Faciliteren en ondersteunen van blended onderwijs

Het is altijd ingebed in de context van een instelling Wanneer er over een instelling gesproken wordt, kan het gaan over een hogeschool of universiteit, maar ook een kleinere eenheid binnen een instelling (zoals een faculteit, school, domein, academie of instituut).
. En onderwijsinstellingen kunnen een hoop doen om ervoor te zorgen dat er goed blended onderwijs gegeven wordt. In dit artikel wordt uiteengezet hoe een instelling blended onderwijs kan faciliteren en ondersteunen. 

Het EMBED-model

Om te doorgronden wat een instelling kan doen om blended onderwijs te faciliteren en ondersteunen, kan het European Maturity Model for Blended Education (EMBED) gebruikt worden. EMBED is een zogenaamd maturity model (volwassenheidsmodel) dat op zowel vak, programma als instellingsniveau beschrijft wat gedaan kan worden voor hoogwaardig blended onderwijs. Het model is gefundeerd op literatuuronderzoek (Goeman et al., 2018 Goeman, K., Van Rompaey, V., & Poelmans, S. (2018). Research report on state of the art in blended learning and innovation (p. 84) [Research Report]. KU Leuven. 
Bekijk de volledige publicatie ), kwalitatief onderzoek en gevalideerd door blended learning experts in een Delphi studie (Goeman et al., 2021 Goeman, K., Dijkstra, W. P., Poelmans, S., Vemuri, P., & Van Valkenburg, W. (2021). Development of a Maturity Model for Blended Education: A Delphi Study. International Journal on E-Learning, 20(3), 229–258.
).

Voor er verder ingegaan wordt op het maturity model is het van belang om een aantal definities uiteen te zetten. Dijkstra en Goeman (2021) Dijkstra, W. P., & Goeman, K. (2021). European Maturity Model for Blended Education; Implementation guidelines.
 hanteren de volgende definities:

• Blended Learning verwijst naar leren als een gevolg van een bewuste gekozen en geïntegreerde combinatie van online en face-to-face leeractiviteiten.
• Blended Teaching verwijst naar het ontwerpen en faciliteren van blended learning activiteiten.
• Blended Education (Blended onderwijs) is de formele context waarin blended teaching en learning plaatsvindt, bepaald door het beleid en de omstandigheden van de onderwijsinstelling en de ondersteuning van blended learning en teaching.

Maturity (of volwassenheid) kan gezien worden als “de mate waarin activiteiten, die bijdragen aan kernwerkzaamheden, expliciet en begrepen zijn en op een systematische manier gecontroleerd en verbeterd worden door de organisatie” (Marshall, 2010, p. 144 Marshall, S. (2010). A Quality Framework for Continuous Improvement of E-learning: The E-learning Maturity Model. International Journal of E-Learning & Distance Education / Revue Internationale Du e-Learning et La Formation à Distance, 24(1), 143–166.
). Binnen EMBED worden drie volwassenheidsniveau’s beschreven.

• Niveau 1 – Er worden geen bewuste keuzes gemaakt
• Niveau 2 – bewuste keuzes op basis van theorieën en/of ervaring
• Niveau 3 – bewuste keuzes op basis van theorieën en/of ervaring en continue kwaliteitscontrole gericht op verbetering

Op het tweede volwassenheidsniveau worden bewuste keuzes gemaakt op basis van ervaringen en theorieën. Denk hierbij aan onderwijskundige theorieën en ervaringen van voorgaande jaren of van collega’s. In het hoogste volwassenheidsniveau (niveau 3) ligt de focus vooral op de continue kwaliteitscontrole gericht op het verbeteren van de organisatie. Hierbij wordt geëvalueerd op basis van verschillende databronnen (zowel kwantitatief als kwalitatief), wat altijd zal leiden tot het verbeteren van de organisatie.

8 dimensies van de instelling

Zoals eerder beschreven behelst het EMBED-model zowel het vak, programma en instellingsniveau. Voor dit artikel wordt alleen gekeken naar het laatste niveau. “Het instellingsniveau verwijst naar de formele context van blended leren en onderwijs. Dit wordt bepaald door beleid en voorwaarden met betrekking tot de organisatie en de ondersteuning van blended learning. ” (Dijkstra & Goeman, 2021 Dijkstra, W. P., & Goeman, K. (2021). European Maturity Model for Blended Education; Implementation guidelines.
). Op dit niveau heb je vooral te maken met actoren als het college van bestuur, decanen, onderwijs- en opleidingsdirecteuren, middenmanagement, beleidsmedewerkers en onderwijskundige centra.  Het instellingsniveau is onderverdeeld in 8 dimensies (zie Afbeelding 1), die gezamenlijk de verschillende aspecten van het faciliteren en ondersteunen van blended onderwijs beschrijven. In het vervolg van dit artikel wordt elk van de dimensies uiteengezet.

Strategie (Instititional strategy)

Zonder goede strategie kom je nergens. Wanneer een instelling geen duidelijk beeld heeft van hoe ze blended learning willen adopteren, zullen ze ook niet weten in welke mate dit gelukt is (Graham et al., 2013 Graham, C. R., Woodfield, W., & Harrison, J. B. (2013). A framework for institutional adoption and implementation of blended learning in higher education. Blended Learning in Higher Education: Policy and Implementation Issues, 18, 4–14. https://doi.org/10.1016/j.iheduc.2012.09.003
). Een (blended) strategie heeft betrekking op welke mate blended onderwijs is ingebed in de visie, het onderwijsmodel en de doelen van een instelling (Dijkstra & Goeman, 2021 Dijkstra, W. P., & Goeman, K. (2021). European Maturity Model for Blended Education; Implementation guidelines.
). Bij een volwassen strategie is blended onderwijs een integraal onderdeel van de visie van de instelling. De visie wordt hierbij ingebed en uitgedragen in alle afdelingen en faculteiten van een instelling. Deze afdelingen nemen de strategie over in hun eigen beleid en procedures. “Het is van belang dat er een beleidskader ontwikkeld wordt dat aantoont hoe blended learning de visie, waardes en principes van de instelling ondersteunt” (Vaughan, 2007 Vaughan, N. (2007). Perspectives on Blended Learning in Higher Education. International Journal on E-Learning, 6(1), 81–94.
). Daarbij is het volgens Vaughan aan te bevelen om een strategische planning te maken waarbij de doelen en behoeftes worden geïdentificeerd en de potentiële kosten en beschikbare middelen in kaart worden gebracht.

Het leiderschap of management binnen een instelling speelt een belangrijke rol in dit proces. Het is hun taak om het belang van blended onderwijs uit te dragen en ervoor te zorgen dat blended learning gewaardeerd en erkend wordt. Porter et al. (2014) Porter, W., Graham, C., Spring, K., & Welch, K. (2014). Blended learning in higher education: Institutional adoption and implementation. Computers & Education. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2014.02.011
 geven aan dat voor een succesvolle implementatie het noodzakelijk is om het belang van blended learning te verdedigen bij bestuurders, docenten en ander personeel. Dit wordt beaamt door Moskal et al. (2013) Moskal, P., Dziuban, C., & Hartman, J. (2013). Blended learning: A dangerous idea? The Internet and Higher Education, 18, 15–23. https://doi.org/10.1016/j.iheduc.2012.12.001
. Zij stellen dat voor het succesvol implementeren van blended learning, het van belang is om de verschillende doelen van de instelling, faculteiten en studenten te identificeren en te harmoniseren.

Voor het implementeren van onderwijsverbetering heeft de Education Endownment Foundation (2019) Education Endowment Foundation. (2019). Putting evidence to work: A school’s guide to implementation (p. 48) [Guidance Report].
 een implementatiegids geschreven. Deze gids geeft zes aanbevelingen voor het implementeren van onderwijsverbetering. Ondanks dat deze gids voornamelijk gericht is op het primair en secundair onderwijs, zijn deze aanbevelingen ook interessant voor het hoger onderwijs. De aanbevelingen zijn:

1. Behandel implementatie als een proces, niet als een plan; maak een planning en voer het gefaseerd in;
2. Creëer een leiderschapsomgeving en klimaat die een goede uitvoering bevorderd;
3. Definieer het probleem dat je wilt oplossen en identificeer geschikte programma’s of werkwijzen om deze te implementeren
4. Stel een implementatieplan voor leiderschap op, beoordeel of de school klaar is om dat plan uit te voeren en bereid vervolgens personeel en middelen voor.
5. Ondersteun het personeel, bewaak de voortgang, los problemen op en pas strategieën aan als de aanpak voor het eerst wordt gebruikt.
6. Maak vanaf het begin plannen voor het volhouden en opschalen van een interventie en blijf het gebruik ervan voortdurend erkennen en stimuleren.

Delen en openheid (Sharing and openness)

Deze dimensie heeft betrekking op het delen van ervaringen, materialen en cursussen. Een volwassen instelling faciliteert en bouwt actief aan community’s van docenten en docentondersteuners. Deze community’s kunnen geïnitieerd worden van uit de instelling (bijvoorbeeld special interest groups), maar kunnen ook de vorm aannemen van Communities of Practice (CoP). Bij een Community of Practice deelt een groep professionals een probleem of interesse voor iets wat ze leren of doen (Wenger, 2011 Wenger, E. (2011). Communities of Practice: A Brief Introduction. http://hdl.handle.net/1794/11736.
). Ondanks dat een een CoP een autonome gemeenschap is, kan een instelling ze wel ondersteunen met het faciliteren van ruimtes en secretariële ondersteuning.

Een andere manier van het delen van ervaringen is door middel van good practices. Het delen van kennis tussen werknemers en binnen en tussen teams is fundamenteel voor succesvol kennismanagement en innovatie (Alwazae et al., 2015 Alwazae, M., Perjons, E., & Johannesson, P. (2015). Applying a Template for Best Practice Documentation. The Third Information Systems International Conference 2015, 72, 252–260. https://doi.org/10.1016/j.procs.2015.12.138.
). Een eenduidig template kan hierbij ondersteunen. De Zone Evidence-informed onderwijsinnovatie met ICT (2020) heeft een template ontwikkeld voor het delen van deze best practices (gebaseerd op het werk van Alwazae et al. (2015)).

Naast het bouwen van community’s en het delen van good practices, is het aan te bevelen om een vorm van kwaliteitscontrole te implementeren voor de gedeelde materialen. Kawachi (2014) Kawachi, P. (2014). The TIPS Framework Version-2.0: Quality Assurance Guidelines for Teachers as Creators of Open Educational Resources. Commonwealth  Educational  Media  Centre  for  Asia. 
Bekijk de volledige publicatie  heeft een gevalideerd kwaliteitscontrole framework ontwikkeld wat hiervoor gebruikt kan worden. Ook SURF heeft verschillende stappenplannen ontwikkeld die hierbij kunnen helpen. Zie hiervoor het Stappenplan Kwaliteitsmodel voor open leermiddelen en het Stappenplan Beleid voor open leermiddelen.

Professionele ontwikkeling (Professional development)

“Voor succesvol implementeren van blended learning ervaringen voor studenten, moet het onderwijsgevende personeel (docenten) ondersteund worden bij het herontwerp van vakken en het aanleren van nieuwe onderwijs- en technologievaardigheden” (Vaughan, 2007, p. 88 Vaughan, N. (2007). Perspectives on Blended Learning in Higher Education. International Journal on E-Learning, 6(1), 81–94.
). Hierbij kan het TPACK-model als framework gebruikt worden. Koehler et al. (2013) Koehler, M. J., Mishra, P., & Cain, W. (2013). What is Technological Pedagogical Content Knowledge (TPACK)? Journal of Education, 193(3), 13–19. https://doi.org/10.1177/002205741319300303.
 beschrijven dat een docent zowel technologische-, pedagogische- als inhoudskennis nodig heeft, voor het lesgeven met technologie. De inhoudskennis heeft betrekking op de vakinhoudelijke kennis van een docent. De pedagogische, of didactische kennis, heeft betrekking op de kennis die docenten hebben over het leren en onderwijzen. Denk hierbij aan bronnen als Wijze Lessen (Surma et al., 2019 Surma, T., Sluijsmans, D., Vanhoyweghen, K., Camp, G., Muijs, D., & Kirschner, P. A. (2019). Wijze lessen: Twaalf bouwstenen voor effectieve didactiek. Ten Brink Uitgevers.
Bekijk de volledige publicatie ), Op de schouders van reuzen (Kirschner et al., 2019 Kirschner, P., Claessens, L., Raaijmakers, S., & Ros, B. (2019). Op de schouders van reuzen: Inspirerende inzichten uit de cognitieve psychologie voor leerkrachten. Ten Brink Uitgevers.
), of artikelen als Principles of instruction (Rosenshine, 2012 Rosenshine, B. (2012). Principles of Instruction: Research-Based Strategies That All Teachers Should Know. American Educator, 36(1), 12–19.
) of The cognitive challenges of effective teaching (Chew & Cerbin, 2021 Chew, S. L., & Cerbin, W. J. (2021). The cognitive challenges of effective teaching. The Journal of Economic Education, 52(1), 17–40. https://doi.org/10.1080/00220485.2020.1845266
). Voor de technologische kennis biedt het Digital Competence Framework (Redecker, 2017 Redecker, C. (2017). European framework for the digital competence of educators: DigCompEdu. (Y. Punie, Ed.). Publications Office of the European Union. https://data.europa.eu/doi/10.2760/159770.
) handvatten. Dit framework behelst zes categorieën en 22 competenties die docenten nodig hebben voor het geven van digitaal onderwijs. Denk hierbij aan het onderwijzen met devices, het gebruiken van digitale technologie voor feedback en het in staat zijn om studenten digitaal te activeren en betrekken.

Hoger onderwijsinstellingen moeten dus ondersteuning bieden bij de professionele ontwikkeling van docenten. Voor de universiteiten heeft de basiskwalificatie onderwijs (BKO) de docentprofessionalisering een impuls gegeven (De Groot & Kouwenaar, 2018 De Groot, J., & Kouwenaar, R. (2018). Professionalisering van docenten aan de universiteit: De BKO en daarna(ast) (p. 32). VSNU.
). De BKO is voornamelijk gericht op de pedagogische kennis van docenten. Dit is vergelijkbaar met de Basiskwalificatie Examineren (BKE) en Basiskwalificatie Didactische Bekwaamheid (BDB) die hogescholen aanbieden. Voor het vergroten van technologische kennis biedt rapport Bouwstenen voor effectieve docentprofessionalisering in het hoger onderwijs gericht op onderwijsinnovatie met ict (Schildkamp et al., 2021 Schildkamp, K., Hopster-den Otter, D., ter Beek, M., Uerz, D., & Horvers, A. (2021). Bouwstenen voor effectieve docentprofessionalisering in het hoger onderwijs gericht op onderwijsinnovatie met ict. (p. 17). Versnellingsplan Onderwijsinovatie met ICT.
) een bruikbare handreiking. Het rapport biedt een model voor effectieve docentprofessionalisering, waarbij zowel de docentkenmerken, als de kenmerken van de professionalisering en de organisatie worden behandeld.

Het laatste aspect van professionele ontwikkeling is de waardering voor onderwijs, lesgeven en de eigen ontwikkeling. Hiervoor is het aan te raden om een framework te gebruiken zoals The career framework for university teaching (Graham, 2018 Graham, R. H. (2018). The Career Framework for University Teaching:background and overview. Royal Academy of Engineering.
Bekijk de volledige publicatie ). Dit framework, gebaseerd op casestudies en gevalideerd bij experts, beschrijft 4 niveaus waarop een docent presteren (van een effectieve docent naar een (inter)nationale leider in leren en onderwijzen). Samen met de Roadmap for Change (Graham, 2019 Graham, R. H. (2019). Improving University Reward for Teaching—A Roadmap for Change (p. 16). 4 TU. Centre for engineering education.
Bekijk de volledige publicatie ) biedt dit framework concrete aanknopingspunten voor het waarderen van onderwijs en professionele ontwikkeling van docenten.

Kwaliteitszorg (Quality assurance)

Kwaliteitszorg is het proces waarbij blended vakken, programma’s, strategie, regels en procedures op een regelmatige basis geëvalueerd en aangepast worden (Dijkstra & Goeman, 2021 Dijkstra, W. P., & Goeman, K. (2021). European Maturity Model for Blended Education; Implementation guidelines.
). In een volwassen organisatie is blended onderwijs onderdeel van de standaard kwaliteitszorgprocedures. Het onderwijs wordt op regelmatige basis geëvalueerd en verbeterd. Het is aan te raden om hier een kwaliteitsframework voor te gebruiken. Een voorbeeld hiervan is de “Statutory Quality Assurance Guidelines for Providers of Blended Learning Programmes” wat uitgegeven is door de Quality and Qualifications Ireland (2018) QQI. (2018). Statutory Quality Assurance Guidelines for Providers of Blended Learning Programmes (p. 28). Quality and Qualifications Ireland. Statutory QA Guidelines for Blended Learning Programmes.pdf
. Ondanks het feit dat dit rapport van toepassing is op de Ierse context, is het een uniek voorbeeld voor een kwaliteitsframework voor blended onderwijs. Andere raamwerken zijn meer gericht op technology enhanced leren of e-learning. Toch kunnen deze bruikbaar zijn voor de kwaliteitszorg voor een instelling. Denk hierbij aan modellen als Benchmarks for technology enhanced learning (Sankey et al., 2024 Sankey, M., Marshall, S., McCarthy, S., Leichtweis, S., Selvaratnam, R., Adams, N., Joubert, L., & Ames, K. (2024). The ACODE Benchmarks for Technology Enhanced Learning, 2nd Edition. The Australasian Council on Open and Digital Education. Canberra, Australia.
Bekijk hier de volledige publicatie ), het E-learning maturity model (Marshall, 2013 Marshall, S. (2013). Using the e-learning Maturity Model to Identify Good Practice in E-Learning. Electric Dreams, 546–556.
Bekijk de volledige publicatie ) of E-xcellence: Quality Assessment for E-learning: a Benchmarking Approach (EADTU, 2016 EADTU. (2016). E-xcellence: Quality assessment for e-learning, a benchmarking approach (3rd ed.). EADTU.
Bekijk de volledige publicatie ).

Naast het gebruik van een framework voor kwaliteitszorg is het aanbevolen om programma’s, vakken en innovaties te evalueren door middel van gevalideerde instrumenten. Kelly et al. (2020) Kelly, A., Hummel, H., Van der Stappen, E., Prinsen, F., & Terbeek, L. (2020). Instrumenten voor evidence-informed onderwijsinnovatie (p. 43). Versnellingsplan Onderwijsinnovatie met ICT.
Bekijk de volledige publicatie  geven in hun publicatie Instrumenten voor evidence-informed onderwijsinnovatie een overzicht van zeven instrumenten die gebruikt kunnen worden. Ook de literatuurreview van Lai en Bower (2019, p. 36) Lai, J. W. M., & Bower, M. (2019). How is the use of technology in education evaluated? A systematic review. Computers & Education, 133, 27–42. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2019.01.010.
 naar het evalueren van onderwijstechnologie, biedt een overzicht van instrumenten die gebruikt kunnen worden voor het evalueren van het gebruik van onderwijstechnologie.

Tot slot is een aspect van kwaliteitszorg dat een instelling een onderzoeksagenda heeft voor onderzoek naar het eigen onderwijs. Zowel Zeichner (2005) Zeichner, K. (2005). A Research Agenda for Teacher Education. In Studying teacher education: The report of the AERA panel on research on teacher education (pp. 737–759). Lawrence Erlbaum Associates.
 als de National Research Council (1999) National Research Council. (1999). Proposing a Research and Development Agenda. In M. S. Donovan, J. D. Bransford, & J. W. Pellegrino (Eds.), How People Learn: Bridging Research and Practice. The National Academies Press. https://doi.org/10.17226/9457
 geven suggesties voor hoe een agenda opgesteld en uitgevoerd kan worden. Denk hierbij onder andere aan aspecten als: verbind onderzoek aan theoretische frameworks, ontwikkel een infrastructuur voor onderzoek en doe casestudies naar succesvolle opschalen van curricula.

Bestuur (Governance)

Bestuur, of governance, is erg belangrijk voor het uitvoeren van de instellingsstrategie. Voor een succesvolle adoptie van blended leren is duidelijke richting en beleid noodzakelijk (Garrison & Kanuka, 2004 Garrison, D., & Kanuka, H. (2004). Blended Learning: Uncovering Its Transformative Potential in Higher Education. The Internet and Higher Education, 7, 95–105. https://doi.org/10.1016/j.iheduc.2004.02.001
). Bestuur heeft betrekking op het beleid, regelgeving, plannen en richtlijnen met betrekking tot blended onderwijs. Een volwassen instelling heeft geen los beleid of regelgeving omtrent blended onderwijs, maar heeft dit ingebed in de standaard bestuursstructuur van een organisatie (Dijkstra & Goeman, 2021 Dijkstra, W. P., & Goeman, K. (2021). European Maturity Model for Blended Education; Implementation guidelines
).

Voor het realiseren van effectief bestuur en beleid voor duurzaam veranderen van het hoger onderwijs geven Mader et al., (2013) Mader, C., Scott, G., & Abdul Razak, D. (2013). Effective change management, governance and policy for sustainability transformation in higher education. Sustainability Accounting, Management and Policy Journal, 4(3), 264–284. https://doi.org/10.1108/SAMPJ-09-2013-0037
 een aantal strategieën die gebruikt kunnen worden. Het gaat hierbij onder andere om het ontwikkelen van een gemeenschappelijke taal, het betrekken van sleutelpersonen en het uitlijnen van visie, structuren, middelen, plannen, leiderschapsprogramma’s en Key Preformance Indicators. Ook de Integrale ICT-bewegingssensor (Hopster-den Otter et al., 2020 Hopster-den Otter, D., ter Beek, M., Nouta, J., Alvarez, C., & Kuypers, M. J. (2020). De integrale ICT-bewegingssensor: Een handreiking voor het in beweging brengen van onderwijsinnovatie met ICT (p. 33). Versnellingsplan Onderwijsinnovatie met ICT.
Bekijk de volledige publicatie ) kan een nuttig instrument zijn om met verschillende stakeholders het gesprek aan te gaan over onderwijsinnovatie met ICT.

Verschillende auteurs (Graham et al., 2013 Graham, C. R., Woodfield, W., & Harrison, J. B. (2013). A framework for institutional adoption and implementation of blended learning in higher education. Blended Learning in Higher Education: Policy and Implementation Issues, 18, 4–14. https://doi.org/10.1016/j.iheduc.2012.09.003
; Mader et al., 2013 Mader, C., Scott, G., & Abdul Razak, D. (2013). Effective change management, governance and policy for sustainability transformation in higher education. Sustainability Accounting, Management and Policy Journal, 4(3), 264–284. https://doi.org/10.1108/SAMPJ-09-2013-0037
; Porter et al., 2014 Porter, W., Graham, C., Spring, K., & Welch, K. (2014). Blended learning in higher education: Institutional adoption and implementation. Computers & Education. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2014.02.011
) beschrijven dat het noodzakelijk is om belanghebbenden of key-actors te betrekken bij de implementatie van beleid. Mirriahi et al. (2012) Mirriahi, N., Dawson, S., & Hoven, D. (2012). Identifying key actors for technology adoption in higher education: A social network approach. In M. Brown, M. Hartnet, & T. Stewart (Eds.), Future challenges, sustainable futures (pp. 664–674).
Bekijk de volledige publicatie  gebruiken de social network approach om de key-actors voor de technologieadoptie in het hoger onderwijs te identificeren. Deze key actors zouden, volgens de auteurs, een rol kunnen spelen bij het verspreiden van informatie en zo de adoptie van technologie vergroten.  Per key-actor is het wel van belang om te weten wat van invloed kan zijn bij de adoptie van blended learning. Anthony et al. (2020) Anthony, B., Kamaludin, A., Romli, A., Raffei, A. F. M., Phon, D. N. A. L. E., Abdullah, A., & Ming, G. L. (2020). Blended Learning Adoption and Implementation in Higher Education: A Theoretical and Systematic Review. Technology, Knowledge and Learning. https://doi.org/10.1007/s10758-020-09477-z
 hebben onderzoek gedaan naar de actoren bij het implementeren van blended onderwijs en welke factoren voor hen van belang zijn (zie Afbeelding 2).

Het hoogste niveau van volwassenheid beschrijft dat beleid, regelgeving, plannen en richtlijnen met betrekking tot blended onderwijs op regelmatige basis geëvalueerd en verbeterd wordt. Davies (2000) Davies, P. (2000). The Relevance of Systematic Reviews to Educational Policy and Practice. Oxford Review of Education, 26(3–4), 365–378. https://doi.org/10.1080/713688543
 beaamt dit. Hij stelt dat “onderwijsbeleid en praktijken veel hebben te winnen bij systematische evaluaties en andere onderzoeksmethoden.” Davies geeft een aantal onderzoeksmethoden, zoals narrative reviews, vote-counting review, meta-analyses, best evidence synthesis en meta-ethnography voor het evalueren van onderwijsbeleid. Door deze evaluatiemethoden kan beleid verbeterd worden. Echter, wanneer dit niet zorgvuldig gedaan wordt zal het eerder verwarring zaaien in plaats van verheldering geven.

Financiën (Finances)

Voor alles is geld nodig. Zo ook voor blended learning. Deze dimensie heeft betrekking de financiering die beschikbaar is voor het ontwikkelen, ondersteunen en stimuleren van blended learning. Het is belangrijk om naast externe gelden (bijvoorbeeld SURF-projecten of Comeniusprojecten) ook interne gelden hiervoor beschikbaar te maken. Schophuizen en Kalz (2020) Schophuizen, M., & Kalz, M. (2020). Educational innovation projects in Dutch higher education: Bottom-up contextual coping to deal with organizational challenges. International Journal of Educational Technology in Higher Education, 17(1), 36. https://doi.org/10.1186/s41239-020-00197-z
 beschrijven dat “wanneer experimenten niet alleen gebaseerd zijn op externe gelden, dit bijdraagt aan de adoptie, implementatie en duurzaamheid op lange termijn”. Dit geld kan op verschillende manier ingezet worden. Een publicatie van SURF (2018) SURF. (2018). Keuzehulp voor het ondersteunen van onderwijsinnovatie met ict: Inzicht in de organisatie van docentondersteuning (p. 57). Surf.
Bekijk de volledige publicatie  beschrijft dat instellingen ongeveer 40 tot 70 procent van innovatiegelden besteden aan ondersteuning. Daarnaast wordt er, afhankelijk van de situatie, tussen de 15 en 40 procent besteed aan faciliteiten, licenties en tools.

Een andere manier die door meerdere auteurs wordt genoemd (Garrison & Kanuka, 2004 Garrison, D., & Kanuka, H. (2004). Blended Learning: Uncovering Its Transformative Potential in Higher Education. The Internet and Higher Education, 7, 95–105. https://doi.org/10.1016/j.iheduc.2004.02.001.
; Laurillard, 2015 Laurillard, D. (2015). Thinking about blended learning: A paper for the thinkers in residence programme. In G. Van der Perre & J. Van Campenhout (Eds.), Higher education in a digital era: A thinking exercise in Flanders (p. 25). KVAB Press.
Bekijk de volledige publicatie ; Porter et al., 2014 Porter, W., Graham, C., Spring, K., & Welch, K. (2014). Blended learning in higher education: Institutional adoption and implementation. Computers & Education. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2014.02.011
) is het aanbieden van een financiële stimulans. Hierbij kan gedacht worden aan geld voor innovatieprojecten of pilots. Verschillende instellingen bieden ook beurzen voor hun docenten aan. Een voorbeeld hiervan zijn de onderwijsfellowships die bijvoorbeeld de Universiteit Utrecht en de TU Delft hebben. Bij deze fellowships krijgen docenten geld om hun onderwijs te vernieuwen. Dit geld kan bijvoorbeeld besteed worden aan innovatieprojecten, het ontwikkelen van nieuwe lesmaterialen (denk bijvoorbeeld aan een VR ervaring voor studenten), of het verzamelen van goede voorbeelden in de instelling.

Volwassen organisaties zorgen ervoor dat er niet alleen tijdelijke gelden beschikbaar zijn (bijvoorbeeld voor innovatieprojecten), maar dat er ook structurele gelden worden uitgegeven (bijvoorbeeld structurele formatie gericht op blended learning). SURF (2018) SURF. (2018). Keuzehulp voor het ondersteunen van onderwijsinnovatie met ict: Inzicht in de organisatie van docentondersteuning (p. 57). Surf.
Bekijk de volledige publicatie  geeft aan dat het lastig blijkt om een goed onderscheid te maken tussen het innovatiebudget en geld voor lopende zaken. Het is daarom van belang om systematisch het gebruik van de gelden te evalueren. Zorg er bijvoorbeeld voor dat pilots altijd geëvalueerd worden en dat er duidelijke criteria zijn om innovatieprojecten te evalueren. De publicatie Proeftuin Blended onderwijs (vorm)geven (Zone Faciliteren en professionaliseren van docenten, 2020 Zone Faciliteren en professionaliseren van docenten. (2020). Werkpakket Proeftuin Blended onderwijs (vorm)geven. Versnellingsplan Onderwijsinnovatie met ICT.
) kan hierbij handvatten bieden.

Faciliteiten (Facilities)

De dimensie faciliteiten heeft betrekking op zowel de fysieke als digitale faciliteiten die een instelling aanbiedt. Onder de fysieke faciliteiten vallen onder andere onderwijsruimtes (idealiter met verschillende inrichtingen), audio- en video-opnamefaciliteiten en de beschikbaarheid van internet. Bij de digitale faciliteiten moet onder andere gedacht worden aan een leermanagementsysteem (LMS) en andere onderwijstechnologie.

Bij blended learning is het van belang dat er verschillende ‘classroom setups’ beschikbaar zijn (Dijkstra & Goeman, 2021 Dijkstra, W. P., & Goeman, K. (2021). European Maturity Model for Blended Education; Implementation guidelines.
). Talbert and Mor-Avi (2019) Talbert, R., & Mor-Avi, A. (2019). A space for learning: An analysis of research on active learning spaces. Heliyon, 5(12), e02967. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2019.e02967
 schrijven dat het gebruik van Active Learning Classrooms (ruimtes die actief leren bevorderen) onder andere kunnen bijdragen aan het bevorderen van de leeruitkomsten, de studentenbetrokkenheid en de verbinding met de docent. Het Cookbook Education Spaces (Van der Zanden et al., 2018 Van der Zanden, P., Bogerd, T., & Van Loon, I. (2018). Cookbook Education Spaces (p. 54) [Version 2.0]. TU Delft.
) geeft concrete handvatten hoe onderwijsruimtes ingericht kunnen worden. Het onderscheidt vier verschillende onderwijstypes (frontaal onderwijs, gemengde onderwijsvorm, samenwerking en toetsen) en geeft daarbij suggesties hoe onderwijsruimtes worden ingericht. Daarbij wordt aandacht besteed aan de inrichting, zichtlijnen naar het bord en schermen en grootte van de ruimte. Het is belangrijk dat het gebruik en inrichting van de onderwijsruimtes geëvalueerd wordt en dat dit leidt tot verbeteringen. Hunley en Schaller (2006) Hunley, S., & Schaller, M. (2006). Assessing Learning Spaces. In D. G. Oblinger (Ed.), Learning Spaces (p. 13.1-13.11). Educause.
Bekijk de volledige publicatie  geven een framework voor het beoordelen van learning spaces. Hierbij wordt onder andere gekeken naar de persoon-omgeving-interactie, leeruitkomsten en betrokkenheid. Dit framework kan volgens de auteurs richting geven aan de ontwikkeling van learning spaces en voor het monitoren van de impact op leren.

Naast de fysieke faciliteiten zijn de digitale faciliteiten bij blended learning belangrijk. Hierbij is het belangrijk dat technische middelen betrouwbaar en transparant zijn, om ervoor te zorgen dat de technologie bijdraagt aan het leerproces – in plaats van het te belemmeren (Garrison & Kanuka, 2004 Garrison, D., & Kanuka, H. (2004). Blended Learning: Uncovering Its Transformative Potential in Higher Education. The Internet and Higher Education, 7, 95–105. https://doi.org/10.1016/j.iheduc.2004.02.001
). Het gebruik van een leermanagementsysteem is hierbij aan te raden. Een goede implementatie is hierbij essentieel. Hiervoor is een goeddoordachte strategie van vitaal belang voor het slagen van een succesvolle implementatie (Alhogail & Mirza, 2011 Alhogail, A., & Mirza, A. A. (2011). Implementing a virtual learning environment (VLE) in a higher education institution: A change management approach. Journal of Theoretical and Applied Information Technology, 31, 42–52.
). AlQuadh (2014) AlQudah, A. A. (2014). Models and Frameworks for a Successful Virtual Learning Environment (VLE) Implementation. American Journal of Software Engineering and Applications, 3(4), 33. https://doi.org/10.11648/j.ajsea.20140304.11
 geeft een overzicht van verschillende implementatie strategieën die gebruikt kunnen worden voor het implementeren van dergelijke systemen. Naast een succesvolle implementatie is het ook van belang om het gebruik van het leermanagementsysteem en onderwijstechnologie regelmatig te evalueren en te verbeteren. Een instrument als de Rubric for evaluating E-learning Tools in Higher education (Anstey & Watson, 2018 Anstey, L., & Watson, G. (2018, September 10). A Rubric for Evaluating E-Learning Tools in Higher Education. Educause
), de Brightspace Matrix (TU Delft, 2019 TU Delft. (2019). Brightspace Matrix. Brightspace Matrix.
) of E-xcllence (EADTU, 2016 EADTU. (2016). E-xcellence: Quality assessment for e-learning, a benchmarking approach (3rd ed.). EADTU.
) kunnen hierbij ondersteunen.

Ondersteuning (Institutional support)

De achtste dimensie van het instellingsniveau is ondersteuning. Ondersteuning heeft betrekking op de manier waarop instellingen docenten en studenten ondersteunen bij blended learning activiteiten. Verschillende auteurs (Sankey et al., 2024 Sankey, M., Marshall, S., McCarthy, S., Leichtweis, S., Selvaratnam, R., Adams, N., Joubert, L., & Ames, K. (2024). The ACODE Benchmarks for Technology Enhanced Learning, 2nd Edition. The Australasian Council on Open and Digital Education. Canberra, Australia.
Bekijk hier de volledige publicatie ; Garrison & Kanuka, 2004 Garrison, D., & Kanuka, H. (2004). Blended Learning: Uncovering Its Transformative Potential in Higher Education. The Internet and Higher Education, 7, 95–105. https://doi.org/10.1016/j.iheduc.2004.02.001
; Graham et al., 2013 Graham, C. R., Woodfield, W., & Harrison, J. B. (2013). A framework for institutional adoption and implementation of blended learning in higher education. Blended Learning in Higher Education: Policy and Implementation Issues, 18, 4–14. https://doi.org/10.1016/j.iheduc.2012.09.003
; Moskal et al., 2013 Moskal, P., Dziuban, C., & Hartman, J. (2013). Blended learning: A dangerous idea? The Internet and Higher Education, 18, 15–23. https://doi.org/10.1016/j.iheduc.2012.12.001
; Porter et al., 2014 Porter, W., Graham, C., Spring, K., & Welch, K. (2014). Blended learning in higher education: Institutional adoption and implementation. Computers & Education. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2014.02.011
) beschrijven het belang van ondersteuning bij blended learning. Garrison en Kanuka (2004)  Garrison, D., & Kanuka, H. (2004). Blended Learning: Uncovering Its Transformative Potential in Higher Education. The Internet and Higher Education, 7, 95–105. https://doi.org/10.1016/j.iheduc.2004.02.001
adviseren om één aanspreek punt te hebben voor ondersteuning, kwaliteitszorg en projectmanagement. SURF (2018)  SURF. (2018). Keuzehulp voor het ondersteunen van onderwijsinnovatie met ict: Inzicht in de organisatie van docentondersteuning (p. 57). Surf.
Bekijk de volledige publicatie schrijft dat er een keuze gemaakt moet worden tussen centrale of decentrale ondersteuning bij onderwijsinnovatie. Welke keuze er ook gemaakt wordt (1 centraal aanspreekpunt, of een aanspreekpunt per faculteit of afdeling), het is belangrijk dat het voor docenten en studenten duidelijk is waar ze ondersteuning kunnen krijgen.

Volwassen organisaties zullen de ondersteuning ook regelmatig evalueren en hun diensten daarop aanpassen. Dijkstra en Goeman (2021) Dijkstra, W. P., & Goeman, K. (2021). European Maturity Model for Blended Education; Implementation guidelines.
 schrijven dat er zowel kwalitatieve als kwantitatieve databronnen gebruikt kunnen worden bij het evalueren van de ondersteuning. Denk hierbij aan kwalitatieve data als interviews, aangevuld met kwantitatieve data als vragenlijsten, website analytics, rapportages van ticketsystemen (computersystemen om klantenvragen te registreren en af te handelen) of business intelligence platforms. Deze data kan gebruikt worden om de ondersteuning en de processen eromheen te verbeteren.

Tot slot

Dit artikel toont dat het ondersteunen en faciliteren van blended onderwijs een complex proces kan zijn. Er zijn verschillende dimensies waar rekening mee gehouden moet worden en veel zaken zijn met elkaar verbonden. Het EMBED-model zal geen eenduidige oplossingen bieden, maar kan wel bijdragen aan het doorgronden van de complexiteit van het faciliteren en ondersteunen van blended onderwijs. Het kan een eerste aanleiding zijn om met elkaar in gesprek te gaan over het faciliteren en ondersteunen van blended onderwijs. Dit artikel, maar ook de implementation guidelines, de A3-poster of de gratis MOOC Making blended learning work kunnen hierbij helpen. Uiteindelijk gaat het erom dat men het gesprek aangaat over wat goed (blended) onderwijs is, hoe dit het beste ondersteund en gefaciliteerd kan worden en hoe je als instelling kwaliteitscontrole kan inzetten om het onderwijs en de ondersteuning continu te verbeteren.  

Over de auteur

Wiebe Dijkstra is onderwijsadviseur Blended Learning bij de Technische Universiteit Delft. Hij is een expert op het gebied van het ontwerpen, ontwikkelen en implementeren van blended onderwijs. Daarnaast heeft hij gewerkt aan het Erasmus+ project, een volwassenheidsmodel voor blended onderwijs, is hij lid van de special interest group Blended Learning van SURF en is hij penningmeester van het Expertisenetwerk Hoger Onderwijs.