Begeleiding in kleine groepen

1. Het gemiddelde effect van begeleiding in kleine groepen is vier maanden extra leerwinst in een jaar tijd.
2. Begeleiding in kleine groepen heeft de grootste kans van slagen  als deze gericht is op de specifieke behoeften van leerlingen. Via diagnostische toetsing kan worden beoordeeld hoe de begeleiding het beste kan worden ingericht.
3. Een-op-een-begeleiding en begeleiding in kleine groepen zijn beide effectief, maar omdat begeleiding in kleine groepen goedkoper is, kan het verstandig zijn die optie vaker in te zetten.
4. Professionalisering van medewerkers die de begeleiding in kleine groepen geven zal het effect waarschijnlijk vergroten.
5. Extra begeleiding in kleine groepen kan effectief worden ingezet voor leerlingen met onderwijsachterstanden en zou dan ook onderdeel moeten zijn van de schoolstrategie voor deze leerlingen.

Het gemiddelde effect van begeleiding in kleine groepen is vier maanden extra leerwinst in een jaar tijd. Uit onderzoek blijkt dat begeleiding in kleine groepen effectief is, waarbij als vuistregel geldt: hoe kleiner de groep, hoe beter. Uit sommige studies blijkt dat dit effect kan worden verklaard doordat de leraar meer feedback kan geven, leerlingen actiever meedoen in kleinere groepen of doordat het werken beter is afgestemd op hun behoeften. Vanaf zes of zeven leerlingen per groep neemt de effectiviteit aanzienlijk af.

Meestal geldt ‘hoe kleiner hoe beter’, maar de onderzoeksresultaten laten wel enige variatie in de mate van effectiviteit zien. Bij lezen kunnen kleine groepen bijvoorbeeld effectiever zijn dan een-op-een-begeleiding of lezen in duo’s. Misschien komt dat doordat het lezen in groepjes efficiënt georganiseerd kan worden. Alle leerlingen blijven goed meedoen terwijl ze om de beurt voorlezen, zoals bij begeleid lezen.  

Gezien de variatie in effectiviteit moeten we met twee dingen rekening houden. In de eerste plaats kan de kwaliteit van de begeleiding in kleine groepen net zo’n grote (of een nog grotere) rol spelen als de groepsgrootte. Er is bewijs dat professionele ontwikkeling van leraren een positief effect heeft op de leerlingresultaten. Ten tweede is het belangrijk om de effectiviteit van verschillende uitvoeringen van deze aanpak te evalueren, want de behandelde stof en de samenstelling van de groepen kunnen ook van invloed zijn op de resultaten.

Gezien deze onzekerheid en de lagere kosten kan begeleiding in kleine groepen een zinvol alternatief zijn voordat je een-op-een-begeleiding overweegt.

Uit onderzoek blijkt dat leerlingen met een sociaaleconomische achterstand doorgaans extra profiteren van begeleiding in kleine groepen.

Met deze aanpak kunnen minder goed presterende leerlingen of leerlingen die het risico lopen om achterop te raken meer vooruitgang boeken. Werkzaam hierin lijkt vooral intensieve en gerichte ondersteuning bij het schoolwerk. De leraar kan zich richten op de behoeften van een kleine groep leerlingen en lesgeven op een manier die nauwkeurig is afgestemd op het niveau van die leerlingen. Bij begeleiding in kleine groepen is meer interactie en feedback mogelijk in vergelijking met klassikale instructie. Dit helpt om belemmeringen bij het leren weg te nemen, waardoor leerlingen meer aansluiting kunnen vinden bij het reguliere lesprogramma.

Begeleiding in kleine groepen heeft effect doordat het extra ondersteuning biedt die specifiek is afgestemd op de behoeften van de leerling. In vergelijking met klassikaal onderwijs werkt een leraar met minder leerlingen tegelijk, waardoor meer interactie mogelijk is. Scholen die gaan werken met begeleiding in kleine groepen moeten nadenken over hoe ze ervoor kunnen zorgen dat deze werkzame factoren ook daadwerkelijk vruchten afwerpen door:

• Nauwkeurig vast te stellen welke leerlingen extra ondersteuning nodig hebben;
• De leerachterstand van de leerlingen die in kleine groepen worden begeleid in kaart te brengen en op basis daarvan passende lesstof te kiezen;
• Ervoor te zorgen dat leraren goed zijn voorbereid op kwalitatief hoogwaardige interactie met leerlingen, zoasl het geven van goed geplande feedback;
• Ervoor te zorgen dat de instructie in de groepen goed is afgestemd op het werk dat in de klas wordt gedaan.

Begeleiding in kleine groepen kan worden gegeven door leraren, getrainde onderwijsassistenten en mentoren of tutoren. De aanpak wordt gewoonlijk langere tijd ingezet, vaak een aantal weken tot maanden, voor groepjes van twee tot vijf leerlingen.

Onderstaande informatie is gebaseerd op internationale gegevens en geeft daarom slechts een indicatie van de kosten in Nederland. 

De gemiddelde kosten voor begeleiding in kleine groepen zijn laag. De kosten voor de school worden voornamelijk bepaald door salariskosten en materialen. Dit zijn merendeels terugkerende kosten.

Vergeleken met een klassikale aanpak vraagt begeleiding in kleine groepen onder begeleiding van een leraar of onderwijsassistent veel tijd van medewerkers. Gezien de lagere kosten kan begeleiding in kleine groepen een zinvol alternatief zijn voordat je een-op-een-begeleiding overweegt. Zie ook Een-op-een-begeleiding.

Schoolleiders moeten niet alleen kijken naar tijd en kosten, maar ook kiezen voor aanbieders van wie de werkwijze bewezen effectief is. Voor een groter effect van begeleiding in kleine groepen kunnen scholen leraren, onderwijsassistenten en tutoren professionalisering aanbieden om de kwaliteit van de begeleiding te vergroten.

De bewijskracht voor de effectiviteit van begeleiding in kleine groepen is matig sterk. Er werden 62 studies gevonden die voldeden aan de criteria voor opname in de Toolkit. Houd rekening met het volgende: een groot percentage van de studies is niet onafhankelijk geëvalueerd. Evaluaties die zijn uitgevoerd door organisaties die betrokken zijn bij de aanpak, commerciële aanbieders bijvoorbeeld, laten vaak een groter effect zien. Dat kan van invloed zijn op het totale effect van de aanpak.

Net als bij andere onderzoeksreviews laat de Toolkit het gemiddelde effect van een aanpak zien, op basis van wetenschappelijk onderzoek. Het is belangrijk om naar je eigen context te kijken en te vertrouwen op je oordeel als professional wanneer je een aanpak wilt toepassen in jouw onderwijspraktijk.