.2024.2443817.
onderzochten hoe mbo-studenten de talen en taalvariëteiten waarover zij beschikken inzetten in hun dagelijks leven, op school en op het werk. De manier waarop studenten dit doen blijkt sterk afhankelijk te zijn van de situatie, de gesprekspartner en het spreekdoel. Thuis, met vrienden en op hun werk schakelen zij veel tussen talen of combineren deze juist binnen één gesprek (bijvoorbeeld wanneer een ouder de thuistaal spreekt en de student in het Nederlands antwoordt). Soms lossen ze een begripsprobleem snel op door een paar woordjes uit een andere taal te gebruiken in een gesprek.

Op school doen zij dit allemaal niet. Taaldocenten in het mbo ontmoedigen nog vaak het gebruik van andere talen dan de doeltaal (Nederlands, Engels, moderne vreemde talen). Ze zijn bezorgd dat de thuistalen studenten belemmeren om op school andere talen te leren. Volledige onderdompeling op school biedt in hun optiek tegenwicht aan de door hen gevreesde, beperkte blootstelling aan het Nederlands buiten school (Van Batenburg et al., 2022). Van Batenburg, E., Dale, L., Polišenská, D., & Van Beuningen, C. (2022). Meertaligheid in het mbo: een inventarisatiestudie naar opvattingen en gerapporteerde praktijken van docenten Nederlands en Engels. Levende Talen Tijdschrift, 2022(4), 14-29.

Twee belangrijke inzichten kunnen helpen om de huidige aanpak in een nieuw perspectief te plaatsen. Hieronder lichten we deze inzichten toe, en leggen we uit hoe docenten deze kunnen gebruiken in hun lessen. 

Alle taalkennis speelt een rol om talige informatie te begrijpen

Meertaligen bewegen van nature voortdurend heen en weer tussen de talen die zij gebruiken. Dit proces heet translanguaging. Meertaligen maken (vaak onbewust) gebruik van translanguaging om te kunnen communiceren met sprekers van verschillende talen of dialecten. Ze gebruiken het ook om informatie voor zichzelf te kunnen verwerken, hun gedachten te ordenen en hun boodschappen te formuleren  (García, 2009; García, O. (2009). Bilingual education in the 21st Century: A global perspective. Wiley-Blackwell.
 Cenoz & Gorter, 2020). Cenoz, J. & Gorter, D. (2020). Pedagogical translanguaging: An introduction. System, 92. https://doi.org/10.1016/j.system.2020.102269
 

Het kost energie om een taal te onderdrukken. Soms is dat de moeite waard, bijvoorbeeld wanneer je voor je werk een belangrijke pitch moeten geven. Maar soms heeft het onderdrukken van een taal juist een ongewenst effect. Je rekent meestal het snelst iets uit in de taal waarin je hebt leren tellen, vaak de thuistaal. Dat is voor het meertalige brein een natuurlijke en efficiënte route. Hetzelfde geldt voor informatie verwerken uit teksten. Wanneer studenten meer dan één taal mogen gebruiken om informatie uit bijvoorbeeld bronteksten, websites, handleidingen of instructiefilmpjes te verwerken, komen zij tot dieper begrip van de stof. Ze kunnen zo complexere ideeën ontwikkelen in de taal die zij nog minder goed beheersen (Cummins, 2007; Cummins, J. (2007). Rethinking Monolingual Instructional Strategies in Multilingual Classrooms. Canadian Journal of Applied Linguistics, 10(2), 221-240.
 Garciá et al., 2017; García, O., Johnson, S. I., & Seltzer, K. (2017). The Translanguaging Classroom: Leveraging Student Bilingualism for Learning. Caslon Publishing.
 Lewis et al., 2012). Lewis, G., Jones, B., & Baker, C. (2012). Translanguaging: Origins and development from school to street and beyond. Educational Research and Evaluation, 18(7), 641-654.

Om taal te leren en via taal nieuwe kennis te verwerven, moeten studenten dus wel maximaal blootgesteld worden aan de doeltaal. Maar zodra zij die input in hun hoofd verwerken, doet hun hele taalsysteem mee (Cummins, 2017b). Cummins, J. (2017b). Teaching minoritized students: Are additive approaches legitimate?. Harvard Educational Review, 87(3), 404-425.
 Studenten raken hiervan niet in de war, en het beïnvloedt hun cognitieve ontwikkeling niet negatief (Riegelhaupt, 2000; Riegelhaupt, F. (2000). Code switching and language use in the classroom. Northern Arizona University. Research on Spanish in the U.S. (pp. 204-217). Somerville, MA: Cascadilla Press.
 Unamuno, 2008). Unamuno, V. (2008). Multilingual switch in peer classroom interaction. Linguistics and education, 19(1), 1-19. https://doi.org/10.1016/j.linged.2008.01.002
 Sterker nog, door dit natuurlijke verwerkingsproces te negeren vindt geen immersion learning plaats, waarbij studenten worden ondergedompeld in een taal, maar submersion learning. Daarbij kunnen zij ‘kopje-onder’ gaan en niet optimaal profiteren van de geboden leerkansen (Cummins, 2017b). Cummins, J. (2017b). Teaching minoritized students: Are additive approaches legitimate?. Harvard Educational Review, 87(3), 404-425.
 Verschillende studies hebben al laten zien dat ruimte geven aan meerdere talen een positief effect kan hebben op de leerprestaties van leerlingen (Collier & Thomas, 2017; Collier, V. P., & Thomas, W. P. (2017). Validating the power of bilingual schooling: Thirty-two years of large-scale, longitudinal research. Annual review of applied linguistics, 37, 203-217.
 Reljíc et al., 2015; Reljić, G., Ferring, D., & Martin, R. (2015). A meta-analysis on the effectiveness of bilingual programs in Europe. Review of Educational Research, 85(1), 92-128.
 Rolstad et al., 2008). Rolstad, K., Mahoney, K., & Glass, G. V. (2008). The Big Picture in Bilingual Education: A Meta-Analysis Corrected for Gersten's Coding Error. Journal of Educational Research & Policy Studies, 8(2), 1-15.

Eerder geleerde talen zijn een springplank om een nieuwe taal te leren

Cummins laat aan de hand van het ijsbergmodel zien hoe talen met elkaar verbonden zijn (Cummins, 1982; Cummins, J. (1981). Bilingualism and Minority-Language Children. Language and Literacy Series. Toronto: The Ontario Institute for Studies in Education.
 2017a). Cummins, J. (2017a). Teaching for transfer in multilingual school contexts. Bilingual and multilingual education, 3, 103-115. bilingual.pdf
 Als je boven het wateroppervlakte kijkt, zie je afzonderlijke talen. Deze zien er misschien wel heel verschillend uit, en klinken ook heel verschillend. Maar onder het wateroppervlakte zien we helemaal geen afzonderlijke talen. Daar bevindt zich wat Cummins noemt de Common Underlying Proficiency (Gemeenschappelijke Onderliggende Vaardigheid). 

In dit ene gemeenschappelijke taalreservoir liggen opgeslagen en zijn met elkaar verbonden: 

• alle taalkennis (woordenschat, grammatica, fonologie, etc.)
• taalvaardigheden (lezen, schrijven, spreken, luisteren)
• kennis van taalfuncties (een klacht indienen, iemand terechtwijzen, uitleg geven, etc.)
• taalstrategieën (compensatiestrategieën, leesstrategieën, etc.) 

uit alle talen en variëteiten die we (deels) beheersen. (Cummins, 2017b) Cummins, J. (2017b). Teaching minoritized students: Are additive approaches legitimate?. Harvard Educational Review, 87(3), 404-425.
 stelt daarom dat eerder geleerde talen een springplank kunnen vormen om een nieuwe taal te begrijpen en gebruiken.

Deze stelling is snel getest: probeer eens een kort tekstje te lezen in een aanverwante taal die je niet spreekt, zoals het Noors. Dit lukt je waarschijnlijk beter dan je zou denken. Sommige woorden lijken op het Nederlands, Engels of Duits. Bovendien heb je veel kennis óver taal: je weet bijvoorbeeld dat na een persoonlijk voornaamwoord vaak een werkwoord volgt. Ook neem je je leesvaardigheden en leesstrategieën uit andere talen mee: je herkent het genre (bijvoorbeeld een brief, recept of reisbeschrijving) en weet dus al hoe zo’n tekst is opgebouwd, wat voor soort informatie deze bevat, en wat het doel van zo’n tekst is.

Hoe kunnen mbo-docenten hun studenten ondersteunen in het algemene leerproces?

Onderzoek laat zien dat meertaligen spontaan gebruikmaken van translanguaging in de klas om nieuwe concepten te leren, te verduidelijken en te verdiepen, of om relaties te ontwikkelen met anderen in de klas (Gallego-Balsa & Cots, 2019). Gallego-Balsa, L., & Cots, J. M. (2019). Managing the foreign language classroom translingually: The case of international students learning Catalan in a study abroad situation. International Journal of Multilingualism, 16(4), 425-441. https://doi.org/10.1080/14790718.2018.1545020
 En ook om grip te krijgen op de vaktaalontwikkeling in het beroepsonderwijs (Andreassen, 2024). Andreassen, U. S. (2024). “We don’t have it in my mother tongue”: A newly arrived student’s stance towards using his first language in the transition from introduction class to technical VET. Apples-Journal of Applied Language Studies, 18(1), 114-134. https://doi.org/10.47862/apples.136167.
 Studenten gebruiken translanguaging als zelfregulerende strategie, die hun leren ondersteunt en hun grip geeft op hun leerproces (Velasco & García, 2014). Velasco, P., & García, O. (2014). Translanguaging and the writing of bilingual learners. Bilingual Research Journal, 37(1), 6-23.
 Abel et al. (in voorbereiding) Abel, N., Van Batenburg, E., Van Beuningen, C., Andringa, S., Gijsen, L., & Polišenská, D. (in voorbereiding). ‘It’s like buying a car and not putting gas in it’ – Secondary school students’ perspective on mono- and multilingual teaching practices in the language classroom.
 laten zien dat dit ook gebeurt buiten het blikveld van de docent: sommige vmbo-brugklassers die deelnamen aan deze studie, gebruikten soms ‘stiekem’ hun thuistaal bij taal- en rekenopdrachten op school.

Ruimte geven aan het meertalige brein

Translanguaging gaat dus eigenlijk vanzelf. Pedagogical Translanguaging is een aanpak waarbij de docent studenten doelgericht ruimte geeft om hun volledig meertalige repertoire in te zetten, en dus in te spelen op hun natuurlijke, spontane translanguaging reflex. Het vindt zijn oorsprong in het tweetalig onderwijs (tto), met het doel om leerlingen te helpen de vakinhoud beter te begrijpen en tegelijkertijd de doeltaal makkelijker te leren (Lewis et al., 2012). Lewis, G., Jones, B., & Baker, C. (2012). Translanguaging: Origins and development from school to street and beyond. Educational Research and Evaluation, 18(7), 641-654.
 Bij deze aanpak hoeft de docent niet altijd de gebruikte talen ook zelf te beheersen. Wel dient hij of zij de controle te hebben: de docent plant zorgvuldig bij welke activiteiten studenten andere talen mogen inzetten en maakt daarover afspraken met hen. 

Voorbeelden van werkvormen

Hieronder vind je een aantal uitgewerkte voorbeelden van translanguaging-werkvormen. Meer voorbeelden van werkvormen zijn te vinden in Celic en Seltzer (2013). Celic, C.M., & Seltzer, K. (2013). Translanguaging: A CUNY-NYSIEB Guide for Educators. Cuny-Nysieb. Translanguaging-Guide-March-2013.pdf (cuny-nysieb.org)
 Het doel van deze werkvormen is om studenten de aangeboden inhoud beter te laten begrijpen én om tegelijkertijd de taalontwikkeling van studenten te stimuleren. 

Onderzoek verder toegelicht

Er is nog geen onderzoek gedaan naar de effecten van Pedagogical Translanguaging (PT) in het Nederlandse beroepsonderwijs, maar resultaten uit andere landen en uit andere onderwijssectoren laten positieve effecten zien. Zo helpt de inzet van PT bij basisschoolleerlingen, middelbare scholieren én universitaire studenten om vakinhoud te begrijpen (zie bijvoorbeeld de reviewstudies van Huang & Chalmers  (2023); Huang, X., & Chalmers, H. (2023). Implementation and effects of pedagogical translanguaging in EFL classrooms: A systematic review. *Languages, 8(*3), 194. https://doi.org/10.3390/languages8030194
 Lu et al., (2023); Lu, C., Gu, M. M., & Lee, J. C. K. (2023). A systematic review of research on translanguaging in EMI and CLIL classrooms. International Journal of Multilingualism, 1-21. https://doi.org/10.1080/14790718.2023.2256775
 Prilutzkaya (2021); Prilutskaya, M. (2021). Examining pedagogical translanguaging: A systematic review of the literature. Languages, 6(4), 180. https://doi.org/10.3390/languages6040180
 en Veerman et al., 2025)). Veerman, E., Danbury, E., Duarte, J. D. S., Volman, M., & Gaikhorst, L. (2025). A systematic review of empirical studies into multilingual pedagogies and their outcomes in primary education. Journal of Multilingual and Multicultural Development, 1-26.
 Een kleinschalige Finse studie over nieuwkomers bij de beroepsopleiding verpleegkunde laat vergelijkbare effecten zien: PT ondersteunt het begrip van vakspecifieke inhoud en de ontwikkeling van het Fins. Ook zetten studenten door toepassing van PT hun meertaligheid vaker strategisch in (Mustonen & Strömmer, 2022). Mustonen, S., & Strömmer, M. (2022). Becoming a multilingual health professional in vocational education-two adult migrants’ translanguaging trajectories. Journal of Multilingual and Multicultural Development, 1-16. https://doi.org/10.1080/01434632.2022.2116451
 

In verschillende onderwijssectoren helpt PT ook bij het leren van de doeltaal. Uit verschillende studies in het primair onderwijs blijkt dat PT een positief effect heeft op het taalbewustzijn, de taalverwerving, de geletterdheid, kritisch denken en de zelfeffectiviteit van leerlingen (Veerman et al., 2025). Veerman, E., Danbury, E., Duarte, J. D. S., Volman, M., & Gaikhorst, L. (2025). A systematic review of empirical studies into multilingual pedagogies and their outcomes in primary education. Journal of Multilingual and Multicultural Development, 1-26.
 In het voortgezet onderwijs zijn aanwijzingen gevonden dat PT een positief effect heeft op taalbegrip (Gallagher & Colohan, 2017 Gallagher, F., & Colohan, G. (2017). T (w) o and fro: using the L1 as a language teaching tool in the CLIL classroom. The Language Learning Journal, 45(4), 485-498.
) en algemene taalbeheersing (Yasar Yuzlu & Dikilitas, 2022). Yasar Yuzlu, M., & Dikilitas, K. (2022). Translanguaging in the development of EFL learners’ foreign language skills in Turkish context. Innovation in Language Learning and Teaching, 16(2), 176-190. https://doi.org/10.1080/17501229.2021.1892698
 In het universitair onderwijs helpt PT om de woordenschat, het bewustzijn van vormaspecten (Muguroza et al., 2023) Muguruza, B., Cenoz, J., & Gorter, D. (2023). Implementing translanguaging pedagogies in an English medium instruction course. International Journal of Multilingualism, 20(2), 540-555.
 en leesvaardigheid te ontwikkelen (Abdulaal, 2002).  Abdulaal, M. A. A. D. (2020). A Shift from a Monoglossic to a Heteroglossic View: Metalinguistic Stego-Translanguaging Lens Approach. Arab World English Journal, 11(4), 461-473.

Voor de taalontwikkeling binnen een beroepsprofiel is de studie van Llanes en Cots (2022) Cots, J. M., Gallego-Balsa, L., & Llanes, A. (2022). Promoting translanguaging (or not) in the ESP classroom: An analysis of monoglossic and heteroglossic practices and discourses. System, 107, 102795. https://doi.org/10.1016/j.system.2022.102795
 interessant. Die laat zien dat PT zorgt dat universiteitsstudenten van de opleiding Business beter worden in de uitvoering van gesproken en geschreven beroepstaaltaken, zoals verkooppitches geven en zakelijke brieven schrijven. Zo gebruiken studenten in zakelijke brieven complexere woorden dan studenten die geen PT-aanpak krijgen. Studenten gaan door de inzet van PT niet vloeiender, correcter of grammaticaal complexer spreken en schrijven. Maar ze krijgen door de PT-aanpak wel meer zelfvertrouwen. Studenten willen wel graag zelf de keuze krijgen of ze andere talen inzetten tijdens het leerproces (Cots et al., 2022). Cots, J. M., Gallego-Balsa, L., & Llanes, A. (2022). Promoting translanguaging (or not) in the ESP classroom: An analysis of monoglossic and heteroglossic practices and discourses. System, 107, 102795. https://doi.org/10.1016/j.system.2022.102795

Hoe kunnen mbo-docenten aanwezige taalkennis inzetten bij het leren van een nieuwe taal?

Eerder geleerde talen kunnen een springplank zijn om een nieuwe taal te leren. Als je bijvoorbeeld al kunt lezen in je thuistaal, dan leer je makkelijker lezen in de nieuwe taal. Hoe meer talen studenten spreken en hoe verder deze zijn ontwikkeld, des te makkelijker leren zij de doeltaal. Dit geldt zowel voor thuistalen als voor eerder geleerde schooltalen, en is dus voor alle studenten relevant. De overdracht (transfer) van kennis en vaardigheden tussen talen kan het leerproces ten goede komen (Agirdag & Hermans, 2011).  Agirdag, O. (2010). Exploring bilingualism in a monolingual school system: Insights from Turkish and native students from Belgian schools. British Journal of Sociology of Education, 31(3), 307-321. https://doi.org/10.1080/01425691003700540

Cummins (2017) Cummins, J. (2017). Teaching for transfer in multilingual school contexts. In O. García, A. Lin, & S. May (Eds.), Bilingual and Multilingual Education. Encyclopedia of Language and Education. (pp. 103-115). Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-319-02258-1_8
 en Cenoz en Gorter (2022)  Cenoz, J., & Gorter, D. (2022). Pedagogical translanguaging and its application to language classes. RELC Journal, 1–13. https://doi.org/10.1177/00336882221082751
stellen dat transfer van de ene naar de andere taal kan plaatsvinden op verschillende niveaus, namelijk bij kennis en begrip van

• woordenschat, idiomen en uitdrukkingen;
• grammatica, woordvolgorde en morfologie;
• tekststructuur, samenhang en cohesie;
• taalfuncties en pragmatiek;
• taalvaardigheden en strategieën.

Voorbeelden van werkvormen

Om studenten te helpen hun taalkennis als springplank te gebruiken, kunnen docenten inzetten op een vergroting van het taalbewustzijn (kennis óver taal). Vaak gebeurt dit door opdrachten waarin taalvergelijking een rol speelt. Hieronder vind je een aantal voorbeelden van hoe je de taalkennis van studenten kunt versterken door hun meertaligheid te gebruiken. Meer voorbeelden zijn te vinden in Celic en Seltzer (2013) Celic, C.M., & Seltzer, K. (2013). Translanguaging: A CUNY-NYSIEB Guide for Educators. Cuny-Nysieb. Translanguaging-Guide-March-2013.pdf (cuny-nysieb.org)
 en Cenoz en Gorter (2022).  Cenoz, J., & Gorter, D. (2022). Pedagogical translanguaging and its application to language classes. RELC Journal, 1–13. https://doi.org/10.1177/00336882221082751

Onderzoek verder toegelicht

In het middelbaar beroepsonderwijs is nog geen onderzoek gedaan naar aanpakken om aanwezige taalkennis in te zetten bij het leren van een nieuwe taal. Wel is een en ander bekend uit onderzoek onder basisschoolleerlingen en universiteitsstudenten. In het primair onderwijs is vooral gekeken naar woordenschat en grammatica. Twee studies uit de eerder genoemde review van Veerman e.a. (2025) laten positieve resultaten zien voor grammatica (Hopp & Thoma 2021 Hopp, H., & Thoma, D. (2021). Effects of plurilingual teaching on grammatical development in early foreign‐language learning. The Modern language journal, 105(2), 464-483.
; Ossa Parra & Proctor, 2021) Ossa Parra, M., & Proctor, C. P. (2021). Translanguaging to understand language. Tesol Quarterly, 55(3), 766-794.  https://doi.org/10.1002/tesq.3011
 en woordenschat (Busse et al., 2020; Busse, V., Cenoz, J., Dalmann, N., & Rogge, F. (2020). Addressing linguistic diversity in the language classroom in a resource‐oriented way: An intervention study with primary school children. Language Learning, 70(2), 382-419.
 Bosma et al., 2022). Bosma, E., Bakker, A., Zenger, L., & Blom, E. (2023). Supporting the development of the bilingual lexicon through translanguaging: a realist review integrating psycholinguistics with educational sciences. European Journal of Psychology of Education, 38(1), 225-247.
 Portolés Falomir & Gayete Domínguez (2024) Portolés Falomir, L., & Gayete Domínguez, G. (2024). Enhancing multilingual young students’ pragmatic awareness through pedagogical translanguaging. International Journal of Multilingualism, 1-18. https://doi.org/10.1080/14790718.2024.2368060
 hebben positieve effecten gevonden voor pragmatiek. Zeven studies in de review van Veerman e.a. (2025) tonen positieve effecten van taalvergelijking op het taalbewustzijn. Als taalvergelijking en PT samen worden gebruikt, versterkt dit de betrokkenheid, participatie en het kritisch denken van basisschoolleerlingen.

Bij studenten op de universiteit zijn in drie studies intercomprehension-activiteiten onderzocht (zie bij het praktisch voorbeeld hierboven). Deze hebben positieve effecten op het taalbewustzijn en de taalkennis van studenten (Álvarez & Pérez-Cavana, 2015 Álvarez, I., & Pérez-Cavana, M. L. (2015). Multilingual and multicultural task-based learning scenarios: A pilot study from the MAGGIC project. Language Learning in Higher Education, 5 (1), 59-82. https://doi.org/10.1515/cercles-2015-0004
; Downing, 2012;  Downing, R. H. (2012). The development of plurilingual competence through authentic assessment and self-assessment: case study. Vigo International Journal of Applied Linguistics, (9), 63-84.
Oyama & Yamamoto, 2020). Oyama, M., & Yamamoto, S. (2020). Pluralistic approaches for Japanese university students preparing to study abroad. European Journal of Language Policy, 12(1), 29-53. https://doi.org/10.3828/ejlp.2020.3
 Studenten krijgen een beter begrip van hun eigen taalvaardigheden en zijn zich bewuster van de taalstrategieën die ze gebruiken. Business-studenten verwerven een groter meertalig en intercultureel bewustzijn door te werken met specifieke taalfuncties in beroepstaaltaken (Álvarez & Pérez-Cavana, 2015). Álvarez, I., & Pérez-Cavana, M. L. (2015). Multilingual and multicultural task-based learning scenarios: A pilot study from the MAGGIC project. Language Learning in Higher Education, 5 (1), 59-82. https://doi.org/10.1515/cercles-2015-0004

Hoe kunnen mbo-docenten studenten voorbereiden op meertalige werkomgevingen? 

De kans dat studenten gaan stagelopen en later gaan werken in een meertalige werkomgeving, is groot. Docenten kunnen hun studenten helpen door hen daarop voor te bereiden. Ze kunnen studenten bewust maken van de voordelen van meertaligheid. En ze kunnen studenten helpen om vaardigheden te ontwikkelen die van pas komen in een meertalige werkomgeving, zoals mediation en flexibel schakelen. 

Studenten bewust maken van de voordelen van meertaligheid

Studenten hebben in het dagelijks leven veel ervaring met meertaligheid opgedaan. Toch blijkt uit het onderzoek van Van Batenburg en Dale (2024) Batenburg, E. van & Dale, L. (2024). Plurilingualism in Vocational Education & Training: Exploring Students’ Plurilingual Repertoires, Behaviours and Attitudes towards Interactions in Daily Life, School and Work. International Journal of Multilingualism, 1-25. https://doi.org/10.1080/14790718.2024.2443817.
 dat ze zich vaak niet bewust zijn van de voordelen van hun meertaligheid. Ze zien deze niet altijd als een kracht, en weten niet in welke werksituaties het handig en gepast zou kunnen zijn om meertalig te communiceren (vgl. Meier & Styger, 2023).  Meier, G., & Styger, E. (2023). Multilingualism in technical vocational education and training (VET): A case study from eastern Switzerland and the Principality of Liechtenstein. m-voc_Report_EN_2023.pdf
Sterker nog, sommige studenten beschouwen het gebruik van andere talen dan Standaardnederlands of Engels als een zwakte. Ze ervaren hun meertaligheid soms als een nadeel, vooral als ze een taal niet volledig beheersen of een taal met een lage maatschappelijke status spreken. Werkgevers zien het gebruik van thuistalen juist als een voordeel, in de communicatie met klanten of zakenpartners die dezelfde taal spreken (Drumm & Niederhaus, 2024 Drumm, S., & Niederhaus, C. (2024). Mehrsprachigkeit in der beruflichen Bildung: Einleitung in das Themenheft. Zeitschrift für Interkulturellen Fremdsprachenunterricht, 29(1). https://doi.org/10.48694/zif.3900.
; Settelmeyer, 2020;  Settelmeyer, A. (2020): Mehrsprachigkeit in beruflicher Ausbildung und Beruf. In: Gogolin, I., Hansen, A.,
Reich & Settelmeyer, 2016). Reich, H. & Settelmeyer, A (2016): Mehr als Englisch, Französisch und Deutsch: Migrationsbedingte Vielsprachigkeit als Ressource für berufliche Kontexte. In: Siemon, J., Ziegler, B., Kimmelmann, N., & Tenberg, R. (Red): Beruf und Sprache. Anforderungen, Kompetenzen und Förderung. Stuttgart: Franz Steiner Verlag, 123–146.

Vaardigheden rond meertaligheid ontwikkelen

In de toekomst werken bijna alle mbo'ers in omgevingen waar meer talen worden gesproken. Werken in een meertalige omgeving vraagt veel van de (meer)talige vaardigheden van studenten. Van Batenburg & Dale (2024) Batenburg, E. van & Dale, L. (2024). Plurilingualism in Vocational Education & Training: Exploring Students’ Plurilingual Repertoires, Behaviours and Attitudes towards Interactions in Daily Life, School and Work. International Journal of Multilingualism, 1-25. https://doi.org/10.1080/14790718.2024.2443817.
 laten zien dat studenten op de werkvloer verschillende taalbronnen gebruiken voor verschillende doelen:

Het is dus belangrijk dat studenten goed Nederlands, Engels en bij voorkeur ook andere, moderne vreemde talen beheersen. Maar niet alleen dat: zowel onderzoek uit Nederland (Van Batenburg & Dale, 2024) Batenburg, E. van & Dale, L. (2024). Plurilingualism in Vocational Education & Training: Exploring Students’ Plurilingual Repertoires, Behaviours and Attitudes towards Interactions in Daily Life, School and Work. International Journal of Multilingualism, 1-25. https://doi.org/10.1080/14790718.2024.2443817.
 en Zwitserland (Meier & Styger, 2023)  Meier, G., & Styger, E. (2023). Multilingualism in technical vocational education and training (VET): A case study from eastern Switzerland and the Principality of Liechtenstein. m-voc_Report_EN_2023.pdf
laat zien dat mbo'ers ook flexibel moeten kunnen schakelen tussen talen en taalvariëteiten (dialecten, sociolecten, registers), en dat zij moeten kunnen en willen mediëren (bemiddelen) tussen mensen. 

Mediation

Mediation (in deze specifieke betekenis) maakt communicatie mogelijk tussen mensen met een verschillende (taal)achtergrond. Als mediator helpt de student anderen informatie te begrijpen die voor hen niet vanzelfsprekend of niet direct toegankelijk is. Studenten kunnen anderen helpen door als tolk op te treden, te bemiddelen tussen sprekers of (beroeps)informatie en concepten voor anderen toegankelijk te maken (zie Van Beuningen & Polišenská, 2024).  Beuningen, C. van, & Polišenská, D. (2024). Hoe jeugdprofessionals omgaan met meertalige beroepssituaties: schakelen en verbinden. Vakblad Sociaal Werk, 2024(4), 20-23.
Denk bijvoorbeeld aan een student Handhaving die een toerist uitlegt wat een wielklem is (beroepsconcept) en wat de procedure is om deze verwijderd te krijgen (beroepsinformatie).

Zowel studenten met Nederlands als thuistaal als studenten met een andere thuistaal blijken niet veel communicatie- en mediation-strategieën in huis hebben. Of ze zijn zich maar beperkt bewust van deze strategieën. 

Flexibel schakelen tussen taalbronnen

Anders dan je zou denken hebben studenten vaak moeite om snel te schakelen tussen talen en taalbronnen. Onder tijdsdruk kunnen ze soms de juiste woorden niet snel genoeg vinden. Ze liggen als het ware ‘op het puntje van hun tong’. Dit is een bekend probleem voor meertalige sprekers (Ecke, 2009 Ecke, P. (2009). The tip-of-the-tongue phenomenon as a window on (bilingual) lexical retrieval. In A. Pavlenko (Red.), The bilingual mental lexicon: Interdisciplinary approaches (pp. 185-208). Multilingual Matters. https://doi.org/10.21832/9781847691262-010
; Young, 2016). Young, S. (2016). The Effects of Bilingualism and Multilingualism on Lexical Retrieval. Linguistics Senior Research Projects, 6.
 In de klas kun je  met studenten oefenen om flexibel te schakelen tussen talen en taalbronnen. 

Onderzoek verder toegelicht

Uit onderzoek van Van Batenburg en Dale (2022) Batenburg, E. van & Dale, L. (2022). Stickers en stiften: Meertalig bewustzijn verbeelden in het mbo. Levende Talen Magazine, 109 (6), 8-13.
 blijkt dat mbo-studenten overwegend positief zijn over het analyseren van en reflecteren op hun meertalige wereld. Het vaakst noemen studenten dat ze zich bewust zijn geworden van hun eigen meertaligheid en die van hun klas, en dat ze meer hebben geleerd over meertaligheid, taalvariëteiten en talen die ze nog niet kenden. Studenten waarderen vooral de gelegenheid om met elkaar te praten over een belangrijk aspect van hun leven, waarmee ze hun meertalig bewustzijn vergroten. 

Álvarez en Pérez-Cavana (2015) Álvarez, I., & Pérez-Cavana, M. L. (2015). Multilingual and multicultural task-based learning scenarios: A pilot study from the MAGGIC project. Language Learning in Higher Education, 5 (1), 59-82. https://doi.org/10.1515/cercles-2015-0004
 gaven vijftig studenten van de opleiding Business tien verschillende beroepstaken en onderzochten hoe ze die uitvoerden. Ze verzamelden feedback van studenten via enquêtes en interviews. De studenten gaven aan dat ze door de beroepstaken meer inzicht kregen in hun eigen taalvaardigheden. Studenten werden zich vooral bewust van hun meertalige strategieën om de beroepstaken goed uit te voeren. 

Ook werden ze zich bewuster van hun meertalige identiteit, en ontdekten ze dat de machtsverhouding tussen mensen in meertalige situaties minder scheef is dan in eentalige situaties, omdat in meertalige situaties álle deelnemers een ‘handicap’ hebben. Ze voelden zich daardoor minder uit de toon vallen en er meer bij horen als beroepsbeoefenaar. Naarmate de lessen vorderden, nam hun zelfvertrouwen toe om zich in beroepssituaties staande te houden. Wel vonden studenten dat het veel tijd en inspanning kostte om de beroepstaken uit te voeren. Ze pleitten voor duidelijke en eenvoudige taakinstructies, liefst aangeboden in verschillende talen. 

In de studie van Van Batenburg (2024) Batenburg, E. van (2024). Meertaligheid als krachtige bron van het leren in het mbo. NRO/SiA Onderzoeksverslag.
 ontwierpen mbo- en hbo-docenten samen lessen rond twee vaardigheden: mediation-strategieën gebruiken en schakelen tussen verschillende talen in meertalige, mondelinge beroepscommunicatie. In het onderwijs stond de uitvoering van beroepstaken centraal. Docenten Nederlands en Engels gaven de lessen aan studenten van verschillende taal- en opleidingsniveaus en verschillende opleidingen: Handhaving, Marketing & Events en Helpende in de Zorg. De evaluatie gebeurde met leerproducten, docentverslagen, lesobservaties, interviews en exit tickets. De resultaten laten zien dat studenten taalbewuster werden, meer kennis kregen over hun talen en mediation-strategieën, en deze beter flexibel konden inzetten in meertalige beroepssituaties.

Dit lukte volgens studenten het beste in lessen waarin zij:

• voldoende nieuwe kennis over meertalig gedrag en meertalige strategieën leerden
• een duidelijke uitleg kregen en geleid konden oefenen met het beoogde ‘meertalige gedrag’
• konden oefenen met de onvoorspelbaarheid van beroepsgesprekken (bijvoorbeeld vanwege een informatiekloof)
• de beroepstaken vaker konden uitvoeren 

Vooral het laatste punt, taakherhaling, ervoeren de studenten als positief.