Transdisciplinair werken aan vraagstuk rond duurzaam verpakken
De aanleiding tot deze innovatie is de noodzaak om duurzaam verpakkingsonderwijs te verbeteren en aan te passen aan de snel veranderende kennis en ontwikkelingen in het veld. Er is behoefte aan een dynamische aanpak waarbij de kennis vanuit de praktijk wordt geïntegreerd in het onderwijs. Het project streeft daarom naar een transdisciplinaire aanpak waarin alle betrokken stakeholders, waaronder hbo's, studenten, bedrijven en kennisinstituten, gezamenlijk leren en kennis delen om maatschappelijke dilemma's op het gebied van duurzame verpakkingen aan te pakken.
De samenwerking tussen alle partijen is essentieel om een symbiotisch ecosysteem van leren met elkaar te creëren. Het doel is om stakeholders te laten werken aan real-life cases, geïntroduceerd door bedrijven, waarbij wederzijdse versterking van kennis en samenwerking leidt tot krachtigere en bruikbaardere resultaten. Door praktijkexperts en onderzoekers te betrekken blijft de kennis up-to-date. Het uiteindelijke doel is het ontwikkelen van een transdisciplinaire learning community waarmee maatschappelijke dilemma's op het gebied van duurzame verpakkingen kunnen worden aangepakt. De vernieuwende werkwijze van deze learning community bevordert niet alleen de samenwerking tussen alle stakeholders, maar ook de connectie tussen maatschappelijke thema’s en onderwijs, resulterend in een beter voorbereide en meer betrokken nieuwe generatie verpakkingsprofessionals.
De ontwikkeling van een learning community en de werkwijze daarbinnen is gebaseerd op een stevige theoretische basis, waarbij de vier leermechanismen van Akkerman en Bakker (2011) - identificatie, coördinatie, reflectie en transformatie - als fundament is gebruikt. Met name in de laatste twee fases lijkt de samenwerking niet altijd eenvoudig. Als werkwijze is daarom de design thinking methode (Dorst, 2011, 2015) centraal gesteld, waarbij de studenten een cruciale rol speelden in het enthousiasmeren van alle stakeholders. Deze benadering bleek essentieel om een soepele overgang naar nieuwe innovaties te vergemakkelijken.
Het ontwikkel- en implementatieproces van het project verliep in verschillende fasen. In nauwe samenwerking met een transdisciplinair kernteam is de opzet van de learning community ontwikkeld onder de naam Packalicious. Vervolgens is dit getest in twee pilotstudies, waarbij transdisciplinaire teams real-life cases rondom portieverpakkingen en herbruikbare verpakkingen hebben uitgevoerd.
De pilotsessies waren een groot succes en resulteerden in een energieke ‘vibe’. Uit de evaluaties kwamen veel positieve reacties naar voren, wat de effectiviteit van de aanpak bevestigde. Uitdagingen lagen in het fysiek samenbrengen van zoveel verschillende disciplines. Vakjargon en werkwijze van de verschillende disciplines zorgden vaak voor miscommunicatie. Dit bemoeilijkte soms een effectieve samenwerking en kennisuitwisseling.
Evaluatie en resultaten: groeiend netwerk
Packalicious is geëvalueerd met behulp van vragenlijsten en een extern uitgevoerde evaluatie op aanvraag van het KIDV. Op basis van deze evaluatie is besloten om Packalicious verder te ontwikkelen als een learning community. Een gezamenlijke conclusie uit de evaluatie was dat het starten met intrinsiek gemotiveerde mensen essentieel is voor een succesvolle groei. Een uitkomst is ook dat gezamenlijk over grenzen heen samenwerken beter lijkt te werken met design thinking technieken waarbij veel wordt gevisualiseerd, zoals het in kaart brengen van de samenwerking met een visuele conceptschets.
Het afgelopen jaar heeft Packalicious zich ontwikkeld tot een groeiend netwerk van 10 onderwijsinstellingen, 23 bedrijven en verschillende overheidsinstellingen. Echter, het aantrekken van nieuwe studenten, onderzoekers en bedrijven blijft een uitdaging. Hoewel mond-tot-mondreclame rondom Packalicious bijdraagt aan de groei, vergt het toch veel tijd om nieuwe partners aan te trekken.
Ondanks deze uitdagingen werkt het Packaliciousteam aan een meer zelfsturend ecosysteem waarin gezamenlijk leren over duurzame verpakkingen mogelijk wordt gemaakt. Packalicious streeft naar een veelbelovende toekomst waarin verschillende stakeholders over grenzen heen bouwen aan nieuwe innovaties rondom duurzame verpakkingen. Als start voor de volgende fase is een gezamenlijk manifest opgesteld, waarin staat omschreven wat het doel van Packalicious precies is en hoe we verder willen groeien.
| Opleiding(en) en aantal studenten waarbij de innovatie is toegepast: | HAS Hogeschool (Food Innovation – afstudeerrichting Packaging design), Haagse Hogeschool (Industrieel Product Ontwerpen – richting verpakkingsontwerp), Hogeschool van Amsterdam (minor wereld van verpakken), Universiteit Twente (Industrial design engineering) en Kennisinstituut Duurzaam Verpakken. In totaal ongeveer 25 hbo-studenten, 5 wo-studenten 10 docenten en 15 bedrijven |
| Ontwikkelperiode: | 2020-2022 |
| Opzet projectteam: | 2 wo-docenten/onderzoekers; 3 docenten van verschillende hogescholen; 3 experts van Kennisinstituut Duurzaam Verpakken en verschillende verpakkingsgeoriënteerde bedrijven |
| Bestede aantal ontwikkeluren: | +/- 1160 uur |
| Totale budget: | EUR 100.000 (plus 20.000 in kind-subsidie) |
Relevante publicaties
- Akkerman, S. F., & Bakker, A. (2011). Boundary crossing and boundary objects. Review of Educational Research, 81, 132-169. Review of Educational Research 81: 132-169.
- Blad, S, De Roo, M, Rutting, L. An introduction to interdisciplinary research. University of Amsterdam, 2013.
- Covey, S. R. (1989). The Seven Habits of Highly Effective People. New York, United States, Free Press.
- Dorst, K. (2011). The core of ‘design thinking’ and its application. Design Studies 32(6): 521-532.
Windeløv-Lidzélius, C. (2018). Chapter 5 - The School as a Living Lab – The Case of Kaospilot. Digital Participation through Social Living Labs. M. Dezuanni, M. Foth, K. Mallan and H. Hughes, Chandos Publishing: 77-96.
Producten over dit project
- Verslag van Deep Dive sessie Boundary crossing: een cruciale vaardigheid voor studenten in het hoger onderwijs - 25 november 2021
- Journal Paper published in ACDMI Design Management as a Strategic Asset - 30 december 2022
- Artikel Packalicious Pilot 1 – Packalicious en de toekomst van portieverpakkingen - 19 oktober 2021
- Artikel - Packalicious maakt zich op voor tweede fase - Kennisinstituut Duurzaam verpakken - 22 september 2022
- Nieuwsbericht - Packalicious brengt transitie naar intrinsiek duurzaam verpakken op gang - Kennisinstituut Duurzaam verpakken - 9 november 2022
- Nieuwsbericht -Packalicious grijpt radicale innovatie met beide handen aan - Kennisinstituut Duurzaam verpakken - 22 maart 2023
- Nieuwsbericht - Bedrijven verkennen verpakkingsuitdagingen tijdens derde editie Packalicious LIVE-Kennisinstituut Duurzaam verpakken - 7 juni 2023
- Manifest Packalicious - Kennisinstituut Duurzaam verpakken – oktober 2022
Comenius Senior Fellowship 2020
