Combined Shape
Luister
Hoofdthema

Differentiëren
Thema

Differentiatie en onderwijskansen

  • Primair onderwijs

Leerlingen verschillen, al bij aanvang van het primair onderwijs. Hoe zorg je ervoor dat alle leerlingen gelijke kansen krijgen om zich optimaal te ontwikkelen en de basisdoelen behalen?

Contactpersoon voor deze pagina
Mireille NRO
Mireille Dees
  • Gepubliceerd:
  • Geactualiseerd:

Wat is bekend over differentiatie? 

Differentiatie is één van de sleutels tot het creëren van gelijke kansen. De Amerikaanse onderwijskundige Carol Ann Tomlinson ziet als essentiële kenmerken van “Differentiatie is een onderwijsbenadering waarbij leerkrachten proactief de inhoud van het onderwijs aanpassen en/of de leermaterialen, de gevraagde leeractiviteiten en de producten van leerlingen. Dit doen ze om tegemoet te komen aan verschillende leerbehoeften van individuele leerlingen of van kleine groepen leerlingen, om daarmee de leermogelijkheden van alle leerlingen in de klas te vergroten.” (Carol Ann Tomlinson)
 : a) proactief aanpassingen doen, b) tegemoet komen aan verschillende leerbehoeften en c) leermogelijkheden van alle leerlingen vergroten.

Als de belangrijkste intentie is om alle leerlingen de basisdoelen te laten behalen, spreken we van convergente differentiatie. Convergente differentiatie past bij het onderwijsideaal om alle leerlingen gelijke kansen te geven. Om kinderen gelijke kansen te geven, moeten ze ongelijk behandeld worden; dat is de essentie van convergente differentiatie.

Er is niet één recept voor differentiatie dat onder alle omstandigheden van toepassing is. Afstemming met de context van de school en de leerlingen is nodig. Met zes bondig geformuleerde aanbevelingen wordt in de leidraad ‘Differentiatie als sleutel voor gelijke kansen’ de kern van een goede, effectieve differentiatiepraktijk beschreven.

Geraadpleegde bronnen

“Differentiatie is een onderwijsbenadering waarbij leerkrachten proactief de inhoud van het onderwijs aanpassen en/of de leermaterialen, de gevraagde leeractiviteiten en de producten van leerlingen. Dit doen ze om tegemoet te komen aan verschillende leerbehoeften van individuele leerlingen of van kleine groepen leerlingen, om daarmee de leermogelijkheden van alle leerlingen in de klas te vergroten.” (Carol Ann Tomlinson)

Op deze pagina

Overzicht van kennis uit onderzoek

Lees een overzicht van wat we weten uit onderzoek.

  • Leidraad

    Differentiatie als sleutel voor gelijke kansen

      po
    De leidraad ‘Differentiatie als sleutel voor gelijke kansen’ is gemaakt voor leerkrachten, schoolleiders, intern begeleiders en andere onderwijsprofessionals die hun onderwijs willen onderbouwen met…

Handvatten uit onderzoek

Wil je zelf aan de slag met differentiatie? Onderstaande handvatten helpen je op weg. Allemaal zijn ze onderbouwd met kennis uit onderwijsonderzoek.

Bekijk meer handvatten

Praktijkvoorbeelden

Waar moet je op letten wanneer je zelf aan de slag gaat met differentiatie? Onderstaande praktijkvoorbeelden zijn ter illustratie en geven inzicht in onderbouwde en vernieuwende werkwijzen en interventies.

  • Praktijkvoorbeeld

    Deze werkvormen maken differentiëren in de klas eenvoudig

    po vo
    Een voorbeeld uit het VO (ook inspirerend voor PO) beschrijft laagdrempelige werkvormen waarmee je iedere les kunt ombouwen tot een gedifferentieerde les. De werkvormen worden uitgelegd en toepasbaar…
    Lees verder bij leraar24.nl

  • Praktijkvoorbeeld

    Podcast: Differentiatie en onderwijskansen

    po
    Een podcast voor onderwijsprofessionals om onderwijsachterstanden aan te pakken met onderzoek als inspiratiebron. Je hoort onderzoekers, leraren en schoolleiders over hoe zij meer gelijke kansen…
    Beluister

  • Universiteit van Twente en Stichting Katholiek Onderwijs Enschede.

    Praktijkvoorbeeld

    De STIP-methodiek voor projectmatig samenwerken

    po
    STIP staat voor Samenwerken tijdens Taak-, Inhoud- en Procesdifferentiatie. De modules richten zich op het domein Natuur & Techniek en maken gebruik van onderzoekend leren in homogene en heterogene…
    Lees verder bij Universiteit van Twente
Bekijk meer praktijkvoorbeelden

Antwoorden op vragen uit de praktijk

De Kennisrotonde is een uniek loket voor de beantwoording van jeugd- en onderwijsvragen met kennis uit onderzoek. Onderstaande vragen zijn eerder gesteld over dit thema.

Verschillende groepsindelingen hebben voor- en nadelen voor het sociaal-emotioneel welbevinden van leerlingen op de basisschool. Homogene groepen, met leerlingen van hetzelfde niveau, kunnen het zelfvertrouwen van zwakkere leerlingen aantasten. Maar ze kunnen ook zorgen voor sterke vriendschappen. Heterogene groepen, met leerlingen van dezelfde leeftijd, stimuleren sociale cohesie en diversiteit, maar sluiten soms minder goed aan op individuele leerbehoeften. En als de verschillen té groot zijn kan dat negatief uitpakken voor de onderlinge relaties. Met wisselende groepen kunnen leerkrachten het beste van beide werelden combineren.

Lees meer

Geactualiseerd: september 2020

Groeperen op leerprestaties heeft positieve effecten, vergeleken met instructie geven aan de hele klas. Homogeen groeperen heeft gemiddeld positievere effecten dan heterogeen groeperen. De effecten van homogeen groeperen zijn daarbij sterker voor taal dan van voor rekenen. Vooral gemiddelde en beter presterende leerlingen hebben baat bij homogeen groeperen. Voor zwakker presterende leerlingen lijkt heterogeen groeperen effectiever.

Lees meer

Gepersonaliseerd onderwijs biedt mogelijkheden voor positieve effecten op leerprestaties. Voor achterstandsleerlingen is het daarbij wel van belang dat de regie over het leerproces bij de leerkracht ligt. Anders lopen ze juist een risico op grotere leerachterstanden. Deze leerlingen beschikken namelijk minder over metacognitieve en zelfregulerende vaardigheden om zelf de regie te kunnen voeren bij bepaalde vormen van gepersonaliseerd onderwijs.

Lees meer

Werken in niveaugroepen zorgt er niet voor dat kinderen teksten beter gaan begrijpen. Een andere vorm van differentiatie, waarbij sommige leerlingen naast de klassikale lessen extra begeleiding krijgen, lijkt wel effectief.

Lees meer

Directe instructie door leerkrachten draagt voor alle leerlingen in het basisonderwijs bij aan hun resultaten. Leerlingen met achterstanden profiteren daarvan het meest. Het inzetten van verlengde instructie voor laag presterende kleuters is niet voldoende om hen een inhaalslag te laten maken. Over het effect van verschillende varianten van directe instructie op de taal- en rekenvaardigheden van laag presterende kleuters is weinig bekend.

Lees meer

Stel jouw vraag

Verder verdiepen op dit thema

Hieronder vind je een selectie van uitgebreide handboeken, wetenschappelijke studies en andere verdiepende kennisbronnen.

  • Eddie Denessen

    Verdiepende bron

    Verantwoord omgaan met verschillen: sociaal-culturele achtergronden en differentiatie in het onderwijs.

    po vo
    Differentiatie kan de verschillen tussen leerlingen kleiner maken, maar ze kunnen er ook door vergroot worden. Prof. dr. Eddie Denessen geeft middels zijn oratie meer inzicht in effecten van…
    Download van Universiteit Leiden

  • Didactief online

    Verdiepende bron

    Gelijke kansen = ongelijk behandelen

    po vo
    Hoofdstuk 11 uit het boek 'Werk maken van gelijke kansen' beschrijft het werk van Carol Ann Tomlinson. Haar conclusie: wie alle leerlingen gelijke kansen wil geven, moet ze juist ongelijk behandelen.
    Download van Didactief

  • Verdiepende bron

    Omgaan met verschillen in de klas werkt. Maar hoe?

    po vo
    Interview met onderzoeker over wat haar onderzoek betekent voor de onderwijspraktijk. Zij bespreekt haar onderzoek naar de effecten van differentiatie in de les.
    Lees verder bij Rijksuniversiteit Groningen
Bekijk meer verdieping

Mogen we je iets vragen?

Ga je deze informatie gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van deze pagina?
In welke onderwijssector werk je?

Wil je nog iets anders kwijt? Laat het ons weten via het feedback-formulier.

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

Onderwijsprofessionals kiezen op basis van kennis en ervaring
Onderwijskennis.nl bundelt kennis uit onderzoek over de effectiviteit van aanpakken en werkwijzen in het onderwijs. Onderwijskennis.nl adviseert echter niet welke aanpakken scholen zouden moeten kiezen. Deze keuze is de verantwoordelijkheid van de onderwijsprofessionals zelf. Zij beoordelen op basis van hun kennis en ervaring welke aanpakken het beste passen bij het onderwijs dat zij geven. 

Terug naar boven