| Naam projectleider / contactpersoon: |
Gre Krijn-Dieleman |
| Beschrijving projectteam: |
Teamleider, coaches, vakdocenten, praktijkopleiders, docent-onderzoeker practoraat, studenten, programmamanager verduurzaming, projectleider |
| Ontwikkelperiode: |
2019-2023 |
| Opleiding(en) en/of aantal studenten waarbij het onderwijs is toegepast: |
20 opleidingen in de zakelijke en commerciële dienstverlening, horeca en toerisme |
| Bestede aantal ontwikkeluren: |
21.799 |
| Gebruikte budget |
€ 1.687.965
|
Dalende studentenaantallen
De aanleiding voor dit project is de demografische krimp in Zeeland. Scalda was gedwongen om de opleidingen die in de dunbevolkte regio’s werden aangeboden te centraliseren in Middelburg. Dat betekende lange reistijden voor studenten en mogelijk verlies van toekomstige arbeidskrachten in de regio. Daarom ontwikkelde Scalda een onderwijsconcept om de opleidingen voor de regio’s te behouden: de praktijkroute. Dit is een nieuwe hybride vorm van onderwijs die, samen met het werkveld, vraaggestuurd en individueel onderwijs realiseert. De hele opleiding vindt plaats in leerbedrijven in de regio. Studenten hebben de regie over hun eigen leertrajecten. Er is intensieve begeleiding op de werkplek door een coach van school met praktijkopleider en student. Ook ondersteunen studenten uit een regio elkaar in wekelijkse groepscoaching.
De praktijkroute kent geen vast instroommoment, studenten leren op eigen tempo en in meerdere bedrijven. Er is geen vastgestelde periode dat een student doorbrengt in het bedrijf, de student blijft tot hij is ‘uitgeleerd’ en stapt dan over naar een ander bedrijf. Het is thuis-nabij onderwijs met just-in-time leerstof. Dat levert op: een duurzame en sterke relatie met bedrijfsleven en zelfverantwoordelijke, tevreden en goed opgeleide medewerkers voor de toekomst.
SCRUM-methodiek
De essentie van de praktijkroute is dat het onderwijs gerealiseerd wordt samen met het werkveld. Het was daarom noodzakelijk om bedrijven te vinden die het nut van deze manier van opleiden zagen. Scalda startte klein; met vier enthousiaste medewerkers, 25 studenten, tien verschillende BOL-opleidingen en 20 bedrijven werd een praktijkroute in de regio Zeeuws Vlaanderen opgezet.
Het praktijkteam paste de SCRUM-methodiek toe, zodat de praktijkroute snel kon beginnen. En door het strikt toepassen van de PDCA-cyclus (Plan-Do-Check-Act cyclus) van Deming en de 8 stappenmodel veranderprocessen van Kotter werden er stelselmatig verbeteringen en aanvullingen aangebracht. Hiervoor werden allerlei methoden ingezet. Leden van het projectteam die een opleiding deden, gebruikten deze vaak om hun expertise te versterken voor verschillende aspecten van de praktijkroute, zoals hybride leren. Ook deed het project team enthousiast mee aan onderzoeken en gebruikten de uitkomsten om het project te verbeteren. Tot slot werden deelnemende bedrijven opgenomen in stuurgroepen, waarin het onderwijsconcept besproken werd om verbetermogelijkheden te identificeren. Dit droeg bij aan het succes van de praktijkroute.
Het projectteam ontwikkelde nieuwe manieren van begeleiden en beoordelen, die door de bestaande systemen binnen de schoolorganisatie niet ondersteund konden worden. Het was noodzakelijk dat er een flexibel leerplatform kwam dat de mogelijkheid bood voor individuele roostering van studenten en een studentenvolgsysteem dat paste bij de praktijkroute.
Er moest ook geïnvesteerd worden in verdere professionele ontwikkeling. Docenten volgden een 5-daagse training voor hun rol als coach. De praktijkopleiders van de bedrijven werden getraind met een dagdeel scholing over de uitgangspunten van dit soort onderwijs en de andere manier van begeleiding die dat vraagt.
Door de radicale veranderingen waren er twijfels over de praktijkroute. Studenten zouden de zelfverantwoordelijkheid niet aan kunnen, of de praktijkroute zou niet voldoen aan de eisen van de onderwijsinspectie. Het projectteam geloofde er echter in en met steun van bestuurders en de directie werd het bestaansrecht van de praktijkroute succesvol bevochten.
Wezenlijke verandering van het onderwijs
Scalda heeft het onderwijs in de basis veranderd door vraaggestuurd te gaan werken en het eigenaarschap van de studie in handen van de student te leggen. Dat komt de motivatie van studenten ten goede. Daarnaast leidt de praktijkroute de medewerkers van de toekomst op door studenten toe te rusten met skills waar het werkveld om vraagt. Bovendien biedt de praktijkroute een oplossing voor het behoud van zoveel mogelijk opleidingen in regio’s waar studentenaantallen afnemen.
Thuis-nabij onderwijs is van belang voor de leefbaarheid van de regio en het vestigingsklimaat voor bedrijven. Regio’s waarin geen toekomstige medewerkers kunnen worden opgeleid zijn immers voor bedrijven minder aantrekkelijk. De ervaringen met de praktijkroute binnen Scalda zijn ook voor andere opleidingen betekenisvol. Daarnaast hebben deze ervaringen o.a. via het practoraat hybride leeromgevingen ook een positieve invloed op de ontwikkeling van het onderwijs. Scalda merkt veel belangstelling bij andere mbo-scholen voor het concept. Gilde opleidingen en Nova college hebben het concept ook omarmd en zijn er mee aan de slag gegaan.
Kom kijken!
Scholen die ook willen starten met dit soort onderwijs, nodigen we van harte uit te komen kijken hoe Scalda dit in de praktijk brengt. Ervaar wat ‘urgentie voor leren’ doet met de motivatie van de student. Beleef het werkplezier van de medewerkers. Doorgrond de uitgangspunten.
Vraag de praktijkopleiders naar hun ervaringen. Begin daarna klein en bouw het uit. Start met ‘bevriende bedrijven’ en breidt dat uit naarmate de behoefte toeneemt door de groei van studentenaantallen. Zet in op goede relaties met bedrijven in de regio, zodat het opleiden als een gezamenlijke verantwoordelijkheid wordt gevoeld. Zorg dat het gedachtengoed van de praktijkroute wordt omarmd door de medewerkers. Geef scholing en training over de veranderde, coachende rol van de medewerkers. Faciliteer het veranderproces de eerste jaren met voldoende ontwikkeluren. Zorg voor steun van het management en directie en vraag ruimte om te mogen experimenteren. Maak studenten mede-eigenaar van het veranderproces.
Producten
Literatuurlijst
Broers, M., Dekker, I., Poelmans, P., Van Rooijen, R., & Soeting, A. (2021). Hybride leeromgevingen in beeld. https://scalda.nl/sites/default/files/2021-11/Hybride%20leeromgevingen%20in%20beeld%20-%20Scalda%20-%20definitieve%20versie%20171121.pdf
Deming, W. E. (1986). Out of the Crisis. MIT Press Ltd. https://www.toolshero.nl/bekende-auteurs/william-edwards-deming/
Docent als coach van het leerproces. Onderwijsinnovatie. Kennisrotonde. (2017).
Gomes, C., Rietdijk, W., Van Schoonhoven, R. (2022). Horizontale samenwerking bij de praktijkroute horeca-toerisme. VU: Amsterdam.
Kennisrotonde. (2017). Hoe kunnen docenten het eigenaarschap van leerlingen in het voortgezet onderwijs versterken? https://www.kennisrotonde.nl/sites/kennisrotonde/files/migrate/180-antwoord-Hoe-kunnen-docenten-het-eigenaarschap-van-leerlingen-in-het-voortgezet-onderwijs-versterken-4.pdf
MBO Raad (2020) Het MBO van de toekomst. Geraadpleegd op 27 juni 2023, via https://www.cviweb.nl/14_08_2017/wp-content/uploads/2021/06/Toekomstbeeld-denkgroep-V0.99.pd
Van Amersvoort, W., Bottema, T., Brouwer, C., Klaeijsen, Van der Meer, M., & Schobben, J. (2021) Bouwstenen voor een toekomstperspectief op het mbo in 2030. Geraadpleegd op 13 juni 2023, via https://mboin2030.nl/file/20210430%20Rapportage%20Bouwstenen%20voor%20een%20toekomstperspectief%20op%20het%20mbo%20in%202030%20v2.0.pdf
