Omdat Rotterdam een diverse stad is, richt Hogeschool Rotterdam de leer- én werkomgeving zo in dat iedereen zich welkom voelt. De Expertisegroep Inclusie zet zich hier al bijna een decennium voor in.
Bijdrage van
Ank Jansen
(Hogeschool Rotterdam) , Milly Kock
(Hogeschool Rotterdam) , Margo Pluijter
(Hogeschool Rotterdam) Meer informatie
Rotterdam is een dynamische wereldstad met een uitgesproken karakter. Een stad van pioniers met een grote diversiteit. Deze diversiteit verrijkt de stad én heeft invloed op de manier waarop een onderwijsinstelling kijkt naar onderwijs en de representatie van de stad in haar onderwijs. Hogeschool Rotterdam is als een dorp in de grote stad, aldus collegevoorzitter Bormans
Nierop, J. van & Sel, T. (2016). Interview Ron Bormans: De hogeschool als dorp in de stad. Geraadpleegd op 15 maart 2021 van https://profielen.hr.nl/2016/interview-ron-bormans-de-hogeschool-als-dorp-in-de-stad/. Net als Rotterdam hebben medewerkers en studenten een grote diversiteit. In haar onderwijsvisie
Hogeschool Rotterdam (2016). Onderwijsvisie. Gedownload van https://www.hogeschoolrotterdam.nl/hogeschool/over-ons/onderwijsvisie/ op 15 maart 2022. stelt Hogeschool Rotterdam (HR) dat iedereen zich welkom zou moeten voelen in ons onderwijs, ongeacht culturele en sociaal economische achtergrond, geaardheid, gender, leeftijd, talenten, mogelijkheden, etc.
De Expertisegroep Inclusie (EGI) heeft als taak om deze visie door te vertalen naar de praktijk. De EGI is een multidisciplinair team met als doel het versterken van pedagogische en didactische competenties van docenten ten behoeve van inclusief onderwijs. Uitgangspunt is dat een inclusieve leeromgeving niet bestaat zonder een inclusieve werkomgeving. Expertise op het gebied van Human Resources Management (HRM) is daarom ook aanwezig binnen de EGI.
De doelen van de EGI zijn kennisdeling, kennisontwikkeling en professionalisering. Om deze doelen te bereiken gaat de EGI strategische samenwerkingen aan met andere stakeholders binnen HR, waardoor dit een vierde doel wordt. Deze doelen zijn ambitieus, maar niet onmogelijk. De EGI blijft continu kansen pakken binnen HR om haar activiteiten op de kaart te zetten, zodat inclusiviteit steeds dichterbij komt.
Opzet en aanpak
De kracht van de EGI zit in drie zaken:
De groep bestaat uit een combinatie van onderwijsadviseurs, HRM-ers en docenten met expertise op het gebied van D&I. De onderwijsadviseurs en HRM-ers vormen de kern, de docenten zijn minimaal een jaar lid en wisselen elkaar af. Hierdoor ontstaat een olievlek binnen HR. Binnen de EGI heerst ook een lerende en inclusieve sfeer. Regelmatig bespreken de leden inhoudelijke onderwerpen om de eigen kennisbasis te versterken en nieuwe kennis te ontwikkelen. Oud-leden blijven verbonden via een actieve app-groep.
De samenwerking en de verbinding met strategische stakeholders binnen HR, zoals HR academie (voor interne professionalisering) en kenniscentra. Het doel is om D&I ook bij hen meer op de kaart te krijgen.
Focus door een theoretische basis van Inclusive Excellence van Tuitt
Tuitt, F. (2003). Afterword: Realizing a more inclusive pedagogy. Race and higher education: Rethinking pedagogy in diverse college classrooms, 243-268. Deze theorie stelt dat inclusief onderwijs uit vijf dimensies bestaat. Alle activiteiten van de EGI passen binnen één van de vijf dimensies. Binnen HR gebruiken wij nu de volgende beschrijvingen van de dimensies.
Bewustwording van je eigen vooroordelen en bias.
Dialoog in team en klas om perspectieven uit te wisselen.
Een studeerbaar en stimulerend curriculum voor álle studenten.
Inclusieve pedagogiek en didactiek waarbij relaties voorop staan.
Een werk- en leeromgeving die niemand buitensluit (waarbij de werkomgeving door de EGI is toegevoegd aan de theorie van Tuitt).
De dimensie bewustwording gebruiken we meestal als startpunt van professionaliseringsactiviteiten. Na bewustwording van zaken als onbewuste vooroordelen en stereotypering werken we naar de dimensies dialoog, curriculum, pedagogiek en didactiek en de werk- en leeromgeving. Met name startende docenten blijken we echter beter te bereiken door vanuit de ‘hardere’ kanten te starten, zoals curriculum en toetsen. Dit biedt hen structuur en houvast, waarmee ze hun lessen kunnen voorbereiden. Pedagogische aspecten volgen vaak later in hun ontwikkeling. Het is de kunst om vanuit verschillende dimensies te kunnen starten, maar uiteindelijk wel alle dimensies in ogenschouw te nemen. Onze stelling is dat inclusief onderwijs voor een belangrijk deel samenvalt met ‘gewoon goed onderwijs’
Smeets, S. (2017) Gewoon goed lesgeven. Geraadpleegd op 16 december 2021 van https://www.scienceguide.nl/2017/05/gewoon-goed-lesgeven/. maar een extra element heeft, namelijk het bewustzijn van onderlinge verschillen en machtsverhoudingen en de effecten daarvan.
Een andere ervaring is dat de dimensies van Tuitt niet altijd scherp zijn te onderscheiden. Zo vraagt een ingreep in het curriculum altijd doordenking van de didactische methode en een pedagogische visie. Het model blijkt wel een handvat te zijn om in gesprek te komen over de verschillende kanten van inclusief onderwijs.
Evaluatie en resultaten
Inmiddels heeft de expertisegroep diverse trainingen en workshops ontwikkeld: van een korte workshop voor nieuwe medewerkers tot trainingen met meerdere bijeenkomsten voor ervaren docenten. Ook is het mogelijk voor opleidingen om een training op maat aan te vragen. De EGI probeert hierbij zoveel mogelijk D&I-experts uit de opleidingen te activeren de trainingen te geven, zodat opleidingen zoveel mogelijk gebruik maken van de kennis en ervaring in hun team. De belangrijkste taak van de EGI is de trainingen en workshops inhoudelijk up to date houden en het netwerk van trainers onderhouden. Interessant is dat het niveau van de trainingen in de loop van de tijd omhoog is gegaan, doordat nieuwe docenten met meer kennis over D&I binnenkomen.
Naast professionalisering door trainingen en workshops kunnen docenten ook experimenteren met inclusief onderwijs, waardoor ze zich al werkende professionaliseren. Daartoe is in 2018 een werkplaats inclusieve pedagogiek en didactiek opgezet. Dit is een community waar groepen docenten een jaar aan deelnemen om te werken aan een eigen experiment rondom inclusieve pedagogiek en didactiek. De docenten dienen hun plan in en na goedkeuring krijgen ze begeleiding door leden van de EGI en een budget om hun experiment uit te kunnen voeren. Naast de resultaten van de experimenten zelf is er binnen de werkplaats een actieve leergemeenschap ontstaan met een gezamenlijke focus op het ervaren én realiseren van meer inclusiviteit. Deelnemers ervaren deze manier van professionaliseren als inzicht gevend, uitdagend en constructief
Roest, E. (2021). Docenten kunnen professionaliseren door zelfgekozen experimenten. Geraadpleegd op 15 december 2021 van https://www.scienceguide.nl/2021/05/docenten-kunnen-professionaliseren-door-zelfgekozen-experimenten/. Op deze manier haken een inclusieve werkomgeving en leeromgeving in elkaar.
Inmiddels zijn 46 experimenten afgerond door zo’n 150 docenten. In studiejaar 2021-2022 lopen weer 14 experimenten.
Bij de lerarenopleidingen doen studenten en docenten samen praktijkonderzoek naar inclusief online onderwijs in een PLC (professional learning community). Hiervoor gebruiken zij lesson study.
Docenten bij de Rotterdam Business School voeren socratische gesprekken over pedagogische momenten in the international classroom: de onverwachte momenten in de klas waar je onmiddellijk moet reageren. Deelnemers merkten dat hun pedagogische vaardigheden toenamen en dat hun interculturele communicatie verbeterde. Dit is inmiddels uitgegroeid tot een vaste professionaliseringsactiviteit.
Docenten van het Instituut voor Gezondheidszorg en het Instituut voor Sociale Opleidingen ontwikkelden een multidisciplinaire minor die experimenteerde met storytelling. In de minor gebruiken studenten een werkboek om hun verhaal te schrijven. De ervaring met verhalen is doorontwikkeld naar een toetsmethode.
Ook willen de werkplaats en EGI toewerken naar een brede community van (hoofd)docenten, onderwijsadviseurs en wellicht onderzoekers om elkaar te ondersteunen in het verder inclusief maken van HR. De ambitie is om altijd aan tafel te zitten wanneer nieuw onderwijs ontwikkeld wordt. Daarnaast werkt inmiddels de hele HR aan D&I, doordat drie staffunctionarissen diversiteit en inclusie zijn aangenomen en het online platform Included in de maak is
Hogeschool Rotterdam (2021). Actieplan racisme. Wat is er gerealiseerd? Deel 1 en 2. Geraadpleegd op 15 maart 2022 van https://www.hogeschoolrotterdam.nl/newsitem/actieplan-racisme.-wat-is-er-gerealiseerd/327355/.
Tuitt, F. (2003). Afterword: Realizing a more inclusive pedagogy. Race and higher education: Rethinking pedagogy in diverse college classrooms, 243-268.
Lawrie, G., Marquis, E., Fuller, E., Newman, T., Qiu, M., Nomikoudis, M., ... & Van Dam, L. (2017). Moving towards inclusive learning and teaching: A synthesis of recent literature. Teaching & learning inquiry, 5(1), 9-21.
Miller, J. E., & Groccia, J. E. (2011). To improve the academy: Resources for faculty, instructional, and organizational development (Vol. 30). John Wiley & Sons.
Tinto, V. (2017). Through the eyes of students. Journal of College Student Retention: Research, Theory & Practice, 19(3), 254-269.
Mariska Oudwater, coördinator van de Expertisegroep Inclusie: m.e.oudwater@hr.nl.
Kwalitatief onderzoek onder docenten(teams) naar de relatie tussen studiesucces en diversiteit. Het document sluit af met mogelijke implicaties voor docenten en managers in het hoger onderwijs.
Veel studenten in het hbo en wo switchen van opleiding of stromen zonder diploma uit. De doorstroom van mbo naar hbo en van hbo naar wo verloopt moeilijk, vooral voor studenten met een...
