Combined Shape
Luister
Hoofdthema

Lesgeven
Thema

Expliciete instructie

  • Primair onderwijs
  • Voortgezet onderwijs
  • (Voortgezet) speciaal onderwijs

Expliciete instructie is een gestructureerde manier van lesgeven en heeft een grote impact op leerresultaten.

Contactpersoon voor deze pagina
profielfoto Suzanne
Suzanne van den Berg
  • Gepubliceerd:
  • Geactualiseerd:

Wat is bekend over expliciete instructie? 

Met expliciete instructie wordt concrete en zichtbare instructie bedoeld. Het expliciete karakter bestaat eruit dat de leraar duidelijke leerdoelen stelt en deze aan het begin van de les benoemt. Expliciete instructie is een verzamelnaam voor verschillende instructiemodellen. Varianten van expliciete instructie zijn 'directe instructie' of 'expliciete directe instructie' (EDI). Deze modellen verschillen op sommige aspecten van elkaar, maar bevatten voornamelijk overeenkomsten. De gemeenschappelijke kenmerken zijn het opdelen van de stof in kleinere onderdelen, modeling en hardop denken, scaffolding, feedback en gericht oefenen. 

De effectiviteit van het expliciete instructie-model is overtuigend aangetoond. Onderzoek laat zien dat expliciete instructie positieve effecten heeft en leidt tot betere leerresultaten binnen verschillende domeinen: taal, rekenen en zaakvakken.

Op deze pagina

Overzicht van kennis uit onderzoek

Lees een overzicht van wat we weten uit onderzoek.

  • Overzichtsartikel

    Expliciete instructie inzetten

      po vo (v)so
    Expliciete instructie is een gestructureerde manier van lesgeven, die een grote impact heeft op de leerresultaten. Kenmerkend is de stapsgewijze aanpak, waarbij de leraar sturend is, maar ook de…

Handvatten uit onderzoek

Wil je zelf aan de slag met directe instructie? Onderstaande handvatten helpen je op weg. Allemaal zijn ze onderbouwd met kennis uit onderwijsonderzoek.

Praktijkvoorbeelden

Waar moet je op letten wanneer je zelf aan de slag gaat met directe instructie? Onderstaande praktijkvoorbeelden zijn ter illustratie en geven inzicht in onderbouwde en vernieuwende werkwijzen en interventies.

  • Praktijkvoorbeeld

    Directe instructie: zitten en zwijgen?

    po vo
    Is directe instructie oude wijn in nieuwe zakken of iets nieuws? Leraar Lieve vertelt hoe directe instructie haar helpt in de klas.
    Lees verder bij Klasse

  • Praktijkvoorbeeld

    Expliciete Directe Instructie tilt school naar een hoger niveau

    po
    Expliciete Directe Instructie (EDI) is een effectieve manier om leerlingen de leerstof succesvol aan te leren.
    Lees verder

  • Praktijkvoorbeeld

    Directe instructie en GIP-model in SO

    po (v)so
    Op een cluster 4-school in Amsterdam, ontwikkelden leraren een eigen gecombineerd ADI-GIP-model. In de video laten zij zien hoe zij Actieve Directe Instructie combineren met zelfstandige verwerking.
    Lees verder bij Leraar24
Bekijk meer voorbeelden

Antwoorden op vragen uit de praktijk

De Kennisrotonde is een uniek loket voor de beantwoording van jeugd- en onderwijsvragen met kennis uit onderzoek. Onderstaande vragen zijn eerder gesteld over dit thema.

Directe instructie blijkt sterke positieve effecten te hebben op leeruitkomsten van leerlingen in verschillende domeinen. Vooral binnen het primair onderwijs, maar ook in het voortgezet onderwijs is de effectiviteit van het instructiemodel aangetoond. De sterkste effecten worden gevonden bij leerlingen met leerachterstanden.
In latere uitwerkingen van het model wordt minder exclusief leraargestuurd gewerkt. Of het ene model effectiever is dan het andere, is op basis van onderzoek niet goed te beoordelen.

Lees meer

De effectiviteit van het directe instructiemodel bij afstandsonderwijs in het primair onderwijs is niet onderzocht. Wel hebben experts adviezen gegeven over toepassing ervan, naar aanleiding van de covid-19-uitbraak. Zij zien goede mogelijkheden voor digitale toepassingen van verschillende fasen en werkvormen van het model. Leerkrachten moeten dan wel interactie met de leerlingen benutten en haalbare doelen stellen. Ook wijzen experts op het belang van differentiatie, om te voorkomen dat achterstanden toenemen.

Lees meer

Directe instructie door leerkrachten draagt voor alle leerlingen in het basisonderwijs bij aan hun resultaten. Leerlingen met achterstanden profiteren daarvan het meest. Het inzetten van verlengde instructie voor laag presterende kleuters is niet voldoende om hen een inhaalslag te laten maken. Over het effect van verschillende varianten van directe instructie op de taal- en rekenvaardigheden van laag presterende kleuters is weinig bekend.

Lees meer

Bij het gebruik van het EDI-model gaat de instructie voor hoogbegaafde leerlingen vaak te langzaam. Als de leraar voldoende differentiatiemogelijkheden biedt, kan dit model toch goed werken bij hoogbegaafde leerlingen. Zij hebben vaak genoeg aan een zeer korte versie van de instructie en kunnen vervolgens verder werken aan verdiepende en verrijkende opdrachten. Ontdekkend leren en meer keuzevrijheid in wat ze leren, waar mogelijk in een groepje gelijkgestemden, werkt ook motiverend voor hen.

Lees meer

Het is aannemelijk dat leerlingen nieuwe informatie beter kunnen onthouden als ze direct na de instructie oefenen, in plaats van later te oefenen losgekoppeld van de instructie. Bij aaneengesloten instructie en oefening is de voorkennis van leerlingen al geactiveerd en kunnen ze nieuwe leerstof direct toepassen. Dat helpt nieuwe informatie te onthouden. Om de leerstof op te slaan in het langetermijngeheugen is herhaalde oefening noodzakelijk. Er is geen onderzoek beschikbaar waarin aaneengesloten instructie en oefening versus losgekoppelde instructie en oefening met elkaar zijn vergeleken in relatie tot leerlingresultaten.

Lees meer

Stel jouw vraag

Verder verdiepen op dit thema

Hieronder vind je een selectie van uitgebreide handboeken, wetenschappelijke studies en andere verdiepende kennisbronnen.

  • Verdiepende bron

    Webinar - Tim Surma over directe instructie

    po
    Webinar over de wetenschappelijke basis van leren & instructie en effectief handelen van leraren. Tussendoor legt Tim Surma concrete verbindingen met de onderwijspraktijk.
    Bekijk de video op YouTube

  • Verdiepende bron

    Discussie over directe instructie

    Belangrijke vragen over directe instructie en een genuanceerd perspectief op de didactiek.
    Download van Expertis Onderwijsadviseurs

Mogen we je iets vragen?

Ga je deze informatie gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van deze pagina?
In welke onderwijssector werk je?

Wil je nog iets anders kwijt? Laat het ons weten via het feedback-formulier.

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

Onderwijsprofessionals kiezen op basis van kennis en ervaring 
Onderwijskennis.nl bundelt kennis uit onderzoek over de effectiviteit van aanpakken en werkwijzen in het onderwijs. Onderwijskennis.nl adviseert echter niet welke aanpakken scholen zouden moeten kiezen. Deze keuze is de verantwoordelijkheid van de onderwijsprofessionals zelf. Zij beoordelen op basis van hun kennis en ervaring welke aanpakken het beste passen bij het onderwijs dat zij geven. 

Terug naar boven