Prestatiebeloning

1. Het effect van prestatiebeloning is klein (+1 maand leerwinst). Scholen kunnen andere, goedkopere manieren overwegen om de prestaties van de leraar te verbeteren, zoals regelmatige kwalitatief hoogwaardige trainingen voor leraren.
2. Gezien het gebrek aan bewijs dat een prestatiebeloning aanzienlijk bijdraagt aan de kwaliteit van het lesgeven, kunnen de beschikbare middelen beter worden ingezet voor de ontwikkeling van de leraren.
3. Prestatiebeloning kan ertoe leiden dat leraren zich uitsluitend gaan richten op bepaalde groepen leerlingen of op de meetinstrumenten gekoppeld aan de beloning. Scholen moeten alert zijn om eventuele ongewenste effecten te minimaliseren.

Uit diepgaande evaluaties, bijvoorbeeld van experimentele onderzoeken of onderzoeken met een controlegroep, blijkt dat het gemiddelde effect van prestatiebeloningen klein is (+1 maand leerwinst). Wanneer de prestatiebeloning moet worden terugbetaald als de resultaten dalen tot onder een bepaald niveau – een systeem dat in de praktijk minder vaak voorkomt – is het effect groter. 

Er is enig bewijs dat het effect groter is in ontwikkelingslanden. Over het algemeen vinden evaluaties van een aantal beloningsregelingen in de Verenigde Staten (ook wel merit pay genoemd) geen duidelijk verband tussen een prestatiebeloning en betere leeropbrengsten. 

Er zijn zorgen dat een prestatiebeloning onbedoelde gevolgen kan hebben. Deze zou leraren ertoe kunnen aanzetten om zich alleen nog maar op de getoetste resultaten te richten, wat tot een vernauwing van het curriculum leidt. Ook zouden leraren zich vooral kunnen gaan richten op leerlingen die tegen de grens tussen voldoende en onvoldoende aan zitten.

Een gerelateerde aanpak die effectief zou kunnen zijn, is het gebruik van bonussen of een hoger salaris om leraren aan te trekken voor achterstandsscholen.

Samengevat is er geen ondersteunend bewijs voor aanpakken die ervan uitgaan dat leraren effectiever gaan werken als er een extra beloning tegenover staat.

Uit onderzoek blijkt dat leerlingen met een sociaaleconomische achterstand minder vaak toegang hebben tot goed aangeschreven scholen en vaker naar scholen gaan waar de leraren onbevoegd zijn of minder ervaring hebben.

Beperkte toegang tot kwalitatief hoogwaardig onderwijs wordt gezien als een belangrijke factor als het gaat om onderwijsachterstanden. Uit onderzoek blijkt keer op keer dat kwalitatief hoogwaardig onderwijs een positief effect heeft op de leerprestaties. Beloning kan worden gebruikt als onderdeel van een strategie om ervaren, bevoegde en gespecialiseerde leraren aan te trekken op achterstandsscholen

Het kleine effect van prestatiebeloning kan echter betekenen dat scholen en beleidsmakers ook gaan nadenken over andere manieren om hooggekwalificeerde leraren aan te trekken op scholen in achterstandswijken.

Prestatiebeloning kan op verschillende manieren worden ingezet, bijvoorbeeld in de vorm van bonussen, terugbetaling van extra salaris bij tegenvallende resultaten of een hoger salaris. Belangrijke elementen bij prestatiebeloning zijn:

• Een duidelijk en transparant betalingsbeleid met financiële prikkels om leraren te motiveren en goede medewerkers te behouden;
• Een accurate beoordeling van de vooruitgang en het niveau van de leerlingen en van eventuele belemmeringen die goede leerprestaties in de weg staan;
• Het monitoren van de effectiviteit van programma’s gericht op groepen leerlingen, het lesprogramma en de motivatie van de leraren. Een bredere ondersteunende cultuur en ruimte voor training van medewerkers.

Het is cruciaal dat er bij het toepassen van prestatiebeloning aandacht is voor professionalisering van de medewerkers. Tevens moet er een strategie ontwikkeld worden die voorkomt dat de focus uitsluitend is gericht op de meetinstrumenten die gekoppeld zijn aan de prestatiebeloning.

Onderstaande informatie is gebaseerd op internationale gegevens en geeft daarom slechts een indicatie van de kosten in Nederland. 

De mediane kosten De mediaan betekent de middelste in een reeks van waarden. De mediaan is over het algemeen een betere indicator bij geschatte kosten dan een gemiddelde.
voor het invoeren van prestatiebeloning worden over het algemeen ingeschat als laag. De kosten bestaan uit bonussen of een hoger salaris voor medewerkers. Dit zijn allemaal terugkerende kosten.

Hoewel de mediane kosten voor prestatiebeloning als laag worden ingeschat, kunnen deze kosten variëren van zeer laag tot gematigd, afhankelijk van wat scholen hun medewerkers bieden. Bonussen kunnen bijvoorbeeld variëren van 350 tot 12.000 euro per leraar (14 tot 480 euro per leerling voor een klas met 25 leerlingen).

Bij deze kosten wordt uitgegaan van prestatiebeloningen voor leraren die voor de klas staan. Als de prestatiebeloning ook geldt voor schoolleiding en andere leidinggevenden worden de totale kosten hoger.

Niet alleen de kosten zijn belangrijk. Scholen moeten ook bedenken hoe ze goede leraren kunnen behouden door een schoolcultuur waarin professionele ondersteuning en ontwikkeling centraal staan. Schoolleiders moeten het effect van prestatiebeloning zorgvuldig monitoren en voorkomen dat er onbedoelde neveneffecten optreden, zoals meer aandacht voor leerlingen die tegen de beoordelingsgrenzen aan zitten, wat ten koste gaat van andere leerlingen.

De bewijskracht voor de effectiviteit van prestatiebeloning is zeer beperkt. Er werden 27 studies gevonden die voldeden aan de criteria voor opname in de Toolkit. Houd rekening met het volgende bij de onderzochte studies: Wees alert op het volgende bij de onderzochte studies:

• Veel van deze studies zijn geen experimentele studies met controlegroep. Hoewel een andere onderzoeksopzet zeker belangrijke informatie kan opleveren over de effectiviteit van een aanpak, bestaat het risico dat de resultaten zijn beïnvloed door onbekende factoren die geen deel uitmaken van de aanpak.
• De resultaten voor dit onderwerp laten een grote variatie zien, waarvoor geen verklaring is. Alle reviews laten enige variatie in de resultaten zien. Daarom is het belangrijk om achter het gemiddelde te kijken. Onverklaarde variatie (of heterogeniteit) maakt de resultaten onzekerder. We hebben deze onzekerheid niet kunnen wegnemen door te onderzoeken in hoeverre de context, de methodologie of de aanpak invloed heeft op het effect.

Net als bij andere reviews laat de Toolkit het gemiddelde effect van een aanpak zien, op basis van wetenschappelijk onderzoek. Het is belangrijk om naar je eigen context te kijken en te vertrouwen op je oordeel als professional wanneer je een aanpak wilt toepassen in jouw onderwijspraktijk.