Werken aan taalvaardigheid: “Leer studenten de taal van hun toekomstige baan”

"Taal is een middel om een doel te bereiken", zegt Wolvenne. "Taalverzorging zoals correct schrijven en netjes formuleren, is daarbij een hulpmiddel, niet het eindpunt. Het gaat erom dat studenten effectief kunnen communiceren in hun beroep. Dat besef moet bij het hele onderwijsteam landen." ROC Nijmegen heeft hiervoor een schoolbreed taalbeleid ontwikkeld. De visie op taal raakt niet alleen de taaldocenten, maar het hele team. Ook stagebegeleiders, instructeurs en mentoren zijn hierin meegenomen. 

Van weerstand naar empowerment

In de praktijk blijkt dat makkelijker gezegd dan gedaan. Collega’s kunnen weerstand ervaren. “Ze zijn bang dat er van hen verwacht wordt dat ze dt-fouten gaan verbeteren. Of dat meertaligheid in de klas een probleem is. Dat weerleggen we meteen en we proberen die weerstand om te buigen naar empowerment: wat kun jíj bijdragen aan de taalontwikkeling van studenten, vanuit jouw vakgebied?”  De aanpak op ROC Nijmegen is praktisch en laagdrempelig. Docenten krijgen korte workshops aangeboden over werkvormen voor taalgericht vakonderwijs en meertaligheid. Ook worden vijftien duo’s van taal- en vakdocenten geschoold in genredidactiek. 

Start met vaktaalwoorden 

Voor docenten die willen beginnen met taalgericht lesgeven, heeft Wolvenne een praktische tip: "Maak inzichtelijk welke taal studenten nodig hebben in hun toekomstige beroep. Dit kun je als volgt doen: zet iedere les drie vaktaalwoorden in je PowerPoint. Voor de opleiding Business Administration zijn dat bijvoorbeeld aanmaning, kredietlimiet en relatiekorting. Aan het einde van de les vraag je of studenten voorbeelden kunnen geven bij deze woorden. Zo kun je hun begrip checken.”

Zet genredidactiek in

Een aanpak die Wolvenne consistent inzet, is genredidactiek: studenten leren schrijven door te kijken naar bestaande tekstsoorten en de kenmerken daarvan te ontleden. Bijvoorbeeld bij een cv, een zakelijke mail of een betoog. Studenten analyseren hoe de teksten zijn opgebouwd. Wat is de toon? Welke zinnen komen steeds terug? Vanuit die analyse gaan ze zelf aan de slag: eerst samen, dan individueel. Daarbij krijgen ze taalsteun, zoals schrijfkaders, beginzinnen van alinea's, en instructies over wat er in welk gedeelte moet staan. Vervolgens bouwt Wolvenne die steun geleidelijk af. “Je schrijft iets, je bespreekt het en je schrijft het opnieuw zodat het beter wordt. Dat is hoe je écht leert schrijven.”

Verschillende niveaus tegelijkertijd

Net als op veel andere mbo’s zijn de klassen van Wolvenne allesbehalve homogeen. Moeders zitten naast zestienjarigen en jongeren die pas in Nederland zijn aangekomen naast studenten die van de havo komen. Dat betekent onderwijzen op 1F-, 2F- én 3F-niveau tegelijkertijd. "Differentiëren is dan essentieel. Ik werk bijvoorbeeld met drie artikelen over hetzelfde onderwerp, maar vanuit verschillende media en op verschillende niveaus. Zo kun je in de les iedereen bereiken en ook de diepte in gaan met wie dat aankan."

Voor NT2-studenten past Wolvenne haar materiaal en instructie specifiek aan. “Bijvoorbeeld voor luisterfragmenten zijn een-op-een-interviews uit het Jeugdjournaal beter dan drukke groepsgesprekken. Verstaanbaarheid en spreektempo zijn cruciaal.” Leesopdrachten maakt deze groep niet op de laptop, maar op geprinte bladen. Ze mogen moeilijke woorden onderstrepen en indien nodig vertalen. Ze krijgen de ruimte om hun thuistaal te gebruiken ter voorbereiding. “Maar uiteindelijk moeten ze in het Nederlands presenteren. Zo geef je de thuistaal een waardige plek, zonder de eindbestemming uit het oog te verliezen."

Taal als rode draad

Taal, zo maakt Wolvenne duidelijk, is niet alleen het vak Nederlands. “Het loopt als een rode draad door de hele opleiding: door elk beroepsgesprek, elk stageverslag, elke zakelijke mail. Wie dat als beroepsdocent omarmt, geeft studenten iets mee dat verder reikt dan een diploma: de taal van hun toekomstige baan."