Kunst- en cultuureducatie

1. Cultuureducatie kan een positieve invloed hebben op de leerprestaties in andere onderdelen van het lesprogramma.
2. Het hier gepresenteerde onderzoek geeft een samenvatting van het effect van cultuureducatie op de leerprestaties. Het is belangrijk om te bedenken dat bezig zijn met kunst op zichzelf waardevol is en dat cultuureducatie meer te bieden heeft dan alleen een bijdrage aan de leerprestaties bij rekenen/wiskunde of taal.
3. Als het doel van cultuureducatie is om de leerprestaties te verbeteren, is het belangrijk om te bepalen wat het verband is tussen de gekozen kunstinterventie en die leerprestaties.
4. Op kunst geïnspireerde interventies kunnen een manier zijn om oudere leerlingen weer bij het leren te betrekken, maar dat leidt niet altijd tot betere prestaties. Het is belangrijk om na te denken over hoe je die grotere betrokkenheid kunt inzetten om het lesgeven en het leerproces van deze leerlingen te verbeteren.

Over het algemeen blijkt cultuureducatie een gemiddeld positief effect te hebben op de leerprestaties, ongeveer drie maanden extra vooruitgang.

Die positieve resultaten waren zichtbaar bij taal, rekenen/wiskunde en de natuurwetenschappelijke vakken, en traden op in zowel het primair als het voortgezet onderwijs.

Sommige kunstactiviteiten werden in verband gebracht met betere resultaten op een specifiek gebied. Er is bijvoorbeeld enig bewijs voor een positief effect van drama op schrijfvaardigheid en een mogelijk verband tussen muziek en ruimtelijk inzicht.

Daarnaast is er consistent bewijs voor voordelen in bredere zin, zoals een positievere houding ten aanzien van leren en toegenomen welzijn.

Het is waardevol om leerlingen creatieve en podiumvaardigheden bij te brengen en ervoor te zorgen dat kansarme leerlingen profiteren van een rijke en stimulerende cultuureducatie. Cultuureducatie kan plaatsvinden binnen het gewone lesprogramma, of als buitenschoolse activiteiten of culturele uitstapjes. Die laatste twee kunnen een belemmering vormen voor kansarme leerlingen.

Er is enig bewijs voor een causaal verband tussen cultuureducatie en kunstinterventies en de leerprestaties in het algemeen. Als cultuureducatie wordt ingezet als een manier om de leerprestaties van kansarme leerlingen te verbeteren, moeten scholen zorgvuldig meten of dit doel wordt bereikt.

Onder de noemer cultuureducatie vallen verschillende disciplines, zoals beeldende kunst, theater, dans, poëzie en creatief schrijven. Ook onderwijsmethoden waarin kunstzinnige elementen worden toegepast horen daarbij, zoals pedagogiek gebaseerd op drama.

Voorbeelden van interventies op het gebied van cultuureducatie:

• Lessen in creatieve vaardigheden en technieken
• Leerlingen de gelegenheid geven om te oefenen, te reflecteren op hun sterke kanten en vaststellen waar ruimte voor verbetering is
• Toegang tot materialen, apparatuur, buitenschoolse activiteiten en culturele ervaringen

Cultuureducatie kan worden georganiseerd in de vorm van regelmatige lessen of maandelijkse activiteiten, naschoolse clubjes, lessen in kleine groepjes of een-op-een, of als interventie voor de hele school. Activiteiten kunnen ook plaatsvinden binnen een intensiever programma, zoals via zomerscholen of meerdaagse cursussen met verblijf.

Onderstaande informatie is gebaseerd op internationale gegevens en geeft daarom slechts een indicatie van de kosten in Nederland. 

De gemiddelde kosten voor cultuureducatie zijn naar verwachting erg laag, maar afhankelijk van het soort voorziening kunnen de kosten variëren van erg laag tot hoog. De kosten voor een school worden voornamelijk bepaald door de kosten voor de professionele ontwikkeling van leraren en de aanschaf van materialen. De kosten zijn hoger als de activiteiten buiten de schooldag vallen of door gespecialiseerde leraren in kleine groepjes of een-op-een worden gegeven.

Het uitvoeren van activiteiten voor cultuureducatie vraagt verhoudingsgewijs slechts weinig extra tijd van het personeel, omdat cultuureducatie deel uitmaakt van het gewone lesprogramma. Voor het verzorgen van kunstlessen kunnen ook professionele kunstenaars of gekwalificeerde drama- of muziekdocenten worden ingezet.

Schoolleiders en rectoren moeten niet alleen kijken naar tijd en kosten, maar ook hoe ze zo goed mogelijk tegemoet kunnen komen aan de professionele ontwikkelingsbehoeften van hun medewerkers om kunstactiviteiten (zoals drama, beeldende kunst of muziek) effectief in het onderwijs te kunnen integreren en het effect ervan op de leerresultaten van de leerlingen te kunnen evalueren.

De bewijskracht voor cultuureducatie-interventies wordt als gemiddeld aangemerkt. Er zijn 80 studies gevonden. Houd rekening met het volgende:

• Een groot percentage van de studies is niet onafhankelijk geëvalueerd. Evaluaties die zijn uitgevoerd door organisaties die betrokken zijn bij de interventie, commerciële aanbieders bijvoorbeeld, laten vaak een groter effect zien. Dat kan van invloed zijn op het totale effect van de interventie.
• Net als bij andere onderzoeksreviews laat de Toolkit het gemiddelde effect van interventies zien, op basis van wetenschappelijk onderzoek. Het is belangrijk om naar je eigen context te kijken en te vertrouwen op je oordeel als professional wanneer je een interventie wilt toepassen in jouw onderwijspraktijk.