Feedback

1. Feedback is een aanpak waarvoor veel bewijs bestaat en die een groot effect heeft op de leerprestaties. Effectieve feedback is gericht op de taak, op het onderwerp en op strategieën voor zelfregulatie. Ook geeft feedback leerlingen specifieke informatie waarmee ze zichzelf kunnen verbeteren.
2. Feedback is effectief tijdens, onmiddellijk na en enige tijd na het leren. De frequentie van feedback moet niet al te strikt worden vastgelegd.
3. Feedback kan afkomstig zijn van verschillende bronnen. Onderzoek heeft aangetoond dat feedback van leraren en van medeleerlingen effectief kan zijn. Ook feedback die wordt geleverd door digitale technologie heeft positieve effecten (al is het effect wel wat kleiner dan het gemiddelde).
4. Verschillende vormen van feedback kunnen effectief zijn. Feedback moet niet beperkt blijven tot schriftelijk cijfers geven. Onderzoek naar mondelinge feedback laat over het algemeen een groter effect zien (+7 maanden). Schriftelijke feedback kan onderdeel zijn van een effectieve feedbackstrategie, maar is het essentieel om de werkdruk van het personeel in de gaten te houden.
5. Het is belangrijk om feedback te geven als dingen goed gaan – niet alleen als ze niet goed gaan. Kwalitatief hoogwaardige feedback richt zich op de taak, het onderwerp en strategieën voor zelfregulatie.

Onderzoek naar feedback laat vaak een groot effect op het leren zien. De effecten zijn echter zeer uiteenlopend en uit sommige onderzoeken blijkt dat feedback ook een negatief effect kan hebben, waardoor de situatie juist verslechtert.

Er zijn veel manieren om feedback te geven die een positief effect heeft, waaronder feedback via technologie of van medeleerlingen. Feedback van leraren heeft het grootste effect. Het is erg belangrijk om feedback te geven wanneer een leerling goed werk heeft geleverd en niet alleen om een leerling te corrigeren.

In veel onderzoek naar feedback is ook gekeken naar andere aanpakken. Zo combineert beheersingsleren feedback met extra steun voor leerlingen die achterop raken en helpt formatief evalueren om zicht te krijgen op de specifieke leerachterstanden die moeten worden aangepakt en wat de vervolgstappen daarbij moeten zijn (zie deze themapagina over formatief evalueren voor het vo en de themapagina over beheersingsgericht leren voor het po en vo).

Feedback heeft effect in alle leeftijdscategorieën. Onderzoek is vooral gericht op taal, rekenen/wiskunde en, in mindere mate, natuurwetenschappelijke vakken.

Er is onderzoek dat erop wijst dat feedback in combinatie met metacognitie en zelfregulatie een groter effect heeft op leerlingen met een sociaal-economische achterstand en minder goed presterende leerlingen dan op andere leerlingen. Leerlingen hebben behoefte aan duidelijke en bruikbare feedback om strategieën voor metacognitie te kunnen toepassen in hun leerproces. De feedback vertelt ze wat hun sterke punten zijn en waar verbeterpunten zitten. Op deze manier leren ze welke leerstrategieën bij een eerder voltooide taak effectief zijn geweest.

Feedback geven heeft om verschillende redenen een positief effect: het helpt leerlingen om zich bij toekomstig leren op hun zwakke plekken te richten, het legt eventuele misconcepten bloot en maakt duidelijk hoe het wel zit. Daarnaast stimuleert feedback leerlingen om meer verantwoordelijkheid voor hun eigen ontwikkeling te nemen of het motiveert ze om zichzelf te willen verbeteren.

Een succesvolle toepassing van feedback vereist:

• Communicatie met leerlingen, leraren en ouders over werkwijzen en verwachtingen ten aanzien van feedback;
• Inzicht in wat de leerling begrijpt, zodat je weet wat er moet worden verbeterd;
• Dat er wordt nagedacht over de voor- en nadelen van verschillende vormen van feedback;
• Dat een leerling er concreet mee aan de slag kan, bijvoorbeeld door aan te geven wat de leerling precies wel of niet goed heeft gedaan, met een uitleg over waarom dat zo is;
• Dat er goed wordt nagedacht over hoe de feedback zal worden ontvangen, waarbij ook wordt gekeken naar het effect op zelfvertrouwen en motivatie;
• Dat leerlingen de mogelijkheid krijgen om iets te doen met de feedback die ze hebben gekregen;
• Dat de effectiviteit van de gegeven feedback wordt geëvalueerd.

De duur van een feedbackaanpak varieert. Soms is de aanpak kort en gericht en kunnen misvattingen van leerlingen in een aantal weken of soms zelfs dagen worden opgelost. Bij andere methoden wordt een leerling gedurende een aantal maanden gevolgd en ondersteund.

Onderstaande informatie is gebaseerd op internationale gegevens en geeft daarom slechts een indicatie van de kosten in Nederland. 

De gemiddelde kosten van feedback geven zijn zeer laag. Scholen maken voornamelijk kosten voor professionalisering van de medewerkers.

Vergeleken met andere aanpakken vraagt feedback geven een gematigde hoeveelheid tijd van de medewerkers, gedurende een langere periode.

Schoolleiders moeten niet alleen kijken naar kosten en tijd, maar ook nadenken over een zo goed mogelijke training van hun medewerkers. Het is belangrijk dat de medewerkers effectieve feedback geven en voorkomen dat de werkdruk groter wordt zonder dat leerlingen de informatie krijgen die ze nodig hebben om beter te presteren.

De bewijskracht voor de effectiviteit van feedback is sterk. Er werden 155 onderzoeken gevonden die voldeden aan de criteria voor opname in de Toolkit. Houd rekening met het volgende over de onderzoeken in dit overzicht:  veel van deze studies zijn geen gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken. Hoewel een andere onderzoeksopzet zeker belangrijke informatie kan opleveren over de effectiviteit van een aanpak, bestaat het risico dat de resultaten zijn beïnvloed door onbekende factoren die geen deel uitmaken van de aanpak.

Net als bij andere overzichten laat de Toolkit het gemiddelde effect van een aanpak zien, op basis van wetenschappelijk onderzoek. Het is belangrijk om naar je eigen context te kijken en te vertrouwen op je oordeel als onderwijsprofessional wanneer je een aanpak wilt toepassen in jouw onderwijspraktijk.