Mentoring en schoolsucces van leerlingen

Mentoring gaat om persoonlijke, vrijwillige en laagdrempelige ondersteuning die kan bijdragen aan het schoolsucces en zelfvertrouwen van leerlingen. In dit artikel betekent mentoring een begeleidingsvorm waarbij een oudere of meer ervaren persoon een jongere ondersteunt. De mentor is bijvoorbeeld een student, oud-leerling of volwassen vrijwilliger. Het gaat dus niet over de gebruikelijke klassenmentoren op de middelbare school.

Wat is mentoring?

Mentoring biedt begeleiding op maat aan leerlingen, waarbij de leervraag van de leerling centraal staat (Rhodes et al., 2006). Rhodes, J. E., Spencer, R., Keller, T. E., Liang, B., & Noam, G. (2006). A Model for the Influence of Mentoring Relationships on Youth Development. Journal of Community Psychology, 34(6), 691-707. https://doi.org/10.1002/jcop.20124

Mentoring als preventieve en persoonsgerichte ondersteuning

Schoolsucces is voor veel leerlingen niet alleen afhankelijk van hun eigen kunnen, maar ook van hun netwerk en de aanwezigheid van rolmodellen (Bourdieu, 1977; Bourdieu, P. (1977). Outline of a Theory of Practice. Cambridge University Press.
 Stanton-Salazar, 2011). Stanton-Salazar, R. D. (2011). A Social Capital Framework for the Study of Institutional Agents and Their Role in the Empowerment of low-status Students and Youth. Youth and Society, 43(3), 1066-1109. https://doi.org/10.1177/0044118X10382877
 Mentoring kun je daarom inzetten als een aanvullend en als een preventief middel om leerlingen te ondersteunen (Rhodes et al., 2006). Rhodes, J. E., Spencer, R., Keller, T. E., Liang, B., & Noam, G. (2006). A Model for the Influence of Mentoring Relationships on Youth Development. Journal of Community Psychology, 34(6), 691-707. https://doi.org/10.1002/jcop.20124
 Het kan voorkomen dat leerlingen vastlopen op school of uitvallen. Door tijdig steun te bieden, kun je eventuele problemen voor zijn in plaats van pas in te grijpen als ze al zijn ontstaan.

Zorgzame en betekenisvolle relaties met (niet-ouderlijke) volwassenen of oudere schoolgenoten kunnen jongeren ondersteunen in verschillende ontwikkelingsdomeinen. Een mentor kan bijvoorbeeld emotionele steun bieden, een rolmodel zijn of de leerling helpen om te leren leren. Mentoring is dus breder dan tutoring en coaching, omdat het naast cognitieve ontwikkeling ook sterk gericht is op welbevinden en de identiteitsontwikkeling via een relatiegerichte aanpak (Hagler, 2018; Hagler, M. (2018). Processes of Natural Mentoring That Promote Underrepresented Students’ Educational Attainment: A Theoretical Model. American journal of community psychology, 62(1-2), 150-162. https://doi.org/10.1002/ajcp.12251
 Rhodes et al., 2006). Rhodes, J. E., Spencer, R., Keller, T. E., Liang, B., & Noam, G. (2006). A Model for the Influence of Mentoring Relationships on Youth Development. Journal of Community Psychology, 34(6), 691-707. https://doi.org/10.1002/jcop.20124

Hoe mentoring kan bijdragen aan schoolsucces

Niet alleen individuele kenmerken van leerlingen, zoals intelligentie en motivatie bepalen hun schoolsucces, maar ook kenmerken uit hun sociale omgeving (Lent et al., 1994). Lent, R. W., Brown, S. D., & Hackett, G. (1994). Toward a Unifying Social Cognitive Theory of Career and Academic Interest, Choice, and Performance. Journal of vocational behavior, 45(1), 79-122. https://doi.org/10.1006/jvbe.1994.1027
 Thuis over school kunnen praten, ouderbetrokkenheid, hulp met huiswerk en de aanwezigheid van rolmodellen ondersteunen en versterken de individuele kwaliteiten van leerlingen. Maar niet alle leerlingen hebben deze bronnen in hun netwerk. Een mentor kan dit sociale netwerk dan tijdelijk uitbreiden (Raposa et al., 2019). Raposa, E. B., Rhodes, J., Stams, G. J. J., Card, N., Burton, S.,Schwartz, S., ... & Hussain, S. (2019). The Effects of Youth Mentoring Programs: A Meta-analysis of Outcome Studies. Journal of Youth and Adolescence, 48(3), 423-443. https://doi.org/10.1007/s10964-019-00982-8
 De centrale elementen van mentoring zijn positieve leerervaringen, praten over de toekomst en loopbaanontwikkeling, ondersteuning in het leerproces en de aanwezigheid van rolmodellen (Hagler, 2018). Hagler, M. (2018). Processes of Natural Mentoring That Promote Underrepresented Students’ Educational Attainment: A Theoretical Model. American journal of community psychology, 62(1-2), 150-162. https://doi.org/10.1002/ajcp.12251
 Leerlingen die deze ondersteuning vanuit huis niet krijgen, hebben dan ook veel baat bij een mentor.

Uit de literatuur blijkt dat mentoring het sterkste effect heeft op leerlingen met een grotere ondersteuningsbehoefte, omdat bij deze groep ook de meeste winst kan worden behaald (DuBois et al., 2002; DuBois, D. L., Holloway, B. E., Valentine, J. C., & Cooper, H. (2002). Effectiveness of Mentoring Programs: A Meta-Analytical Review. American Journal of Community Psychology, 30(2), 157-197. https://doi.org/10.1023/A:1014628810714
 DuBois et al., 2011). DuBois, D. L., Portillo, N., Rhodes, J. E., Silverthorn, N., & Valentine, J. C. (2011). How Effective are Mentoring Programs for Youth? A Systematic Assessment of the Evidence. Psychological Science in the Public Interest, 12(2), 57-91. https://doi.org/10.1177/1529100611414806
 Maar mentoring is bijvoorbeeld ook geschikt voor leerlingen die als eerste in hun familie willen studeren, omdat een mentor praktische ondersteuning kan bieden bij studie-oriëntatie, het verkennen van opleidingsmogelijkheden en het versterken van zelfvertrouwen (Hagler et al., 2024). Hagler, M. A., Christensen, K. M., & Rhodes, J. E. (2024). A Longitudinal Investigation of First-Generation College Students’ Mentoring Relationships During Their Transition to Higher Education.Journal of College Student Retention: Research, Theory & Practice, 25(4), 791-819. https://doi.org/10.1177/15210251211022741

Theoretisch model van mentoring

Hagler (2018) Hagler, M. (2018). Processes of Natural Mentoring That Promote Underrepresented Students’ Educational Attainment: A Theoretical Model. American journal of community psychology, 62(1-2), 150-162. https://doi.org/10.1002/ajcp.12251
 beschrijft een theoretisch model waarin mentoring wordt gezien als een proces dat kan bijdragen aan:

• de sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen. Een mentor en mentee (de leerling die begeleid wordt) bouwen namelijk samen een relatie op, waarin wederzijds vertrouwen en respect een grote rol spelen. Leerlingen voelen zich op deze manier emotioneel ondersteund en kunnen vertrouwen in andere volwassenen ontwikkelen. Ze zijn vaak gebaat bij de persoonlijke aandacht van een mentor en dit kan een boost geven aan hun gevoel van eigenwaarde (Atkins et al., 2020; Atkins, K., Dougan, B. M., Dromgold-Sermen, M. S., Potter, H., Sathy, V., & Panter, A. T. (2020). “Looking at Myself in the Future”: How Mentoring Shapes Scientific Identity for STEM Students From Underrepresented Groups. International Journal of STEM Education, 7(1), 42. https://doi.org/10.1186/s40594-020-00242-3
   Hurd et al., 2017; Hurd, N. M., Albright, J., Wittrup, A., Negrete, A., & Billingsley, J. (2017). Appraisal Support From Natural Mentors, Self-worth, and Psychological Distress: Examining the Experiences of Underrepresented Students Transitioning Through College. Journal of Youth and Adolescence, 47(5), 1100-1112. https://doi.org/10.1007/s10964-017-0798-x
   Martins et al., 2024; Martins, J., Rosário, P., Cunha, J., Núñez, J. C., Vallejo, G., & Moreira, T. (2024). How to Help Students in Their Transition to Middle School? Effectiveness of a School-based Group Mentoring Program Promoting Students’ Engagement, Self-regulation, and Goal Setting. Contemporary Educational Psychology, 76(1). https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2023.102230
   Stanton-Salazar & Spina, 2003). Stanton-Salazar, R. D., & Spina, S. U. (2003). Informal Mentors and Role Models in the Lives of Urban Mexican-origin Adolescents. Anthropology and Education Quarterly, 34(3), 231-254. https://doi.org/10.1525/aeq.2003.34.3.231
  
• de cognitieve ontwikkeling van leerlingen, door bijles en tutoring, maar ook indirect door leerlingen nieuwe leerervaringen te bieden. Mentoren kunnen als rolmodel dienen door te laten zien hoe zij plannen en leren, of hoe bepaalde waarden zoals assertiviteit belangrijk zijn in de onderwijscontext (Maharaj et al., 2021; Maharaj, C., Blair, E., & Burns, M. (2021). Reviewing the effect of student mentoring on the academic performance of undergraduate students identified as ‘at risk’. Journal of Learning Development in Higher Education, (20). https://doi.org/10.47408/jldhe.vi20.605
   Martins et al., 2024). Martins, J., Rosário, P., Cunha, J., Núñez, J. C., Vallejo, G., & Moreira, T. (2024). How to Help Students in Their Transition to Middle School? Effectiveness of a School-based Group Mentoring Program Promoting Students’ Engagement, Self-regulation, and Goal Setting. Contemporary Educational Psychology, 76(1). https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2023.102230
  
• de identiteitsontwikkeling van leerlingen. Het gevoel bij de school te horen is voor veel leerlingen een belangrijke factor in hun schoolsucces. Leerlingen kunnen van hun mentor leren om schoolsucces en wensen voor de toekomst te integreren in hun identiteit (Albright et al., 2017; Albright, J. N., Hurd, N. M., & Hussain, S. B. (2017). Applying a Social Justice Lens to Youth Mentoring: A Review of the Literature and Recommendations for Practice. American Journal of Community Psychology, 59(3-4), 363-381. https://doi.org/10.1002/ajcp.12143
   Stanton-Salazar, 2011). Stanton-Salazar, R. D. (2011). A Social Capital Framework for the Study of Institutional Agents and Their Role in the Empowerment of low-status Students and Youth. Youth and Society, 43(3), 1066-1109. https://doi.org/10.1177/0044118X10382877
  

In de praktijk betekent dit bijvoorbeeld dat een mentor helpt met plannen en leerstrategieën (cognitieve ontwikkeling), maar óók een luisterend oor biedt bij stress of een moeilijke thuissituatie (sociaal-emotionele ontwikkeling), en samen met de leerling praat over wie hij/zij wil zijn en wat hij/zij belangrijk vindt in de toekomst (identiteitsontwikkeling).

Verschillen in setting en aanpak

Een belangrijk verschil in mentorprogramma’s is waar de mentoring plaatsvindt. Dit hangt vaak ook samen met de vraag of de mentoring in groepsverband of individueel plaatsvindt.

Mentoring op school

Mentoring op school heeft vrijwel altijd als doel om de school-gerelateerde ontwikkelingen te bevorderen (Herrera & Karcher, 2013). Herrera, C., & Karcher, M. (2013). School-Based Mentoring. Handbook of youth mentoring, 203-220.
 Het kan zijn dat leerlingen na schooltijd, maar wel óp school, afspreken met hun mentor. Ook kunnen hele klassen meedoen aan een mentorprogramma waarbij de mentoren naar school komen, zoals bij Mentoren op Zuid en Mentoring Urban Talent. Studenten uit het hoger onderwijs komen hierbij elke week onder schooltijd naar school en begeleiden gelijktijdig een mentee of een groepje. Mentoring onder schooltijd en met hele klassen heeft meerdere voordelen (Herrera & Karcher, 2013): Herrera, C., & Karcher, M. (2013). School-Based Mentoring. Handbook of youth mentoring, 203-220.

• Er wordt op school tijd ingeroosterd voor de mentor, waardoor de mentor niet zelf naar een geschikte tijd en locatie hoeft te zoeken.
• Deelname van de hele klas zorgt voor een collectieve ervaring en voorkomt een eventueel stigma voor individuele leerlingen (“Jij hebt een mentor nodig, ik niet …”). In het algemeen nemen alleen complete klassen deel aan mentoring op scholen waar veel leerlingen opgroeien in omstandigheden die extra ondersteuning nodig maken.

Het is verstandig om voor deze vorm van mentoring samen te werken met een hogeronderwijsinstelling, zodat de mentoring eenvoudiger in te roosteren is in het schema van de studenten. De studenten kunnen voor de mentoring studiepunten of een kleine vergoeding krijgen.

Nadelen van dit type mentoring zijn er ook (Herrera & Karcher, 2013): Herrera, C., & Karcher, M. (2013). School-Based Mentoring. Handbook of youth mentoring, 203-220.

• In een klas zullen sommige leerlingen meer baat hebben bij mentoring dan anderen. Daarom zal niet iedereen even gemotiveerd zijn om deel te nemen. Het is belangrijk om de leerlingen die mogelijk meer moeite hebben om een leervraag op te stellen ook gemotiveerd te houden.
• De inbedding van mentoring op school kan sterk afhankelijk zijn van obstakels, zoals ziekte van een mentor of veranderingen in het rooster van leerlingen of studenten. Mentorbijeenkomsten worden dan snel afgezegd, terwijl mentorkoppels buiten school eenvoudig naar een alternatief kunnen zoeken.
• De beperkte tijd die mentoren hebben om af te spreken met hun mentees (meestal een lesuur) is zowel een voor- als nadeel. Enerzijds kan een schooluur als (te) kort worden ervaren: naast elkaar bijpraten is er mogelijk niet genoeg tijd om een activiteit of opdracht af te ronden. Anderzijds zijn de verwachtingen helder en kan de mentor niet meer tijd besteden dan afgesproken.

Een onderzoek uit 2024 laat zien dat groepsmentoring op school kan helpen bij de overstap naar de middelbare school. In dit onderzoek deden 330 leerlingen uit groep 7 mee aan een programma van 12 bijeenkomsten. Tijdens deze bijeenkomsten leerden ze om doelen te stellen, gemotiveerd te blijven en beter te organiseren. De resultaten waren positief: leerlingen die deelnamen aan het mentorprogramma lieten verbeteringen zien in hun motivatie, zelfsturing en betrokkenheid bij school. Het onderzoek laat zien dat ook een kortdurend mentorprogramma in groepsverband op school een waardevolle manier kan zijn om leerlingen te ondersteunen bij belangrijke overgangen in hun schoolloopbaan (Martins et al., 2024). Martins, J., Rosário, P., Cunha, J., Núñez, J. C., Vallejo, G., & Moreira, T. (2024). How to Help Students in Their Transition to Middle School? Effectiveness of a School-based Group Mentoring Program Promoting Students’ Engagement, Self-regulation, and Goal Setting. Contemporary Educational Psychology, 76(1). https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2023.102230

Mentoring buiten school

Mentoring buiten school is veruit de meest voorkomende vorm van mentoring. Deze vindt meestal individueel plaats en kan op verschillende plekken plaatsvinden, zoals buurthuizen, bibliotheken, of bij de mentee thuis. De school speelt hierbij vaak nog steeds een rol, bijvoorbeeld door de samenwerking te organiseren tussen school, thuis en eventuele zorg, zoals in het programma School’s Cool. Wanneer een mentor thuis langskomt, kan dat waardevol zijn om inzicht te krijgen in de thuissituatie en contact te hebben met ouders. Deze vorm is vooral geschikt voor leerlingen die thuis weinig structuur of begeleiding ervaren, of waarbij zorgen bestaan over de thuissituatie en het welzijn. De mentor en mentee moeten wel zelf initiatief nemen om af te spreken en er moet een rustige ruimte in het huis van de mentee beschikbaar zijn. Voor adolescenten is deze vorm van mentoring minder geschikt, omdat zij thuis en school juist meestal gescheiden willen houden.

Welke vorm van mentoring past bij jouw school?

Uit onderzoek blijkt dat er geen grote verschillen zijn tussen mentorprogramma’s op school en programma’s waarbij de mentor bij de leerling thuis komt of op een andere plek afspreekt (Raposa et al., 2019). Raposa, E. B., Rhodes, J., Stams, G. J. J., Card, N., Burton, S.,Schwartz, S., ... & Hussain, S. (2019). The Effects of Youth Mentoring Programs: A Meta-analysis of Outcome Studies. Journal of Youth and Adolescence, 48(3), 423-443. https://doi.org/10.1007/s10964-019-00982-8
 Eerder bestond er twijfel of mentoring op school wel een sterke impact kón hebben, omdat het vaak in groepsverband gebeurt en een beperkt aantal contactmomenten heeft. Maar juist die beperkte tijd kan voordelen hebben: het dwingt programma’s om activiteiten doelgericht en afgestemd op specifieke uitdagingen aan te bieden, wat volgens onderzoek kan leiden tot positieve effecten op academische uitkomsten (Christensen et al., 2020). Christensen, K. M., Hagler, M. A., Stams, G. J., Raposa, E. B., Burton, S., & Rhodes, J. E. (2020). Non-Specific Versus Targeted Approaches to Youth Mentoring: A Follow-up Meta-analysis. Journal of youth and adolescence, 49(5), 959-972. https://doi.org/10.1007/s10964-020-01233-x

Beide vormen van mentoring – op school of daarbuiten – kunnen effectief zijn (Raposa et al., 2019). Raposa, E. B., Rhodes, J., Stams, G. J. J., Card, N., Burton, S.,Schwartz, S., ... & Hussain, S. (2019). The Effects of Youth Mentoring Programs: A Meta-analysis of Outcome Studies. Journal of Youth and Adolescence, 48(3), 423-443. https://doi.org/10.1007/s10964-019-00982-8
 De keuze hangt af van wat haalbaar is binnen de school en wat leerlingen nodig hebben. Wil je mentoring structureel en zonder drempels organiseren, tijdens schooltijd? Dan is het raadzaam om contact te zoeken met een opleiding in het hoger onderwijs of een lokale organisatie die studentmentoren levert. 

Wil je juist maatwerk bieden aan leerlingen die extra steun kunnen gebruiken? Meld een individuele leerling dan gericht aan of stimuleer de ouders om dit te doen. Belangrijker dan de vorm is dat het programma goed ingebed is, dat de mentoren voorbereid en ondersteund worden en dat er een vertrouwensband tussen mentor en mentee opgebouwd kan worden (Raposa et al., 2019). Raposa, E. B., Rhodes, J., Stams, G. J. J., Card, N., Burton, S.,Schwartz, S., ... & Hussain, S. (2019). The Effects of Youth Mentoring Programs: A Meta-analysis of Outcome Studies. Journal of Youth and Adolescence, 48(3), 423-443. https://doi.org/10.1007/s10964-019-00982-8

Wat zegt onderzoek over de effecten van mentoring?

Evaluaties van Nederlandse mentorprogramma’s zijn overwegend positief. Ze lijken erop te wijzen dat mentoring bijdraagt aan het vergroten van onderwijskansen. Omdat mentorprogramma’s in Nederland vaak kleinschalig zijn, is het onderzoek vooral kwalitatief van aard. Dit betekent dat de resultaten met name inzicht geven in hoe mentoring werkt en wat jongeren en mentoren hebben ervaren, maar dat harde cijfers over effecten ontbreken. In een kwantitatieve evaluatie van mentorprojecten in het voortgezet onderwijs zagen Crul en Kraal (2004) Crul, M., & Kraal, K. (2004). Evaluatie landelijk ondersteuningsprogramma mentoring. Universiteit van Amsterdam: Instituut voor Migratie- en Etnische Studies.
 dat jongeren met een mentor gemotiveerder waren, hogere cijfers haalden en minder vaak uitvielen dan leerlingen zonder mentor.

Uit een bredere evaluatie van 25 mentorprogramma’s kwam naar voren dat jongeren met een mentor meer zelfvertrouwen ontwikkelden en leerden om hun netwerk beter te gebruiken (Vos et al., 2012). Vos, M., Pot, H., & Dotinga, A. (2012). Met mentoring naar de TOP!: Toekomst, Ontwikkeling en Perspectief: evaluatieonderzoek stimuleringsprogramma Mentorprojecten. ISW Instituut voor integratie en sociale weerbaarheid.
 Voor basisschoolleerlingen met een migratieachtergrond werd een hoger schooladvies en meer kennis over vervolgonderwijs gemeten nadat zij een mentor hadden gehad (Crul et al., 2013). Crul, M., Belkadi, M., Belakdi, H., & Van der Geld, A. (2013). Effectonderzoek Mentorproject. Stichting voor Kennis en sociale cohesie.

Tegelijkertijd laten recentere onderzoeken zien dat de effecten niet altijd duidelijk meetbaar zijn. In Rotterdamse mentorprogramma’s voor middelbare scholieren, verzorgd door studenten uit het hoger onderwijs, werden geen significante verschillen gevonden tussen leerlingen met een mentor en zonder mentor (De Meijer & Severiens, 2020; De Meijer, L. A. L., & Severiens, S. E. (2020). Mentoring Urban Talent in The Netherlands: A School Based Mentoring Program in Rotterdam. Erasmus Universiteit Rotterdam.
 Panteia, 2019; Panteia (2019). Mentoren op Zuid. Effectmeting 2015-2017. Panteia.
 Schenk et al., 2022). Schenk, L., Waldring, I., Crul, M., Meijer, L. de, Severiens, S., & Tavecchio, G. (2022). “Ik dacht altijd dat ik geen talenten had, maar dat is niet zo.” Opbrengsten van mentoring voor leerlingen in het vwo en gymnasium. Erasmus Universiteit Rotterdam, Vrije Universiteit & NRO.
 Wel lieten leerlingen met een mentor een minder sterke daling zien in motivatie en verbondenheid met school dan leerlingen zonder mentor. Dit suggereert dat mentoring als een soort buffer werkt tegen deze achteruitgang (Schenk et al., 2022). Schenk, L., Waldring, I., Crul, M., Meijer, L. de, Severiens, S., & Tavecchio, G. (2022). “Ik dacht altijd dat ik geen talenten had, maar dat is niet zo.” Opbrengsten van mentoring voor leerlingen in het vwo en gymnasium. Erasmus Universiteit Rotterdam, Vrije Universiteit & NRO.
 In interviews geven deze leerlingen aan dat ze vooral gemotiveerd raakten door hun mentor. Ze kregen hulp bij het plannen en organiseren van hun schoolwerk, ze leerden hun schooltijd te zien in het bredere perspectief van hun toekomst en voelden zich sociaal-emotioneel gesteund. Ze hadden het gevoel dat ze er echt toe deden.

In de Verenigde Staten wordt op grote schaal onderzoek naar mentoring uitgevoerd. Verschillende overzichtsstudies laten zien dat mentoring positieve effecten heeft op schoolprestaties en de motivatie en betrokkenheid van leerlingen bij school (Burton et al., 2022; Burton, S., Raposa, E. B., Poon, C. Y., Stams, G. J. J., & Rhodes, J. (2022). Cross‐age Peer Mentoring for Youth: A Meta‐analysis. American Journal of Community Psychology, 70(1-2), 211-227. https://doi.org/10.1002/ajcp.12579
 DuBois et al., 2002; DuBois, D. L., Holloway, B. E., Valentine, J. C., & Cooper, H. (2002). Effectiveness of Mentoring Programs: A Meta-analytical Review. American Journal of Community Psychology, 30(2), 157-197. https://doi.org/10.1023/A:1014628810714
 Dubois et al., 2011; DuBois, D. L., Portillo, N., Rhodes, J. E., Silverthorn, N., & Valentine, J. C. (2011). How Effective are Mentoring Programs for Youth? A Systematic Assessment of the Evidence. Psychological Science in the Public Interest, 12(2), 57-91. https://doi.org/10.1177/1529100611414806
 Raposa et al., 2019). Raposa, E. B., Rhodes, J., Stams, G. J. J., Card, N., Burton, S.,Schwartz, S., ... & Hussain, S. (2019). The Effects of Youth Mentoring Programs: A Meta-analysis of Outcome Studies. Journal of Youth and Adolescence, 48(3), 423-443. https://doi.org/10.1007/s10964-019-00982-8
 Toch zijn deze effecten gemiddeld genomen klein. Dat komt onder andere doordat de kwaliteit van mentorprogramma’s sterk verschilt. Programma’s met een duidelijke structuur en goede training en begeleiding voor mentoren blijken over het algemeen het meest succesvol (Raposa et al., 2019). Raposa, E. B., Rhodes, J., Stams, G. J. J., Card, N., Burton, S.,Schwartz, S., ... & Hussain, S. (2019). The Effects of Youth Mentoring Programs: A Meta-analysis of Outcome Studies. Journal of Youth and Adolescence, 48(3), 423-443. https://doi.org/10.1007/s10964-019-00982-8
 De verwachting is dat de effectiviteit van mentoring verder kan toenemen wanneer programma’s zich nog beter richten op bewezen effectieve methoden en specifieke werkzame elementen.

Succesfactoren van mentoring

Er zijn een aantal factoren die nodig zijn om een succes van mentoring te maken. Denk bijvoorbeeld aan geschikte mentoren, de juiste begeleiding en het opstellen van doelen.

Wie is het meest geschikt als mentor?

Buitenschoolse mentoren zijn vaak volwassen vrijwilligers. Als zij goed getraind zijn, kunnen zij effectief bijdragen aan de ontwikkeling van jongeren door herkenning, erkenning en gedeelde interesses (Herrera & Karcher, 2013). Herrera, C., & Karcher, M. (2013). School-Based Mentoring. Handbook of youth mentoring, 203-220.
 Uit onderzoek blijkt daarnaast dat de beste mentoren degenen zijn die hun aanpak kunnen afstemmen op de specifieke behoeften van hun mentee (Drew & Spencer, 2021). Drew, A. L., & Spencer, R. (2021). Mentors’ Approach to Relationship-Building and the Supports They Provide to Youth: A Qualitative Investigation of Community-Based Mentoring Relationships. Children and Youth Services Review, 121(2). https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2020.10584
 Mentoren moeten dus het vermogen hebben om flexibel te zijn en hun eigen stijl waar nodig aan te passen. Het is daarnaast van groot belang dat mentorprogramma’s voldoende training en ondersteuning bieden, zodat mentoren de juiste handvatten krijgen om duurzame en waardevolle relaties te ontwikkelen. Kortom, het zijn niet zozeer de persoonlijke achtergrond of al bestaande kwaliteiten van een mentor die bepalen of de mentoring succesvol is, maar vooral de bereidheid en het vermogen om zich aan te passen aan de behoefte van de leerling (Drew & Spencer, 2021). Drew, A. L., & Spencer, R. (2021). Mentors’ Approach to Relationship-Building and the Supports They Provide to Youth: A Qualitative Investigation of Community-Based Mentoring Relationships. Children and Youth Services Review, 121(2). https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2020.10584

Wanneer oudere leerlingen binnen de school, oud-leerlingen of studenten uit het hoger onderwijs mentor zijn van leerlingen op de basisschool of middelbare school, spreken we van cross-age peer mentoring (Karcher, 2008). Karcher, M. J. (2008). The Cross-age Mentoring Program: A Developmental Intervention for Promoting Students’ Connectedness Across Grade Levels. Professional School Counseling, 12(2), 137-143.
 Deze mentoren zijn van dezelfde generatie als de mentee, maar zijn wel minstens twee jaar ouder. Die extra levenservaring kunnen ze inzetten om hun mentee te begeleiden, terwijl het geringe leeftijdsverschil de aansluiting bij de belevingswereld van de mentee makkelijker maakt.

Een iets oudere mentor aan een leerling matchen kan de motivatie versterken, omdat ze bijvoorbeeld zien hoe het is om te studeren. Leerlingen kunnen zo vragen stellen en meer zicht krijgen op wat er later van hen verwacht wordt of waar ze aan moeten denken bij hun loopbaanontwikkeling. In het project Mentoring Urban Talent zijn vwo-leerlingen gekoppeld aan universiteitsstudenten. Voor sommige leerlingen zonder familie of bekenden op een universiteit kan het moeilijk zijn om gemotiveerd te blijven en het vwo af te maken. Door leerlingen in contact te brengen met studenten, krijgen ze een beter beeld van de toekomst. De mentor als rolmodel kan zo hun motivatie voor het huidige onderwijs versterken, wat weer bijdraagt aan de identiteitsontwikkeling van de mentee (“Ook ik kan hierna gaan studeren!”).

Er zijn geen aanwijzingen dat de leeftijd van de mentor invloed heeft op de effectiviteit van de mentoring. Wel moet bij de keuze van een mentor rekening worden gehouden met het doel van de mentoring. Als het doel is om leerlingen meer zicht te geven op vervolgonderwijs of te ondersteunen bij schooltransities, dan is een mentor die hier recent ervaring mee heeft gehad geschikt. Bij deze mentoren is het wel belangrijk dat een volwassene toezicht houdt, dat er verplichte trainingen worden gegeven en dat ze extra ondersteuning krijgen (Burton et al., 2021). Burton, S., Raposa, E. B., Poon, C. Y., Stams, G. J. J., & Rhodes, J. (2022). Cross‐age Peer Mentoring for Youth: A Meta‐analysis. American Journal of Community Psychology, 70(1-2), 211-227. https://doi.org/10.1002/ajcp.12579

Mentoring laten slagen

Naast de vraag wie een goede mentor is, speelt ook de manier waarop een mentorprogramma is ingericht een grote rol in het succes ervan. Dit zijn enkele factoren die het verschil kunnen maken in hoe effectief mentoring is (Herrera et al., 2025): Herrera, C., Garringer, M., & Bennett, R. (2025). Elements of effective practice for mentoring, 5th edition. MENTOR.

• Een goede match tussen mentor en mentee is belangrijk voor een positief effect van mentoring (Herrera et al., 2025; Herrera, C., Garringer, M., & Bennett, R. (2025). Elements of effective practice for mentoring, 5th edition. MENTOR.
   Raposa et al., 2019; Raposa, E. B., Rhodes, J., Stams, G. J. J., Card, N., Burton, S.,Schwartz, S., ... & Hussain, S. (2019). The Effects of Youth Mentoring Programs: A Meta-analysis of Outcome Studies. Journal of Youth and Adolescence, 48(3), 423-443. https://doi.org/10.1007/s10964-019-00982-8
   Schenk et al., 2020). Schenk, L., Sentse, M., Lenkens, M., Nagelhout, G. E., Engbersen, G., & Severiens, S. (2020). An Examination of the Role of Mentees’ Social Skills and Relationship Quality in a School‐based Mentoring Program. American Journal of Community Psychology, 65(1-2), 149-159. https://doi.org/10.1002/ajcp.12397
   Het gaat hierbij niet alleen om beschikbaarheid, maar vooral om persoonlijke aansluiting: wat vindt de leerling belangrijk in een mentor? Gedeelde interesses en een vergelijkbare achtergrond kunnen helpen om vertrouwen op te bouwen, waardoor de leerlingen zich eerder durft open te stellen.
• De voorbereiding en begeleiding van mentoren is van invloed (Keller et al., 2023). Keller, T. E., Drew, A. L., Herrera, C., Clark-Shim, H., & Spencer, R. (2023). Do Program Practices Matter for Mentors?: How Implementation of Empirically Supported Program Practices is Associated With Youth Mentoring Relationship Quality. Journal of Community Psychology, 51(8), 3194-3215. https://doi.org/10.1002/jcop.23019
   Mentoren moeten zorgvuldig worden geselecteerd en getraind. Ook nadat een traject is gestart, blijft ondersteuning nodig. Een heldere programmastructuur waarbinnen mentoren begeleiding krijgen en vragen kunnen stellen, draagt bij aan de kwaliteit van het mentoraat.
• De mentor en mentee stellen samen doelen op en bespreken deze regelmatig (Christensen et al., 2020; Christensen, K. M., Hagler, M. A., Stams, G. J., Raposa, E. B., Burton, S., & Rhodes, J. E. (2020). Non-Specific Versus Targeted Approaches to Youth Mentoring: A Follow-up Meta-analysis. Journal of youth and adolescence, 49(5), 959-972. https://doi.org/10.1007/s10964-020-01233-x
   Schenk et al., 2021). Schenk, L., Sentse, M., Lenkens, M., Nagelhout, G. E., Engbersen, G., & Severiens, S. (2020). An Examination of the Role of Mentees’ Social Skills and Relationship Quality in a School‐based Mentoring Program. American Journal of Community Psychology, 65(1-2), 149-159. https://doi.org/10.1002/ajcp.12397
   De begeleiding blijft zo gericht en afgestemd op wat de jongere nodig heeft. Duidelijke afspraken en betrokkenheid van de mentor versterken bovendien het gevoel van veiligheid en vertrouwen bij de jongere. Daarbij hoort ook een goed georganiseerde afronding van het traject, zodat de relatie op een positieve manier wordt afgesloten. Juist als jongeren samen met hun mentor toewerken naar iets concreets – bijvoorbeeld beter leren plannen of meer vertrouwen krijgen in hun schoolkeuze – lijken de effecten groter dan wanneer er enkel op een positieve relatie tussen mentor en mentee wordt gefocust.

Tot slot is het belangrijk om ook op programmaniveau leerlingen actief te betrekken bij wat zij willen leren en doen binnen een mentorprogramma (De Carvalho et al., 2025). De Carvalho, C. M., Garoufallidou, D., & Pinto, I. R. (2025). Mentorship in School: Co-Creation Programme That Gives a Voice to Migrant Children.Social Sciences, 14(5), 252. https://doi.org/10.3390/socsci14050252
 Een voorbeeld hiervan is de Kinderraad van het mentorprogramma BforYou. In deze raad komen mentees onder begeleiding samen om te delen wat zij leuk vinden aan hun mentor en om tips te geven aan de organisatie. Door mentees te betrekken bij de ontwikkeling en implementatie van een mentorprogramma zijn ze gemotiveerder om deel te nemen.

Past deze aanpak bij jouw school?

Wil je weten of deze aanpak een goede keuze is voor jouw leerlingen en school? Bekijk in de aanpak Mentorschap wat er bekend is over de tijdsinvestering, de kosten en de wetenschappelijke onderbouwing. Kijk ook eens wat we weten over andere aanpakken. Combineer de inzichten uit de Toolkit Leren en Lesgeven met jouw vakkennis en schoolcontext om weloverwogen keuzes te maken.