Digital Education Lab: de kracht van digitale geletterdheid en digitale didactiek

Aanleiding en doel  

Digitale technologie verandert het onderwijs sneller dan scholen, docenten en studenten kunnen bijhouden. Binnen de lerarenopleidingen bestond vijf jaar geleden nog geen structurele plek waar digitale geletterdheid, digitale didactiek, onderzoek en werkveldvragen samenkwamen. Tegelijkertijd vroegen studenten en docenten om ondersteuning in het curriculum. Ook scholen hadden behoefte aan kennis over technologie en AI. Verder vroegen landelijke ontwikkelingen rond digitale geletterdheid om nieuwe leeruitkomsten. 
Het Digital Education Lab is opgezet om in die behoeften te voorzien en de kloof te overbruggen. Het doel is om aankomende en zittende leraren te helpen om technologie veilig, kritisch, creatief en verantwoord in te zetten in hun onderwijs. Daarbij staat niet de techniek centraal, maar de professionele groei van studenten, docenten en lerarenopleiders.

Opzet en aanpak  

Het Digital Education Lab is ingericht als fysieke en inhoudelijke proeftuin waarin onderwijs, onderzoek en werkveld met elkaar werken aan digitale geletterdheid en digitale didactiek. Studenten, docenten, onderzoekers en werkveldpartners ontwikkelen er onderwijsactiviteiten, tools en materialen, zoals podcasts, 3D-geprinte lesmaterialen, interactieve werkvormen, AI-trainingen en toepassingen als Honest Mirror en Kritikos. De aanpak is vraaggestuurd: praktijkvragen uit opleidingen en scholen worden vertaald naar kleinschalige experimenten, getest in onderwijscontexten en vervolgens doorontwikkeld of juist losgelaten wanneer opschaling niet passend blijkt.

Evidence-informed werken is ingebouwd in de werkwijze van het Digital Education Lab. Promovendi en lectoren brengen literatuur, ontwerpprincipes en praktijkgericht onderzoek in; evaluaties, observaties, focusgroepen en gebruikerservaringen worden gebruikt om interventies bij te stellen. Het team werkt met wekelijkse stand-ups, korte lijnen en co-creatie, waardoor nieuwe vragen snel opgepakt kunnen worden. Een belangrijke uitdaging was om incidentele workshops om te vormen tot duurzame curriculumverankering. Dat is aangepakt door digitale geletterdheid op te nemen in leeruitkomsten, professionalisering en lesmateriaal, en door het Lab steeds meer als herkenbare ontmoetingsplek te positioneren.

Impact en opbrengsten  

Het Digital Education Lab heeft digitale geletterdheid en digitale didactiek van losse initiatieven naar een herkenbare onderwijspraktijk gebracht. In de lerarenopleidingen is digitale geletterdheid opgenomen in leeruitkomsten en leerlijnen, waardoor studenten er niet alleen incidenteel mee kennismaken, maar het leren verbinden aan hun eigen vak en stagepraktijk. Ook docenten worden via het Lab ondersteund als ze onderwijs ontwerpen, digitale werkvormen inzetten en omgaan met actuele thema’s zoals AI-geletterdheid.

De opbrengsten worden op onderdelen onderzocht en geëvalueerd, onder meer via ontwikkelde rubrics, evaluatiegesprekken, observaties, focusgroepen en gebruikerservaringen. In onder meer de lessenreeks Digitale Geletterdheid en onderdelen van de minor zijn eerste opbrengsten zichtbaar: studenten leren digitale technologie kritischer te beoordelen en bewuster te verbinden aan hun eigen vakgebied. Daarnaast ontstonden concrete producten, zoals Honest Mirror, DigiSnacks, Kritikos, AI-indicatoren, onderwijsmodules binnen de minor Educatieve Games en Digitale Geletterdheid, en open lesmaterialen. Buiten de instelling vindt kennisdeling plaats via publicaties, conferenties, podcasts, open platforms en samenwerking met scholen.

Tips voor de onderwijspraktijk 

• Begin niet bij de technologie, maar bij een gedeeld onderwijsvraagstuk.
• Organiseer vanaf het begin een driehoek van onderwijs, onderzoek en werkveld, zodat praktijkvragen, ontwerpkennis en implementatie elkaar blijven voeden.
• Bouw aan een herkenbare plek waar studenten, docenten, onderzoekers en partners elkaar laagdrempelig kunnen vinden.
• Werk als een community of practice: ontwikkel samen, test klein, evalueer eerlijk en deel wat werkt; betrek studenten niet alleen als gebruikers, maar ook als medeontwikkelaars.
• Maak bewust ruimte voor bijstelling: sommige technologieën blijken inspirerend maar moeilijk schaalbaar, terwijl andere toepassingen juist kunnen uitgroeien tot duurzaam onderwijs.

Gebruikte literatuur 

Boetje, J., Sichterman, B., Van Ginkel, S., Smakman, M., & Versendaal, J. (2025). Design principles for developing information problem solving competence in higher education: A systematic review and meta-analysis. Review of Educational Research. https://doi.org/10.3102/00346543251338057

Kennisnet. (2021). Gelijke kansen en digitalisering? Goede toegang is niet genoeg. Kennisnet.

Stichting Leerplan Ontwikkeling. (2025). Definitieve conceptkerndoelen digitale geletterdheid inclusief toelichtingsdocument. SLO.

Van Ginkel, S., Gulikers, J., Biemans, H., Noroozi, O., Roozen, M., Bos, T., Van Tilborg, R., Van Halteren, M., & Mulder, M. (2019). Fostering oral presentation competence through a virtual reality-based task for delivering feedback. Computers & Education, 134, 78–97. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2019.02.006

Wenger, E. (1999). Communities of practice: Learning, meaning, and identity. Cambridge University Press. 

Opgeleverde producten 

• Digital Education Lab: fysieke en inhoudelijke proeftuin voor digitale geletterdheid en digitale didactiek
• Honest Mirror: AI-gestuurde toepassing waarmee studenten presentatievaardigheden veilig kunnen oefenen en feedback ontvangen
• DigiSnacks: podcast over digitale geletterdheid en digitale didactiek in het onderwijs
• Kritikos: een educatieve AI-tool die geen antwoorden geeft maar kritische vragen stelt
• Today’s Teaching Tools: open platform voor kennisdeling, lesmateriaal, blogs en praktische tools
• Leerlijn digitale geletterdheid: curriculumverankering binnen de lerarenopleidingen
• Onderwijsmodules binnen de minor Educatieve Games en Digitale Geletterdheid: modules waarin studenten werken aan digitale informatievaardigheden, digitale didactiek, gamedidactiek en kritisch technologiegebruik
• AI-indicatoren en professionaliseringsmateriaal: materialen voor verantwoord en transparant gebruik van AI in onderwijs en toetsing

Factsheet