Kansrijke aanpak: Buitenschoolse kennis doet leerlingen bloeien

  • Primair onderwijs
  • Hoe kunnen we ervoor zorgen dat alle leerlingen zichtbaar en betrokken zijn in de klas? Dat draagt namelijk bij aan het zelfbeeld, het zelfvertrouwen en de identiteitsontwikkeling van ieder kind.

    Bijdrage van Edda Veerman (Kohnstamm Instituut) , Lisa Gaikhorst (Universiteit van Amsterdam) , Monique Volman (Universiteit van Amsterdam) Meer informatie

    Gepubliceerd:

    Wat is een buitenschoolse-kennisbronnen-aanpak?

    Een kansrijke aanpak die zorgt dat kinderen zich meer gezien en gewaardeerd voelen is een buitenschoolse-kennisbronnen-aanpak. Bij deze aanpak maakt de leerkracht de kennis, vaardigheden en ervaringen die leerlingen buiten school opdoen zichtbaar in de klas en verbindt deze aan het onderwijs door ze te verweven in de lesstof. Onderzoek laat zien dat leerlingen door zo’n aanpak meer initiatief gaan tonen en meer betrokken kunnen raken bij de les Alvarez, A., Teeters, L.P., Hamm-Rodríguez, M., & Dimidjian, S. (2021). Understanding childrenfunds of identity as learners through multimodal self-expressions in MexiconCity. Learning, Culture and Social Interaction, 29. https://doi.org/10.1016/j.lcsi.2021.100513
      Hogg, L., & Volman, M. (2020). A synthesis of funds of identity research: Purposes, tools,pedagogical approaches and outcomes. Review of Educational Research. https://doi.org/10.3102/0034654320964205
    Ordoñez, D., Siqués, C., & Esteban-Guitart, M. (2021). The best way to learn language is not doing language. Incorporating funds of identity for learning Spanish in a sharededucation unit. International Journal of Bilingual Education and Bilingualism, 24(9),1259-1270. https://doi.org/10.1080/13670050.2018.1551324
     Juist voor leerlingen die opgroeien in armoede, een migratie- of vluchtverleden hebben, of voor leerlingen met een speciale onderwijsbehoefte, kan deze aanpak van betekenis zijn.

    Met buitenschoolse kennis en vaardigheden bedoelen we alles wat leerlingen buiten de school geleerd hebben, bijvoorbeeld over huishouden, religie, kunst, taal, sport of dans. Belangrijke bronnen voor die kennis en vaardigheden zijn het gezin, de samenleving, het sociale netwerk van de leerling, (sociale) media en het internet.

    Verder in dit artikel: 

    Wat weten we uit onderzoek?

    Kloof tussen thuis en school

    Leerkrachten hebben vaak een andere (sociaal-culturele) achtergrond dan veel van hun leerlingen, vooral in grote steden. Leerlingen kunnen hierdoor discontinuïteit, of anders gezegd, een kloof, ervaren tussen hun leven thuis en wat zij leren op school. Leerlingen die deze kloof ervaren, kunnen het gevoel krijgen dat de ervaringen die zij buiten school opdoen niet belangrijk worden gevonden en daarmee (te) weinig erkenning ervaren van (een deel van) hun identiteit. Dit is een probleem omdat opgroeiende kinderen juist bezig zijn om een eigen identiteit te ontwikkelen Erikson, E.H. (1968). Identity, youth, and crisis. New York: Norton.
    Verhoeven, M., Poorthuis, A.M.G. & Volman, M. (2019). The Role of School in Adolescents’ Identity Development. A Literature Review. Educ Psychol Rev 31, 35–63. https://doi.org/10.1007/s10648-018-9457-3

    Dit betekent dat leerlingen zoeken naar antwoorden op vragen als: ‘Wie ben ik’?, ‘Waar hoor ik bij?’, ‘Waar ben ik goed in?’ en ‘Hoe zien anderen mij?’ Voor jongeren met een migratie- of vluchtverleden kan het extra uitdagend zijn om antwoorden te vinden op deze vragen omdat zij, meer dan anderen, verschillende deelidentiteiten moeten verenigen tot een samenhangend zelfbeeld Day, M., Badou, M., & Van Breda, B. (2020). Geboren en getogen 2.0. Onderzoek naar de meervoudige identiteit van jongeren met een migratieachtergrond van de tweede en derde generatie. Kennisplatform Integratie & Samenleving.
    Phinney, J.S.  (1993). A three-stage model of ethnic identity development in adolescence.
    Het ervaren van een kloof tussen thuis en school (discontinuïteit) maakt het voor leerlingen lastiger om zich betrokken en prettig te voelen op school Bronkhorst, L., & Akkerman, S. (2016). At the boundary of school: Continuity and discontinuity in learning across contexts. Educational Research Review, 19, 18–35. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2016.04.001
    Dit staat een positieve ontwikkeling van hun zelfvertrouwen, zelfbeeld en identiteit in de weg.

    Geraadpleegde bronnen

    Alvarez, A., Teeters, L.P., Hamm-Rodríguez, M., & Dimidjian, S. (2021). Understanding childrenfunds of identity as learners through multimodal self-expressions in MexiconCity. Learning, Culture and Social Interaction, 29. https://doi.org/10.1016/j.lcsi.2021.100513
    Hogg, L., & Volman, M. (2020). A synthesis of funds of identity research: Purposes, tools,pedagogical approaches and outcomes. Review of Educational Research. https://doi.org/10.3102/0034654320964205
    Ordoñez, D., Siqués, C., & Esteban-Guitart, M. (2021). The best way to learn language is not doing language. Incorporating funds of identity for learning Spanish in a sharededucation unit. International Journal of Bilingual Education and Bilingualism, 24(9),1259-1270. https://doi.org/10.1080/13670050.2018.1551324
    Erikson, E.H. (1968). Identity, youth, and crisis. New York: Norton.
    Verhoeven, M., Poorthuis, A.M.G. & Volman, M. (2019). The Role of School in Adolescents’ Identity Development. A Literature Review. Educ Psychol Rev 31, 35–63. https://doi.org/10.1007/s10648-018-9457-3
    Day, M., Badou, M., & Van Breda, B. (2020). Geboren en getogen 2.0. Onderzoek naar de meervoudige identiteit van jongeren met een migratieachtergrond van de tweede en derde generatie. Kennisplatform Integratie & Samenleving.
    Phinney, J.S.  (1993). A three-stage model of ethnic identity development in adolescence.
    Bronkhorst, L., & Akkerman, S. (2016). At the boundary of school: Continuity and discontinuity in learning across contexts. Educational Research Review, 19, 18–35. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2016.04.001

    Het meest waardevol vond ik dat onzichtbare kinderen in de klas zichtbaar werden.

    Leerkracht (deelnemer aan een buitenschoolse-kennisbronnen-project)

    Het probleem van denken in termen van tekorten

    Over leerlingen uit bepaalde groepen wordt in de maatschappij vaak gedacht en gepraat in termen van tekorten, of vanuit wat zij niet hebben of kunnen. Bijvoorbeeld over leerlingen die opgroeien in armoede, een migratieachtergrond hebben of leerlingen met diagnostische labels. Regelmatig worden termen gebruikt als: ‘taalachterstand’, ‘weinig bagage’, ‘concentratiegebrek’ of ‘niet sociaal’. Dit wordt ook wel ‘deficiet-denken’ genoemd Valencia, R. R. (1997). The evolution of deficit theorizing. Falmer Press.
    Leerlingen worden zo aangesproken op wat zij (nog) niet kunnen. Leerlingen internaliseren beoordelingen van volwassenen die belangrijk voor hen zijn, wat kan leiden tot een minder positief zelfbeeld en minder zelfvertrouwen Brummelman, E. & Thomaes, S. (2017) How children construct views of themselves: A social developmental perspective. Child development, 88(6), 1763-1773.

    De rol van leerkrachtverwachtingen en kansengelijkheid 

    Als gevolg van het denken in termen van tekorten, hebben leerkrachten vaak (onbewust en onbedoeld) lagere verwachtingen over leerlingen uit minderheidsgroepen De Boer, H., Timmermans, A. C., & Van der Werf, M. P. C. (2018). The effects of teacher expectation interventions on teachers’ expectations and student achievement: narrative review and meta-analysis. Educational Research and Evaluation, 24(3–5), 180-200. 
    https://doi.org/10.1080/13803611.2018.1550834
    Rosenthal, R. & Jacobsen, L. (1968). Pygmalion in the classroom: teacher expectation and pupils’ intellectual development.
    Timmermans, A. C., Kuyper, H., & van der Werf, G. (2015). Accurate, inaccurate, or biased     teacher expectations: Do Dutch teachers differ in their expectations at the end of primary education?. British Journal of Educational Psychology, 85(4), 459-478.
    https://doi.org/10.1111/bjep.12087
    Van den Bergh, L. (2018). Waarderen van diversiteit in het onderwijs. Lectorale rede. https://surfsharekit.nl/public/2393364a-046c-49ac-b58b-ec0d0b36d654
    Van den Bergh, L. (2018). Waarderen van diversiteit in het onderwijs. Lectorale rede. https://surfsharekit.nl/public/2393364a-046c-49ac-b58b-ec0d0b36d654
    Dit is een probleem, omdat leerkrachten en leerlingen hun gedrag aanpassen aan deze verwachtingen, wat ertoe leidt dat de betreffende leerlingen niet optimaal presteren  De Boer, H., Timmermans, A. C., & Van der Werf, M. P. C. (2018). The effects of teacher expectation interventions on teachers’ expectations and student achievement: narrative review and meta-analysis. Educational Research and Evaluation, 24(3–5), 180-200.
    https://doi.org/10.1080/13803611.2018.1550834
     
    Pianta, R. C., Belsky, J., Vandergrift, N., Houts, R., & Morrison, F. J. (2008). Classroom Effects on Children’s Achievement Trajectories in Elementary School. American Educational Research Journal, 45(2), 365–397.
    Rubie-Davies, C. M., Peterson, E. R., Sibley, C. G., & Rosenthal, R. (2015). A teacher expectation intervention: Modelling the practices of high expectation teachers. Contemporary Educational Psychology, 40, 72–85.
      Swartz, E. (2009). Diversity: Gatekeeping knowledge and maintaining inequalities. Review of Educational Research, 79(2), 1044–1083. https://doi.org/10.3102/00 34654309332560
     Dit wordt ook wel de self-fulfilling prophecy genoemd. Onderzoek laat zien dat leerlingen beter gaan presteren als hun leerkracht hogere verwachtingen van hen heeft Rubie-Davies, C. (2014). Becoming a high expectation teacher: Raising the bar. New York: Routledge.
    Wanneer we iets willen doen aan kansengelijkheid is het dus zinvol om lagere verwachtingen aan te pakken en om leerlingen aan te spreken op wat zij al wel kunnen en weten.

    Lees ook | Onderwijs vanuit hoge verwachtingen

    Zelfvertrouwen, positief zelfbeeld en identiteit van belang voor leren 

    De mate waarin een leerling vertrouwen heeft in het eigen kunnen (ook wel self-efficacy genoemd) is voorwaardelijk voor het leren op school Bandura, A. (1997). Self-efficacy: the exercise of control. New York: Freeman.
    Als je weinig self-efficacy ervaart, kies je voor simpelere taken en voer je die minder zorgvuldig uit. Ook houd je taken minder lang vol wanneer je moeilijkheden ervaart Schunk, D. H., & Zimmerman, B. J. (1997). Social origins of self-regulatory competence. Educational psychologist, 32(4), 195-208. https://doi.org/10.1207/s15326985ep3204_1
    Leerlingen kunnen bij verschillende taken meer of minder self-efficacy ervaren. Uit onderzoek blijkt dan ook dat het ervaren van minder self-efficacy leidt tot minder goed presteren Huang, C. (2016). Achievement goals and self-efficacy. A meta-analysis. Educational Research Review, 19.

    Een positief zelfbeeld verwijst naar zaken als zelfrespect en jezelf waarderen. Het bestaat enerzijds uit een gevoel van eigenwaarde – de overtuiging dat we recht hebben om gelukkig te zijn en dat we succes, vriendschap, liefde en voldoening verdienen. Anderzijds gaat het om de overtuiging dat we in staat zijn om te denken, te leren, te kiezen, beslissingen te nemen en uitdagingen en veranderingen te overwinnen Simel, S. (2013). Education for a positive self-image in a contemporary school. The Journal ofEducation, Culture and Society, 4(2), 108-115. https://doi.org/10.15503/jecs20132-108-115

    Het ontwikkelen van een coherente en positieve identiteit is van belang voor onderwijssucces. Een stabiele en positieve identiteitsontwikkeling gaat namelijk gepaard met een groter psychisch welbevinden, minder psychologische problemen en minder stress Luyckx, K., Schwartz, S.J., Goossens, L., & Pollock, S. (2008). Employment, sense of coherence, andidentity formation: contextual and psychological processes on the pathway to sense ofadulthood. Journal of adolescent research, 23(5)), 566-591.

    Zelfbeeld en zelfvertrouwen van kinderen vergroten: een buitenschoolse-bronnen-aanpak

    De buitenschoolse-kennisbronnen-aanpak is gestoeld op de Funds of Knowledge approach van Luis Moll en collega’s Moll, L. C., Amanti, C., Neff, D., & Gonzalez, N. (1992). Funds of knowledge for teaching: Using a qualitative approach to connect homes and classrooms. Theory into practice, 31(2), 132-141. https://doi.org/10.1080/00405849209543534
    en op de Funds of Identity theory van Moises Esteban-Guitart en Luis Mol
    l Esteban-Guitart, M., & Moll, L. (2014). Funds of identity: A new concept based on the funds of knowledge approach. Culture & Psychology, 20(1), 31–48. https://doi.org/10.1177/1354067X13515934
    Funds of Knowledge, of Funds of Identity, in het Nederlands vertaald als ‘buitenschoolse kennisbronnen’, verwijst naar het ‘kapitaal’ aan kennis, houdingen en vaardigheden dat leerlingen meekrijgen via personen, ervaringen en objecten in hun familie en hun sociale omgeving buiten school. Wanneer buitenschoolse kennisbronnen door de leerkracht worden gezien en gebruikt in het onderwijs, kan dit leerlingen laten bloeien.

    Kijken naar competenties 

    Doordat leerkrachten in buitenschoolse-kennisbronnen-aanpakken vooral gaan kijken naar de competenties van leerlingen, worden lagere verwachtingen tegengegaan. Uit eerder onderzoek blijkt dat leerkrachten hun leerlingen door het hanteren van een buitenschoolse-kennisbronnen-aanpak op een positievere manier gaan zien Marsh, M. M., & Zhulamanova, I. (2017). Follow the leader: Attending to the curriculum makingpotential of preschoolers. Early Childe Development and Care, 187(5-6), 1004-1014. https://doi.org/10.1080/03004430.2016.1223069
    Nagle, J., & Stooke, R. (2016). Railways, rebellions and Rage Against The Machine: adolescents’ interests and meaning-making in the creation of multimodal identity texts. Literacy, 50(3), 158-165.
    Een buitenschoolse-kennisbronnen-aanpak leidt daarnaast tot meer vertrouwen in eigen kunnen en een positiever zelfbeeld, omdat niet vanuit tekorten, maar vanuit wat kinderen al wel weten en kunnen wordt gewerkt
    Volman, M., & ‘t Gilde, J. (2021). The effects of using students’ funds of knowledge on educational outcomes in the social and personal domain. Learning, Culture and Social interaction, 28, [100472]. https://doi.org/10.1016/j.lcsi.2020.100472

    Wanneer leerkrachten de eigen inbreng van leerlingen waarderen en actief benutten, krijgen leerlingen de boodschap dat ook hun kapitaal ertoe doet, waardoor hun identiteit op een positieve manier bekrachtigd wordt. Leerlingen worden niet behandeld als passieve ontvangers van de lesstof, maar als actieve deelnemers aan het leerproces. Zo kunnen zij verschillende deelidentiteiten makkelijker verenigingen, wat mogelijk kan bijdragen aan een positieve identiteitsbeleving. Een buitenschoolse-kennisbronnen-aanpak kan helpen bij het leren op school. Een hogere mate van betrokkenheid, motivatie, zelfvertrouwen en een positief zelfbeeld zorgen er namelijk voor dat kinderen uiteindelijk beter kunnen leren Finn, J.D. (1989). Withdrawing from school. Review of educational research, 59(2), 117-142.
    Finn, J.D., & Rock, D.A. (1997). Academic success among students at risk for school failure. Journal of applied psychology, 82(2), 221.
    Lane, J., Lane, A., & Kyprianou, A. (2002). Self-efficacy, self-esteem and their impact on academicperformance. Social Behaviour and Personality, 32, 247-256.
    https://doi.org/10.2224/sbp.2004.32.3247
    Newmann, F. M. (1992). Student engagement and achievement in American secondary schools. NewYork: Teachers College Press.
    Relich, J. D., Debus, L., & Walker, R. (1986). The mediating role of attribution and self efficacy variables for treatment effects on achievement outcomes. Contemporary Educational Psychology, 11, 195-216. https://doi.org/10.1016/0361-476/X(86)90017-2
    Schunk, D. H. (2003). Self-efficacy for reading and writing: Influence of modeling, goal setting andself-evaluation. Reading and Writing Quarterly: Overcoming Learning Difficulties, 19(2), 159- 172.

    https://doi.org/10.1080/10573560308219
    Simel, S. (2013). Education for a positive self-image in a contemporary school. The Journal of Education, Culture and Society, 4(2), 108-115. https://doi.org/10.15503/jecs20132-108-115

    Aan de slag met een buitenschoolse-kennisbronnen-aanpak 

    In een buitenschoolse-kennisbronnen-aanpak maakt de leerkracht kennisbronnen van leerlingen eerst zichtbaar voor zichzelf, voor de medeleerlingen en voor de leerling zelf. Vervolgens wordt in het onderwijs op deze buitenschoolse kennisbronnen voortgebouwd. Je kunt daar klein mee beginnen en vervolgens steeds meer uitbouwen.

    Geraadpleegde bronnen

    Valencia, R. R. (1997). The evolution of deficit theorizing. Falmer Press.
    Brummelman, E. & Thomaes, S. (2017) How children construct views of themselves: A social developmental perspective. Child development, 88(6), 1763-1773.
    De Boer, H., Timmermans, A. C., & Van der Werf, M. P. C. (2018). The effects of teacher expectation interventions on teachers’ expectations and student achievement: narrative review and meta-analysis. Educational Research and Evaluation, 24(3–5), 180-200. 
    https://doi.org/10.1080/13803611.2018.1550834
    Rosenthal, R. & Jacobsen, L. (1968). Pygmalion in the classroom: teacher expectation and pupils’ intellectual development.
    Timmermans, A. C., Kuyper, H., & van der Werf, G. (2015). Accurate, inaccurate, or biased     teacher expectations: Do Dutch teachers differ in their expectations at the end of primary education?. British Journal of Educational Psychology, 85(4), 459-478. https://doi.org/10.1111/bjep.12087
    Van den Bergh, L. (2018). Waarderen van diversiteit in het onderwijs. Lectorale rede. https://surfsharekit.nl/public/2393364a-046c-49ac-b58b-ec0d0b36d654
    Van den Bergh, L. (2018). Waarderen van diversiteit in het onderwijs. Lectorale rede. https://surfsharekit.nl/public/2393364a-046c-49ac-b58b-ec0d0b36d654
    De Boer, H., Timmermans, A. C., & Van der Werf, M. P. C. (2018). The effects of teacher expectation interventions on teachers’ expectations and student achievement: narrative review and meta-analysis. Educational Research and Evaluation, 24(3–5), 180-200.
    https://doi.org/10.1080/13803611.2018.1550834
    Pianta, R. C., Belsky, J., Vandergrift, N., Houts, R., & Morrison, F. J. (2008). Classroom Effects on Children’s Achievement Trajectories in Elementary School. American Educational Research Journal, 45(2), 365–397.
    Rubie-Davies, C. M., Peterson, E. R., Sibley, C. G., & Rosenthal, R. (2015). A teacher expectation intervention: Modelling the practices of high expectation teachers. Contemporary Educational Psychology, 40, 72–85.
    Swartz, E. (2009). Diversity: Gatekeeping knowledge and maintaining inequalities. Review of Educational Research, 79(2), 1044–1083. https://doi.org/10.3102/00 34654309332560
    Rubie-Davies, C. (2014). Becoming a high expectation teacher: Raising the bar. New York: Routledge.
    Bandura, A. (1997). Self-efficacy: the exercise of control. New York: Freeman.
    Schunk, D. H., & Zimmerman, B. J. (1997). Social origins of self-regulatory competence. Educational psychologist, 32(4), 195-208. https://doi.org/10.1207/s15326985ep3204_1
    Huang, C. (2016). Achievement goals and self-efficacy. A meta-analysis. Educational Research Review, 19.
    Simel, S. (2013). Education for a positive self-image in a contemporary school. The Journal ofEducation, Culture and Society, 4(2), 108-115. https://doi.org/10.15503/jecs20132-108-115
    Luyckx, K., Schwartz, S.J., Goossens, L., & Pollock, S. (2008). Employment, sense of coherence, andidentity formation: contextual and psychological processes on the pathway to sense ofadulthood. Journal of adolescent research, 23(5)), 566-591.
    Moll, L. C., Amanti, C., Neff, D., & Gonzalez, N. (1992). Funds of knowledge for teaching: Using a qualitative approach to connect homes and classrooms. Theory into practice, 31(2), 132-141. https://doi.org/10.1080/00405849209543534
    Esteban-Guitart, M., & Moll, L. (2014). Funds of identity: A new concept based on the funds of knowledge approach. Culture & Psychology, 20(1), 31–48. https://doi.org/10.1177/1354067X13515934
    Marsh, M. M., & Zhulamanova, I. (2017). Follow the leader: Attending to the curriculum makingpotential of preschoolers. Early Childe Development and Care, 187(5-6), 1004-1014. https://doi.org/10.1080/03004430.2016.1223069
    Nagle, J., & Stooke, R. (2016). Railways, rebellions and Rage Against The Machine: adolescents’ interests and meaning-making in the creation of multimodal identity texts. Literacy, 50(3), 158-165.
    Volman, M., & ‘t Gilde, J. (2021). The effects of using students’ funds of knowledge on educational outcomes in the social and personal domain. Learning, Culture and Social interaction, 28, [100472]. https://doi.org/10.1016/j.lcsi.2020.100472
    Finn, J.D. (1989). Withdrawing from school. Review of educational research, 59(2), 117-142.
    Finn, J.D., & Rock, D.A. (1997). Academic success among students at risk for school failure. Journal of applied psychology, 82(2), 221.
    Lane, J., Lane, A., & Kyprianou, A. (2002). Self-efficacy, self-esteem and their impact on academicperformance. Social Behaviour and Personality, 32, 247-256.
    https://doi.org/10.2224/sbp.2004.32.3247
    Newmann, F. M. (1992). Student engagement and achievement in American secondary schools. NewYork: Teachers College Press.
    Relich, J. D., Debus, L., & Walker, R. (1986). The mediating role of attribution and self efficacy variables for treatment effects on achievement outcomes. Contemporary Educational Psychology, 11, 195-216. https://doi.org/10.1016/0361-476/X(86)90017-2
    Schunk, D. H. (2003). Self-efficacy for reading and writing: Influence of modeling, goal setting andself-evaluation. Reading and Writing Quarterly: Overcoming Learning Difficulties, 19(2), 159- 172.

    https://doi.org/10.1080/10573560308219
    Simel, S. (2013). Education for a positive self-image in a contemporary school. The Journal of Education, Culture and Society, 4(2), 108-115. https://doi.org/10.15503/jecs20132-108-115

    Een gestructureerde aanpak

    Leerkrachten die beginnen met deze aanpak en op zoek zijn naar houvast, kunnen te werk gaan op een geplande en gestructureerde manier, met speciaal ontwikkelde opdrachten die leerlingen uitnodigen om uit iets van hun leven buiten school te laten zien Subero, D., Llopart, M.,Siqués.,C., & Esteban-Guitart, M. (2018). The mediation of teaching and learning processes through identity artefacts. A Vygotskian perspective, Oxford Review of Education, 44(2), 156-170. https://doi.org/10.1080/03054985.2017.1352501
    Esteban-Guitart, M. (2016). Funds of identity: Connecting meaningful learning experiences in and out   of school. Cambridge University Press.
    Een voorbeeld van zo’n opdracht is leerlingen een tijdlijn laten maken van belangrijkste gebeurtenissen in het leven van de leerling, van geboorte tot nu. Een ander voorbeeld is leerlingen een zelfportret te laten tekenen, waarin zij zaken opnemen die voor hen belangrijk zijn, zoals familie, vrienden, activiteiten die zij graag ondernemen en belangrijke voorwerpen Bagnoli, A. (2004). Researching identities with multi-method autobiographies. Sociological Research Online, 9(2), 1–17. https://doi.org/10.5153/sro.909

    Geraadpleegde bronnen

    Subero, D., Llopart, M.,Siqués.,C., & Esteban-Guitart, M. (2018). The mediation of teaching and learning processes through identity artefacts. A Vygotskian perspective, Oxford Review of Education, 44(2), 156-170. https://doi.org/10.1080/03054985.2017.1352501
    Esteban-Guitart, M. (2016). Funds of identity: Connecting meaningful learning experiences in and out   of school. Cambridge University Press.
    Bagnoli, A. (2004). Researching identities with multi-method autobiographies. Sociological Research Online, 9(2), 1–17. https://doi.org/10.5153/sro.909

    Informele, semi ongeplande, flexibele manieren

    Als je meer ervaring hebt, kun je het werken met buitenschoolse kennisbronnen ook steeds gemakkelijker op een informele, (semi) ongeplande en flexibele manier toepassen. Daarbij bouw je voort op wat zich spontaan voordoet tijdens de les. Als je je bewuster bent van de waarde en mogelijkheden van buitenschoolse kennisbronnen voor het leren, zelfbeeld, zelfvertrouwen en de identiteitsbeleving van kinderen, neem je vanzelf meer tijd om uit te zoeken wat een leerling allemaal te vertellen heeft. Door dieper op de ervaringen van een leerling in te gaan, worden ook de kennis en vaardigheden van andere leerlingen verrijkt.

    Buitenschoolse kennisbronnen verweven in het onderwijs

    Een volgende stap is om de buitenschoolse kennis en vaardigheden die zichtbaar zijn geworden actief te gebruiken in het onderwijs. Dit kan met behulp van onderwerpen of thema’s die belangrijk zijn voor de groep of een groep leerlingen in de klas, maar het kan ook op individueel niveau.

    Voor de hele groep of een specifieke groep leerlingen

    Buitenschoolse kennis kun je verbinden met allerlei aspecten uit het curriculum zoals wereldoriëntatie, burgerschap, creatieve vorming en taalontwikkeling (zowel woordenschat, als spreken, luisteren, lezen en schrijven). Als een aantal leerlingen interesse heeft voor een bepaald onderwerp, kun je dit verweven in bestaande lessen of kun je extra lessen ontwerpen. Bij de verwerking van leerstof kun je kiezen voor een (creatieve) vorm waar leerlingen enthousiast over zijn. Veel leerlingen vinden digitale media interessant en aantrekkelijk en zijn er in hun vrije tijd veel mee bezig. Leerlingen kunnen veel leren via verwerkingsvormen met digitale media. Bovendien maken ze zo bijvoorbeeld kennis met fotograferen, het maken van een podcast of met het maken en bewerken van video’s en geluidsopnamen.

    Voor de individuele leerling

    Op individueel niveau kan de leerkracht een leerling die ergens veel van weet, bijvoorbeeld van tuinieren, origami, rugby of Arabisch schrift, laten optreden als expert. De leerkracht kan bijvoorbeeld leerlingen die thuis een andere thuistaal spreken dan het Nederlands, een opdracht in de thuistaal laten doen en aan de klas laten zien wat overeenkomsten en verschillen met het Nederlands zijn. In een onderwijsleergesprek of tijdens het kringgesprek kan ook laagdrempeliger worden stil gestaan bij de buitenschoolse kennis of ervaring van een bepaalde leerling.

    Cruciale rol van ouders

    De basis van het zelfvertrouwen, het zelfbeeld en de identiteit wordt niet op school maar thuis gelegd. Ouders spelen hierbij een cruciale rol. Het is belangrijk om ouders te betrekken bij het onderwijs, en hun het gevoel te geven dat ze ertoe doen en een positief verschil kunnen maken in de ontwikkeling van hun kind. Een buitenschoolse-kennisbronnen-aanpak kan ouders het gevoel geven dat ook hun sociaal en cultureel kapitaal van belang is om hun kinderen te ondersteunen in hun ontwikkeling. Ouders kun je uitnodigen buitenschoolse kennisbronnen zichtbaar te helpen maken, door in oudergesprekken niet alleen aandacht te besteden aan schoolresultaten, maar ook aan de interesses, talenten en achtergronden van leerlingen en hun sociale omgeving. Zo kan de leerkracht er bijvoorbeeld achter komen welke talen er thuis worden gesproken, welke feestdagen er worden gevierd en wat specifieke interesses zijn binnen het gezin ‘t Gilde, J., & Volman, M. (2021). Finding and using students’ funds of knowledge and identity insuperdiverse primary schools: a collaborative action research project. Cambridge Journal of Education 51(6), 673-692. https://doi.org/10.1080/0305764X.2021.1906845

    Een andere manier om ouders van (meertalige) kinderen te betrekken bij het leren van hun kind is door middel van de thuistaal. Op sommige scholen krijgen leerlingen teksten of woordenschat- of rekenmethode van school mee naar huis om die samen met hun ouders door te nemen in de thuistaal. Onderzoek hiernaar laat zien dat dit positieve effecten kan hebben op leerprestaties, en op het zelfvertrouwen en de betrokkenheid van zowel het kind als de ouders Gaikhorst, L., Karssen, M., Zijlstra, H., Martens, E., & Duarte, J. (2023). De effecten van een meertalige interventie op zowel sociaal-affectieve als cognitieve resultaten van basisschoolleerlingen. (manuscript ingediend voor publicatie).

    Wat vraagt een buitenschoolse-kennisbronnen-aanpak van de leerkracht?

    Om buitenschoolse kennis en vaardigheden die voor leerlingen betekenisvol zichtbaar te maken, is het belangrijk dat de leerkracht een positieve en open houding aanneemt en oog heeft voor wat leerlingen meemaken, wat ze graag doen en waar hun interesses en talenten liggen ‘t Gilde, J., & Volman, M. (2021). Finding and using students’ funds of knowledge and identity insuperdiverse primary schools: a collaborative action research project. Cambridge Journal of Education 51(6), 673-692. https://doi.org/10.1080/0305764X.2021.1906845
    Hierbij kunnen leerkrachten een logboek gebruiken waarin ze voor zichzelf bijhouden welke zaken ze van leerlingen te weten zijn gekomen, zodat ze deze kennis op een later moment kunnen gebruiken in de lessen. Die open houding, waarbij je ook steeds gevoeliger wordt voor geschikte aanknopingspunten, blijft zich ontwikkelen naarmate je vaker buitenschoolse kennisbronnen activiteiten doet. Hierdoor wordt het steeds gemakkelijker om ook op een informele, flexibele manier met buitenschoolse kennisbronnen te werken. De leerkracht beschouwt de leerling als een expert over het eigen kunnen en kennen.

    Geraadpleegde bronnen

    ‘t Gilde, J., & Volman, M. (2021). Finding and using students’ funds of knowledge and identity insuperdiverse primary schools: a collaborative action research project. Cambridge Journal of Education 51(6), 673-692. https://doi.org/10.1080/0305764X.2021.1906845
    Gaikhorst, L., Karssen, M., Zijlstra, H., Martens, E., & Duarte, J. (2023). De effecten van een meertalige interventie op zowel sociaal-affectieve als cognitieve resultaten van basisschoolleerlingen. (manuscript ingediend voor publicatie).
    ‘t Gilde, J., & Volman, M. (2021). Finding and using students’ funds of knowledge and identity insuperdiverse primary schools: a collaborative action research project. Cambridge Journal of Education 51(6), 673-692. https://doi.org/10.1080/0305764X.2021.1906845

    Het is minder zenden als leerkracht, zoals wanneer je een rekenles geeft of een taalles. Het is ook juist heel erg ontvangen van de leerlingen, van wat willen zij je vertellen over zichzelf. En dat vind ik wel heel waardevol. Dat je op die manier kinderen laat vertellen en laat ervaren wat zij belangrijk vinden en meemaken.

    Leerkracht (deelnemer buitenschoolse-kennisbronnen-project)

    Voor leerkrachten die gewend zijn veel houvast te vinden bij methoden, kan het werken met buitenschoolse kennisbronnen een uitdaging zijn. Werken met buitenschoolse kennisbronnen vraagt van de leerkracht om regie te nemen over het lesprogramma. Maar ook (methode)lessen in het reguliere onderwijsprogramma bieden ingangen om buitenschoolse kennisbronnen zichtbaar te maken of te benutten. Door daarover al na te denken tijdens de lesvoorbereiding, doen zich hiervoor tijdens de les sneller semi-spontane aanleidingen voor. Bereid de (methode)les goed voor: let op open vragen die leerlingen stellen of op overkoepelende thema’s of onderwerpen die ruimte bieden aan buitenschoolse kennisbronnen van de leerlingen.

    Buitenschoolse-kennisbronnen-aanpak combineren met een vol programma                                                                                                  

    In tijden van een lerarentekort en een hoge werkdruk kan het een uitdaging lijken om een buitenschoolse-kennisbronnen-aanpak te realiseren. Extra activiteiten organiseren om buitenschoolse kennisbronnen zichtbaar te maken en te benutten kan voor leerkrachten een weinig realistische opgave lijken. Een verandering in houding, open staan voor eigen inbreng van leerlingen, en kleine aanpassingen, zoals het vragen naar sociale achtergronden en interesses van leerlingen tijdens oudergesprekken, kan al veel verschil maken. Ook is het mogelijk de aanpak in te zetten bij specifieke leerlingen, een bepaalde leerling bijvoorbeeld een presentatie of les laten geven over een onderwerp waar de interesse ligt. Bij de verwerking van de lesstof liggen mogelijkheden door voor een vorm te kiezen die veel leerlingen aanspreekt, zoals ze een podcast of een vlog te laten maken. Betekenisvolle opdrachten die de leefwerelden van leerlingen de school binnen halen kunnen bovendien niet alleen de leerlingen, maar ook de leerkrachten motiveren. Veel leerkrachten die deelnamen aan de projecten van de Werkplaats Onderwijsonderzoek Amsterdam gaven aan dat ze positief en enthousiast waren over de aanpak, en dat ze hun leerlingen zagen opbloeien.

    Alvarez, A., Teeters, L.P., Hamm-Rodríguez, M., & Dimidjian, S. (2021). Understanding childrenfunds of identity as learners through multimodal self-expressions in MexiconCity. Learning, Culture and Social Interaction, 29. https://doi.org/10.1016/j.lcsi.2021.100513

    Bagnoli, A. (2004). Researching identities with multi-method autobiographies. Sociological Research Online, 9(2), 1–17. https://doi.org/10.5153/sro.909

    Bandura, A. (1997). Self-efficacy: the exercise of control. New York: Freeman.

    Bronkhorst, L., & Akkerman, S. (2016). At the boundary of school: Continuity and discontinuity in learning across contexts. Educational Research Review, 19, 18 - 35. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2016.04.001

    Brummelman, E. & Thomaes, S. (2017) How children construct views of themselves: A social developmental perspective. Child development, 88(6), 1763-1773.

    De Boer, H., Timmermans, A. C., & Van der Werf, M. P. C. (2018). The effects of teacher expectation interventions on teachers’ expectations and student achievement: narrative review and meta-analysis. Educational Research and Evaluation, 24(3–5), 180 - 200. https://doi.org/10.1080/13803611.2018.1550834 

    Day, M., Badou, M., & Van Breda, B. (2020). Geboren en getogen 2.0. Onderzoek naar de meervoudige identiteit van jongeren met een migratieachtergrond van de tweede en derde generatie. Kennisplatform Integratie & Samenleving.

    Erikson, E.H. (1968). Identity, youth, and crisis. New York: Norton.

    Esteban-Guitart, M. (2016). Funds of identity: Connecting meaningful learning experiences in and out   of school. Cambridge University Press.

    Esteban-Guitart, M., & Moll, L. (2014). Funds of identity: A new concept based on the funds of knowledge approach. Culture & Psychology, 20(1), 31–48. https://doi.org/10.1177/1354067X13515934

    Finn, J.D. (1989). Withdrawing from school. Review of educational research, 59(2), 117-142.

    Finn, J.D., & Rock, D.A. (1997). Academic success among students at risk for school failure. Journal of applied psychology, 82(2), 221.

    Gaikhorst, L., Karssen, M., Zijlstra, H., Martens, E., & Duarte, J. (2023). De effecten van een meertalige interventie op zowel sociaal-affectieve als cognitieve resultaten van basisschoolleerlingen. (manuscript ingediend voor publicatie).

    Hogg, L., & Volman, M. (2020). A synthesis of funds of identity research: Purposes, tools,pedagogical approaches and outcomes. Review of  Educational Research. https://doi.org/10.3102/0034654320964205

    Huang, C. (2016). Achievement goals and self-efficacy. A meta-analysis. Educational ResearchReview, 19.

    Lane, J., Lane, A., & Kyprianou, A. (2002). Self-efficacy, self-esteem and their impact on academicperformance. Social Behaviour and Personality, 32, 247 -256. https://doi.org/10.2224/sbp.2004.32.3.247

    Luyckx, K., Schwartz, S.J., Goossens, L., & Pollock, S. (2008). Employment, sense of coherence, andidentity formation: contextual and psychological processes on the pathway to sense ofadulthood. Journal of adolescent research, 23(5)), 566-591.

    Marsh, M. M., & Zhulamanova, I. (2017). Follow the leader: Attending to the curriculum makingpotential of preschoolers. Early Childe Development and Care, 187(5-6), 1004-1014. https://doi.org/10.1080/03004430.2016.1223069  

    Moll, L. C., Amanti, C., Neff, D., & Gonzalez, N. (1992). Funds of knowledge for teaching: Using a qualitative approach to connect homes and classrooms. Theory into practice, 31(2), 132-141. https://doi.org/10.1080/00405849209543534

    Nagle, J., & Stooke, R. (2016). Railways, rebellions and Rage Against The Machine: adolescents’ interests and meaning-making in the creation of multimodal identity texts. Literacy, 50(3), 158-165.

    Newmann, F. M. (1992). Student engagement and achievement in American secondary schools. NewYork: Teachers College Press.

    Ordoñez, D., Siqués, C., & Esteban-Guitart, M. (2021). The best way to learn language is notdoing language. Incorporating funds of identity for learning Spanish in a sharededucation unit. International Journal of Bilingual Education and Bilingualism, 24(9),1259 -  1270.  https://doi.org/10.1080/13670050.2018.1551324

    Phinney, J.S.  (1993). A three-stage model of ethnic identity development in adolescence.

    Pianta, R. C., Belsky, J., Vandergrift, N., Houts, R., & Morrison, F. J. (2008). Classroom Effects on Children’s Achievement Trajectories in Elementary School. American Educational Research Journal, 45(2), 365–397. https://doi.org/10.3102/0002831207308230

    Relich, J. D., Debus, L., & Walker, R. (1986). The mediating role of attribution and self efficacy variables for treatment effects on achievement outcomes. Contemporary Educational Psychology, 11, 195-216. https://doi.org/10.1016/0361-476X(86)90017-2

    Rosenthal, R. & Jacobsen, L. (1968). Pygmalion in the classroom: teacher expectation and pupils’ intellectual development.

    Rubie-Davies, C. M. (2006). Teacher expectations and student self-perceptions: Exploring relationships. Psychology in the schools, 43, 537-552.

    Rubie-Davies, C. (2014). Becoming a high expectation teacher: Raising the bar. New York: Routledge.

    Rubie-Davies, C. M., Peterson, E. R., Sibley, C. G., & Rosenthal, R. (2015). A teacher expectation intervention: Modelling the practices of high expectation teachers. Contemporary Educational Psychology, 40, 72–85. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2014.03.003

    Schunk, D. H. (2003). Self-efficacy for reading and writing: Influence of modeling, goal setting andself-evaluation. Reading and Writing Quarterly: Overcoming Learning Difficulties, 19(2), 159- 172. https://doi.org/10.1080/10573560308219

    Schunk, D. H., & Zimmerman, B. J. (1997). Social origins of self-regulatory competence. Educational psychologist, 32(4), 195-208. https://doi.org/10.1207/s15326985ep3204_1

    Simel, S. (2013). Education for a positive self-image in a contemporary school. DOAJ (DOAJ: Directory of Open Access Journals). doi:10.15503/jecs20132-108-115

    Subero, D., Llopart, M.,Siqués.,C., & Esteban-Guitart, M. (2018). The mediation of teaching and learning processes through identity artefacts. A Vygotskian perspective, Oxford Review of Education, 44(2), 156-170. https://doi.org/10.1080/03054985.2017.1352501

    Swartz, E. (2009). Diversity: Gatekeeping knowledge and maintaining inequalities. Review of  Educational Research, 79(2), 1044–1083. https://doi.org/10.3102/00 34654309332560.

    ‘t Gilde, J., & Volman, M. (2021). Finding and using students’ funds of knowledge and identity insuperdiverse primary schools: a collaborative action research project. Cambridge Journal of Education 51(6), 673-692. https://doi.org/10.1080/0305764X.2021.1906845

    Timmermans, A. C., Kuyper, H., & van der Werf, G. (2015). Accurate, inaccurate, or biased     teacher expectations: Do Dutch teachers differ in their expectations at the end of primary education?. British Journal of Educational Psychology, 85(4), 459-478.https://doi.org/10.1111/bjep.12087

    Valencia, R. R. (1997). The evolution of deficit theorizing. Falmer Press.

    Van den Bergh, L. (2018). Waarderen van diversiteit in het onderwijs. Lectorale rede. https://surfsharekit.nl/public/2393364a-046c-49ac-b58b-ec0d0b36d654

    Verhoeven, M., Poorthuis, A.M.G. & Volman, M. (2019). The Role of School in Adolescents’ Identity Development. A Literature Review. Educ Psychol Rev 31, 35–63.  https://doi.org/10.1007/s10648-018-9457-3 

    Volman, M., & ‘t Gilde, J. (2021). The effects of using students’ funds of knowledge on educational outcomes in the social and personal domain. Learning, Culture and Social interaction, 28, [100472]. https://doi.org/10.1016/j.lcsi.2020.100472

    Volledige referentie: Veerman, E., Gaikhorst, L. & Volman, M.(2023). Kansrijke aanpak: Buitenschoolse kennis doet leerlingen bloeien Onderwijskennis.nl (NRO). Geraadpleegd op [dag maand jaar], van www.onderwijskennis.nl/node/4354 

    Korte verwijzing in de tekst: (Veerman, Gaikhorst & Volman, 2023)

    Meer informatie: bekijk de disclaimer.

    Onderwijsprofessionals hebben bijgedragen aan dit artikel door vanuit de praktijk mee te denken bij de afbakening van het thema en door feedback te geven op de tekst. Lees meer over de kwaliteitscriteria.

    Bijdrage van

    Edda Veerman

    Edda Veerman

    Onderzoeker

    Kohnstamm Instituut

    Lisa Gaikhorst

    Lisa Gaikhorst

    Universiteit van Amsterdam

    Monique Volman

    Monique Volman

    Hoogleraar

    Universiteit van Amsterdam

    Mogen we je iets vragen?

    Ga je deze informatie gebruiken in het onderwijs?
    Wat vind je van de leesbaarheid van deze pagina?
    In welke onderwijssector werk je?

    Wil je nog iets anders kwijt? Laat het ons weten via het feedback-formulier.

    Privacyverklaring

    Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

    Gerelateerd in de kennisbank

    • Leidraad

      Onderwijs vanuit hoge verwachtingen

      po

      Leerkrachten maken voortdurend keuzes voor leerlingen. Dit gebeurt mede op basis van verwachtingen die zij hebben van individuele leerlingen en over de groep. Deze verwachtingen zijn gebaseerd op...

      Lees verder
    • Praktijkvoorbeeld

      Rijke schooldag in perspectief

      po

      Laat je inspireren door praktijkvoorbeelden van een rijke schooldag. Ontdek hoe scholen en kinderopvang samen bouwen aan een breed aanbod van sport, natuur, techniek, cultuur en gezondheid.

      Lees verder bij het Kinderopvangfonds
    • Handvat

      Professionaliseringsthema Kansen(on)gelijkheid

      po

      Als schoolleider aan de slag met hoge verwachtingen binnen jouw school? Lees hoe je dit samen met je team doet.

      Download van Schoolleidersregister PO