Een Leven Lang Ontwikkelen
Leven Lang Ontwikkelen en het stimuleren van eigen regie op de beroepsontwikkeling, staan hoog op de agenda van werkgevers en het hbo. Het doel van de Praktijkgestuurde deeltijdroutes is om invulling te geven aan het leven lang ontwikkelen van professionals, vanuit gedeelde verantwoordelijkheid en partnerschap. Dit in de context van toenemende complexiteit van het beroep en maatschappelijke en technologische ontwikkelingen. Dit vereist een intensieve en co-creatieve samenwerking tussen student, werkveld en onderwijs.
Deze manier van opleiden draagt bij aan het oplossen van arbeidsmarktvraagstukken zoals personeelskrapte en duurzame inzetbaarheid. Daarnaast is het een aanjager voor collectieve leerprocessen in de deelnemende organisaties. De mogelijkheid om zij-instromers snel en adequaat om te scholen is onderdeel van dit vraagstuk. Ook sluiten de Praktijkgestuurde deeltijdroutes aan op de drie gezamenlijke opgaven. Deze zijn geformuleerd binnen programmalijn 3 ‘Ruimte voor leren en ontwikkelen’ van het Programma Toekomstbestendige Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn (2022).
Leergemeenschap als vliegwiel voor samen leren en ontwikkelen
De Praktijkgestuurde deeltijdroutes combineren drie pijlers: 1) Leven Lang Ontwikkelen (LLO)2) Co-creatie 3) Praktijkgestuurd leren in leergemeenschappen.
We verwachten dat de student, ook na afronding van de opleiding, regie blijft voeren over de eigen professionele ontwikkeling, die van het team en van de zorgorganisatie. De opleiding daagt hen uit aan de slag te gaan vanuit vragen en behoeftes uit de eigen werkpraktijk.
Opleidingen en organisaties werken samen met als uitgangspunten: co-creatie, gedeelde verantwoordelijkheid en partnerschap. Doordat zij nauw samen optrekken kan het onderwijs direct inspelen op actuele praktijkvraagstukken. Hiermee draagt het onderwijs bij aan het verbeteren van de beroepspraktijk.
De didactiek van de Praktijkgestuurde deeltijdroutes is gebaseerd op de leerprincipes van praktijkgestuurd leren (Van den Berg, 2019). Samen leren staat centraal. Studenten, praktijkopleiders en docenten vormen hiervoor een professionele leergemeenschap (Van Keulen et al., 2015). Studenten geven zelf richting aan leervragen en bepalen het tempo, de volgorde en de inhoud van het programma.
Docenten hebben nieuwe werkvormen ontwikkeld voor het leren in de leergemeenschap. Daarbij is gebruik gemaakt van de leerbogen-ontwerpmethodiek van de Kaospilot (Kavanagh, z.d.). Deze methodiek geeft handvatten voor het ontwerpen en faciliteren van leerervaringen die studentbetrokkenheid en studentverantwoordelijkheid verhogen. De tool IDOARRT (Intention Desired Outcomes Agenda Roles Rules Time) (Bosscha et al, 2019) vult leerbogen in als onderlegger voor de bijeenkomsten. Zo kan de docent via activerende vragen de student een eigen leervraag laten formuleren. Hierbij maakt het onderwijsteam de koppeling tussen de leervragen en het curriculum.
Het ontwikkel- en implementatieproces
- Werkgevers ervaren dat ze op deze manier invloed kunnen uitoefenen op het leren van professionals.
- De synergie van samen verder komen, maakt anders werken mogelijk.
- Focus op de eigen leervraag conflicteert met het leveren van korte termijn prestaties. Daarmee conflicteert het ook met de tot nu toe veel gebruikelijke vormen van toetsing. Het onderwijsteam zet daarom meer in op formatief toetsen (Kneyber et al.2022).
- Docenten werken in één groep met studenten, die zich in verschillende fasen van hun studie bevinden. Dit vraagt om nieuwe werkvormen, zoals IDOARRT (Bosscha et al, 2019).
- Onderzoek binnen het Learning Lab MDS (Veltman, 2021) laat zien dat docenten een professionaliseringsbehoefte hebben. Deze behoefte richt zich specifiek op het begeleiden van studenten die in de praktijk werken en leren aan complexe vraagstukken.
- HR-afdelingen zijn enthousiast over de uitwerking van de Praktijkgestuurde deeltijdroutes, met name vanwege de versterking van een lerende organisatie. Dit vraagt aandacht. We onderzoeken momenteel hoe leergemeenschappen in stand kunnen blijven na afloop van de opleiding. Dit stellen we aan de orde bij evaluaties.
- Binnen organisaties is er soms sprake van een kennistekort. De docentenrol breidt hierdoor uit naar het begeleiden van praktijkbegeleiders.
Zelf aan de slag? Sluit je aan
Starten met deeltijdonderwijs via praktijkgestuurde deeltijdroutes vraagt een goede voorbereiding. Zowel van de betrokken organisatie(s) als van de opleiding(en). Organisaties moeten zorgen dat er draagvlak is voor deze manier van opleiden. Daarnaast moeten ze bereid zijn de extra inspanning te leveren die dit vraagt. Opleidingen moeten de mogelijkheid krijgen om buiten de gebruikelijke organisatiekaders het onderwijs zo flexibel mogelijk in te richten. Om daadwerkelijk co-creatie te realiseren moeten er duidelijke korte en lange termijn afspraken gemaakt worden tussen de samenwerkende partijen.
Verder is het essentieel om een “dedicated” docententeam samen te stellen. Dit docententeam staat ervoor open om samen met praktijkbegeleiders en studenten te leren en te experimenteren met deze manier van onderwijs.
De wens van het projectteam is om samen met andere hogescholen een professioneel leernetwerk te vormen. Zo kunnen we de Praktijkgestuurde routes in het hbo verder ontwikkelen en meer onderzoek doen naar de werkzame principes. Sluit je hierbij aan door contact op te nemen met projectleider Esther Brunsveld (e.brunsveld@windesheim.nl).
Literatuur
Geenen, M.J. (2017) Reflecteren Leren van je ervaringen als professional. Coutinho
Kavanagh, S. (2019). Learning Arch Design. Kaospilot. Geraadpleegd: https://www.kaospilot.dk/product/designing-and-facilitating-learning-spaces
Stoll, L., Bolam, R., McMahon, A., Wallace, M., & Thomas, S. (2006). Professional learning communities: A review of the literature. Journal of educational change, 7(4), 221-258.
Veltman, M., Van Keulen, J., Voogt, J. (2019). Design principles for addressing wicked problems through boundary crossing in higher professional education. Journal of Education & Work. 32(2), 135-155.
Verbiest, E. (2011, April). Developing professional learning communities. In AERA Conference (7-12 April 2011) (pp. 1-14).
Opgeleverde producten
Samen opleiden vanuit complexe praktijkvragen
Artikel: RVWO en Windesheim raken steeds meer op elkaar ingespeeld
flyer praktijkgestuurde deeltijdroutes
Werkgeversfilmpje over de praktijkgestuurde deeltijdroutes ’s Heerenloo
