Aanleiding en doel
De zorg- en ondersteuningssector staat onder druk: hulpvragen worden complexer, zorgkosten stijgen en personeelstekorten nemen toe. De praktijk vraagt om interprofessionele samenwerking, maar de verkokerde organisatie van de zorg maakt dit lastig. De noodzaak tot verandering is urgent én gecompliceerd: opleidingen en organisaties zijn onvoldoende wendbaar, en het traditionele onderwijsmodel – gericht op de ontwikkeling van studenten – belemmert innovatie.
Een benadering waarbij onderwijs en praktijk samenkomen, is noodzakelijk. Hybride leeromgevingen waarin studenten, professionals en andere betrokkenen gezamenlijk leren en werken aan complexe vraagstukken, spelen hierin een sleutelrol. Anders leren werken moet dus niet alleen binnen het onderwijs gebeuren, maar ook mét de praktijk, in een omgeving die samenwerking en innovatie stimuleert. Dit past bij de bredere ambitie om zorg- en onderwijsstructuren flexibeler en toekomstbestendiger te maken.
Het programma HU GEZOND&WEL leidt studenten van twaalf gezondheids- en welzijnsopleidingen interprofessioneel op. Gezamenlijk leren en innoveren staat centraal: studenten, docenten, professionals, onderzoekers en burgers werken samen aan echte praktijkvraagstukken. Dit zorgt voor een flexibel, praktijkgericht en samenhangend netwerk van leeronderzoeksomgevingen. De aanpak is cyclisch en praktijkgericht. Ontwerpen, testen en bijstellen volgen elkaar continu op, ondersteund door zowel kwantitatief als kwalitatief onderzoek. HU GEZOND&WEL heeft twee doelen: nieuwe inzichten ontwikkelen over interprofessioneel samenwerken en leren, én de praktijk vernieuwen door de duurzame verbinding van onderwijs, onderzoek en werkveld.
Opzet en aanpak
De samenwerking met het Kenniscentrum Leren en Innoveren – en specifiek de lectoraten Beroepsonderwijs en Organiseren van Verandering in Onderwijs – maakt het mogelijk om actuele inzichten over hybride leeromgevingen toe te passen. Docenten krijgen hierin de ruimte om praktijkopgaven te formuleren, ervaringen uit te wisselen en studentenwerk actief te benutten om het onderwijs te ontwikkelen.
Studenten zijn vanaf de start betrokken via stages, projectonderwijs of afstudeeronderzoek. Voor duurzame verankering in het curriculum blijkt toetsing op locatie essentieel. Docenten werken daarom in werksessies aan leeruitkomsten die contextspecifiek én opleidingsoverstijgend zijn.
Impact en opbrengsten
HU GEZOND&WEL is onderdeel van twaalf bacheloropleidingen binnen vijf onderwijsinstituten van Hogeschool Utrecht. Voor tien opleidingen is een interprofessioneel toetsbeleid ontwikkeld. Dit heeft geleid tot fundamentele discussies met curriculumcommissies en examencommissies, vooral over toetsbekwaamheid. Ook heeft het bijgedragen aan meer ruimte en een meer open houding ten aanzien van interprofessioneel samenwerken en leren. Deze methodiek wordt uitgebreid naar andere opleidingen.
Het programma is geëvalueerd met verschillende methodieken, waaronder reflexieve monitoring om structurele veranderingen te ondersteunen. Binnen de leeronderzoeksomgevingen is participatief onderzoek uitgevoerd met systematische beschrijvingen vanuit verschillende ontwerpperspectieven. Een meervoudige case study werd gebruikt om het beoogde ontwerp te onderzoeken via interviews en documentanalyse. Ook is een cross-case analyse uitgevoerd om ontwerpafwegingen op verschillende niveaus in kaart te brengen. Evaluatiesessies en verdiepende gesprekken hebben inzicht gegeven in de ervaren waarde van de leeronderzoeksomgevingen.
Inmiddels is er een beginnende samenwerking tussen mbo-, hbo- en wo-studenten in verschillende leeronderzoeksomgevingen. In de curriculumherziening van de opleiding Geneeskunde aan de Universiteit Utrecht wordt gezocht naar aansluiting bij HU GEZOND&WEL. Daarnaast werken twee leeronderzoeksomgevingen op kleine schaal samen met studenten van ROC Midden Nederland.
Tips voor de onderwijspraktijk
Enkele tips voor onderwijsprofessionals die een hybride leer(onderzoeks)omgevingen willen opzetten waarin onderwijs, onderzoek en praktijk elkaar versterken:
- Werk in interprofessionele teams aan vernieuwing, zodat alle relevante perspectieven worden vertegenwoordigd. Zo leer je elkaar begrijpen en kun je samen aan oplossingen werken.
- Werk aan echte maatschappelijke opgaven en neem de tijd om deze vraagstukken samen met partners op locatie te verkennen.
- Zorg voor bestuurlijk commitment.
- Maak ruimte voor de professionalisering van docenten.
- Werk continu aan draagvlak en haalbaarheid door curriculumcommissies, examencommissies, onderwijslogistiek, lectoraten en ondersteunende diensten actief te betrekken.
- Gebruik een iteratieve en participatieve aanpak waarin continue monitoring, evaluatie en reflectie een voedingsbodem is voor ontwikkeling.
- Maak ruimte voor kennisdeling tussen docenten, studenten, praktijkprofessionals, onderzoekers en bewoners. Zo kom je tot innovatie en duurzame verandering in het onderwijs en de praktijk.
Gebruikte literatuur
Akkerman, S. F., & Bakker, A. (2011). Boundary crossing and boundary objects. Review of educational research, 81(2), 132-169. https://doi.org/10.3102/0034654311404435
Bouw, E., Zitter, I., & De Bruijn, E. (2021). Designable elements of integrative learning environments at the boundary of school and work: a multiple case study. Learning Environ Res 24, 487-517. https://doi.org/10.1007/s10984-020-09338-7
Gulikers, J., & Oonk, C. (2016). Het waarderen van leren met partijen buiten de school. OnderwijsInnovatie, 17-24.
Van Vliet, K., Grotendorst, A., & Roodbol, P. (2016). Anders kijken, anders leren, anders doen: Grensoverstijgend leren en opleiden in zorg en welzijn in het digitale tijdperk. Zorginstituut Nederland.
Wetenschappelijk Raad voor Regeringsbeleid (WRR) (2018). Van verschil naar potentieel. Een realistisch perspectief op sociaaleconomische gezondheidsverschillen. Policy Brief 27-08-2018. Geraadpleegd op 25-10-2024 van https://www.wrr.nl/publicaties/policy-briefs/2018/08/27/van-verschil-naar-potentieel.-een-realistisch-perspectief-op-de-sociaaleconomische-gezondheidsverschillen
Opgeleverde producten
Samen gezond: HU GEZOND&WEL. Website & Brochure HU GEZOND&WEL. https://www.hu.nl/samenwerken/hu-gezond-en-wel
Bouw, E., Bruijning, J., Overkamp, E., & Zitter, I. (2023a). Ontwerpprincipes om te komen tot optimale interprofessionele leeronderzoekomgevingen bij HU GEZOND&WEL (Versie 20-06-2023). Hogeschool Utrecht. https://husite.nl/nieuwslectoraatberoepsonderwijs/wp-content/uploads/sites/318/2023/09/Kennisproduct-Ontwerpprincipes-HU-GEZONDWEL-v20062023.pdf
Bouw, E., Bruijning, J., Overkamp, E., & Zitter, I. (2023b). Afwegingskaders voor opstarten en opschalen van leeronderzoekomgevingen van HU GEZOND&WEL (Versie 20-06-2023). Hogeschool Utrecht. https://husite.nl/nieuwslectoraatberoepsonderwijs/wp-content/uploads/sites/318/2023/09/Kennisproduct-Ontwerpafwegingen-HU-GEZONDWEL-v20062023.pdf
Engel, J., & Zitter, B. (2023). Schakelen door de schalen van de leeronderzoeksomgevingen van HU GEZOND&WEL. Hogeschool Utrecht. https://husite.nl/nieuwslectoraatberoepsonderwijs/wp-content/uploads/sites/318/2023/09/Kennisproduct-Netwerk-Leeronderzoekomgevingen-HU-GEZONDWEL-v20062023.pdf
Bouw, E., Bruijning, J., Van Ewijk, L. Overkamp, E., Rorije, H., & Zitter, I. (2023). De meerwaarde van leeronderzoekomgevingen van HU GEZOND&WEL. Hogeschool Utrecht. https://www.hu.nl/-/media/hu/documenten/samenwerken/de-meerwaarde-van-leeronderzoeksomgevingen-van-hu-gezondwel.pdf
Toetsen = Leren: Feedback als motor van je ontwikkeling op de leeruitkomsten. Posters GEZOND&WEL https://www.onderwijskennis.nl/sites/onderwijskennis/files/media-files/Posters_HU%20GEZOND%26WEL.pdf
Factsheet
| Naam projectleider / contactpersoon: | Judith Smit |
|---|
| Beschrijving projectteam: | Het projectteam heeft – in lijn met de leeronderzoekomgevingen – een interprofessionele samenstelling. Opleidingen en onderzoekers uit het gezondheids- en welzijnsdomein zijn vertegenwoordigd, net als professionals met een onderwijskundig perspectief. Ook hebben alle betrokkenen andere rollen en taken buiten HU GEZOND&WEL, waardoor zij expertises en inzichten kunnen uitwisselen. |
|---|
| Ontwikkelperiode: | 1-3-2021 - heden |
|---|
| Opleiding(en) en/of aantal studenten waarbij het onderwijs is toegepast: | Bacheloropleidingen van vijf verschillende instituten van Hogeschool Utrecht uit het gezondheids- en welzijnsdomein: Farmakunde, Fysiotherapie, Huidtherapie, Logopedie, Management in de Zorg, Mondzorgkunde, Orthoptie, Optometrie, Social Work, Verpleegkunde, Sociaal Juridische Dienstverlening, Vaktherapie. Aantal studenten:
2021: 165
2022: 725
2023: 1.200
2024: ruim 1.300
Totaal: ongeveer 3.400 studenten
|
|---|
