Onderwijsassistenten en instructeurs

1. Onderwijsassistenten / instructeurs kunnen een groot positief effect op de leerprestaties hebben, maar hoe ze worden ingezet is daarbij doorslaggevend.
2. Achter het gemiddelde effect gaat een grote variatie schuil voor de verschillende manieren waarop onderwijsassistenten/instructeurskunnen worden ingezet. Gerichte inzet, waarbij onderwijsassistenten worden getraind om leerlingen een-op-een of in kleine groepen te begeleiden, heeft een groter effect, terwijl van de inzet van onderwijsassistenten/instructeurs voor algemene ondersteuning in de klas geen positief effect is aangetoond op de leerprestaties.
3. Toegang tot kwalitatief hoogwaardig onderwijs is de belangrijkste knop waaraan scholen kunnen draaien om de prestaties van hun leerlingen te verbeteren. Wanneer leerlingen worden begeleid door een onderwijsassistent/instructeur is het erg belangrijk dat dit aanvullend onderwijs is; het mag niet ten koste gaan van kwalitatief hoogwaardige interacties met hun leraar, zowel binnen als buiten de klas.
4. Er bestaan grote verschillen in effectiviteit voor de verschillende manieren waarop onderwijsassistenten/instructeurs worden ingezet. Investeren in scholing voor onderwijsassistenten/instructeurs zodat ze gestructureerde activiteiten kunnen aanbieden kan dan ook een kosteneffectieve oplossing zijn om de leerprestaties van leerlingen te verbeteren.

Het gemiddelde effect van de inzet van onderwijsassistenten/instructeurs is ongeveer vier maanden extra leerwinst in een jaar tijd. De effecten lopen echter nogal uiteen. Indien onderwijsassistenten/instructeurs alleen algemene ondersteuning in de klas bieden, wordt doorgaans geen positief effect aangetoond, maar als onderwijsassistenten/instructeurs leerlingen individueel of in groepjes begeleiden, is er over het algemeen een gematigd positief effect. Het effect van vier maanden leerwinst ligt daartussen.

Onderzoek naar het effect van onderwijsassistenten/instructeurs die alleen algemene ondersteuning bieden in de klas, laat zien dat leerlingen in een klas met een onderwijsassistent/instructeur gemiddeld niet beter presteren dan leerlingen in een klas waar alleen een leraar aanwezig is. Achter dit gemiddelde gaan verschillende effecten schuil. In sommige gevallen werken leraren en onderwijsassistenten/instructeurs effectief samen, wat tot betere prestaties leidt. In andere gevallen komt het voor dat vooral minder goed presterende leerlingen of leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften juist slechter presteren als er een onderwijsassistent/instructeur aanwezig is.

Waar vooral negatieve effecten zijn gerapporteerd, is de onderwijsassistent/instructeur waarschijnlijk voornamelijk ingezet ter vervanging van de leraar en niet als extra assistent. Bij de meest positieve voorbeelden is het aannemelijk dat zowel de leraren als de onderwijsassistenten/instructeurs begeleiding en scholing hebben gehad en geleerd hebben om effectief samen te werken, bijvoorbeeld door voor en na de les met elkaar te overleggen.

Onderzoek dat gericht was op onderwijsassistenten/instructeurs die leerlingen een-op-een of in groepjes begeleiden laat een sterker positief effect zien, van vier tot zes maanden leerwinst. Deze onderwijsassistenten/instructeurs worden vaak ingezet volgens een duidelijk uitgestippeld plan, waarvoor ze speciale scholing hebben gevolgd.

Leraren noemen als voordelen van werken met onderwijsassistenten/instructeurs ook een positief effect op de werkdruk en minder stress.

Scholen moeten zorgvuldig overwegen hoe ze onderwijsassistenten/instructeurs kunnen inzetten om leerlingen met een sociaal-economische achterstand te ondersteunen. Uit onderzoeksresultaten blijkt dat wanneer een onderwijsassistent/instructeur wordt ingezet om bepaalde leerlingen routinematig te begeleiden in de les, de leraar geneigd is deze leerlingen minder aandacht te geven. Dat kan betekenen dat leerlingen die extra monitoring en begeleiding van de leraar nodig hebben, deze niet krijgen. Er moet dus extra zorgvuldig worden gekeken hoe leraren omgaan met de inzet van onderwijsassistenten/instructeurs en de leerlingen die ze ondersteunen, vooral als het om minder goed presterende of leerlingen met een sociaal-economische achterstand gaat.

Er bestaat echter wel bewijs voor het gericht inzetten van onderwijsassistenten/instructeurs voor leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben. Dit kan minder goed presterende leerlingen helpen om hindernissen die het leren in de weg staan te overwinnen en de achterstand op beter presterende leerlingen in te lopen.

Scholen moeten de inzet van onderwijsassistenten/instructeurs zorgvuldig monitoren om er zeker van te zijn dat leerlingen profiteren van de grote voordelen van gestructureerde activiteiten en niet te maken krijgen met de beperkte effecten van de algemene inzet van onderwijsassistenten/instructeurs.

Het inzetten van onderwijsassistenten/instructeurs heeft effect omdat ze leerlingen extra ondersteuning bieden die is afgestemd op hun behoeften. Om het gewenste effect te bereiken, is het belangrijk dat scholen rekening houden met het volgende:

• Vaststellen wat de behoeften van de leerlingen zijn, zodat de begeleiding door de onderwijsassistent/instructeur daarop gericht is;
• onderwijsassistenten/instructeurs scholing aanbieden, zodat de interactie van hoge kwaliteit is – bijvoorbeeld door te werken met gerichte activiteiten waarvoor veel bewijs bestaat;
• De activiteiten goed afstemmen op de lesstof die in de klas wordt behandeld en ervoor waken dat de activiteiten niet ten koste gaan van kwalitatief hoogwaardige interacties met de leraar.

Kwalitatief hoogwaardige communicatie tussen onderwijsassistenten/instructeurs en leraren draagt bij aan een goede uitvoering van activiteiten door onderwijsassistenten/instructeurs. Onderzoek waarbij de onderwijsassistent/instructeur aan een individuele leerling was toegewezen vanwege speciale onderwijsbehoeften, is niet opgenomen in deze Toolkit.

Het gericht inzetten van onderwijsassistenten/instructeurs duurt vaak drie maanden tot een half jaar. Worden onderwijsassistenten/instructeurs ingezet voor algemene ondersteuning in de klas, dan duurt dat meestal het hele jaar.

Onderstaande informatie is gebaseerd op internationale gegevens en geeft daarom slechts een indicatie van de kosten in Nederland. 

Over het algemeen worden de mediane kosten De mediaan betekent de middelste in een reeks van waarden. De mediaan is over het algemeen een betere indicator bij geschatte kosten dan een gemiddelde.
voor het inzetten van onderwijsassistenten/instructeurs als gematigd ingeschat. De kosten voor het effectief inzetten van onderwijsassistenten/instructeurs worden bepaald door het salaris van de onderwijsassistenten/instructeurs. Dit zijn grotendeels terugkerende kosten.

Hoewel de mediane kosten voor het effectief inzetten van onderwijsassistenten/instructeurs gematigd zijn, kunnen de kosten variëren van zeer laag tot hoog door verschillen in de kosten voor professionalisering  of aan te schaffen leermiddelen die nodig zijn voor de programma’s of activiteiten die de onderwijsassistenten/instructeurs aanbieden. Uit de onderzoeksresultaten blijkt dat de effectievere activiteiten gestructureerd van aard zijn en begeleiding en scholing van hoge kwaliteit vereisen. Het is dan ook belangrijk dat onderwijsassistenten/instructeurs scholing krijgen voor de lesaanpak en inhoud van het specifieke programma dat ze moeten uitvoeren

Bij deze inschatting van kosten wordt ervan uitgegaan dat scholen al betalen voor de tijd die de leraar besteedt aan het werken met onderwijsassistenten/instructeurs en dat er ruimte en materialen beschikbaar zijn om met onderwijsassistenten/instructeurs te werken. Als deze noodzakelijke kosten voor het inzetten onderwijsassistenten/instructeurs nog niet worden gemaakt, zullen de totale kosten waarschijnlijk hoger uitvallen.

De bewijskracht voor de effectiviteit van  onderwijsassistenten/instructeurs is redelijk sterk. Er zijn 65 onderzoeken gevonden.

Houd rekening met het volgende over de onderzoeken in dit overzicht: een groot percentage van de onderzoeken is niet onafhankelijk geëvalueerd. Evaluaties die zijn uitgevoerd door organisaties die betrokken zijn bij de aanpak, commerciële aanbieders bijvoorbeeld, laten vaak een groter effect zien. Dat kan van invloed zijn op het totale effect van de aanpak.