Een praktische manier waarop je als onderzoekende onderwijsprofessional bewust omgaat met kennisbenutting, is een kennisbenuttingsplan opstellen. Dit helpt je om al tijdens het onderzoek na te denken over hoe de opbrengsten betekenisvol worden voor anderen.
Bijdrage van
Patricia Brouwer
(Hogeschool Utrecht) , Carlos van Kan
(Hogeschool Rotterdam) , Katrijn Opstoel
(Hogeschool Arnhem Nijmegen) Meer informatie
Van Kan en collega’s
Van Kan, C. A., Brouwer, P., Wolf, M., & De Lange, M. (2024). Benutting van kennis uit onderzoek bevorderen in het onderwijs: hoe doe je dat? Een onderzoek naar kennisbenutting in de context van practoraten. Eindrapport. Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. bieden een aanpak in vier stappen voor het opstellen van een kennisbenuttingsplan. Hieronder illustreren we deze stappen met een voorbeeld uit de praktijk van een mbo-practoraat.
De casus
Stel, een practoraat voert een praktijkgericht onderzoek uit naar effectieve vormen van studieloopbaanbegeleiding (SLB) binnen niveau-2-opleidingen. De onderzoeksvraag komt voort uit docenten die signaleren dat hun studenten moeite hebben om keuzes te maken en leerdoelen te stellen. Het onderzoek resulteert in een aantal kennisproducten, zoals concrete aanbevelingen, begeleidingsstrategieën en werkvormen.
Stap 1: Kies één praktijk die centraal staat.
Het practoraat kiest dit onderzoek naar SLB als icoonproject. De opbrengsten zijn praktisch toepasbaar en sluiten aan bij een herkenbare onderwijsuitdaging. Ook is er een duidelijke behoefte vanuit het docententeam om hiermee aan de slag te gaan.
Stap 2: Breng strategieën in kaart.
De practor heeft vooral ingezet op het delen van kennis via een interne rapportage en presentatie in het teamoverleg (strategie 1: overdragen en beschikbaar stellen van kennis). In beperkte mate is er nagedacht over implementatie, bijvoorbeeld door het ontwikkelen van een leidraad voor SLB-gesprekken (strategie 3: ontwikkelen van toepassingen en procedures voor implementatie). Aan de kant van het docententeam lijkt er sprake van ontvangen en aannemen (strategie 1: ontvangen en ophalen van kennis, en strategie 2: aannemen en adopteren van kennis), maar er gebeurt nog weinig met concrete toepassing of transformatie (strategie 3: toepassen en gebruiken van kennis, en strategie 4: co-construeren en transformeren van kennis).
Stap 3: Verzamel feedback van eindgebruikers.
Tijdens een studiemiddag bespreekt een bredere groep docenten en SLB’ers opnieuw de opbrengsten van het icoonproject. Via stellingen en een korte enquête gaat de practor na welke werkvormen aansluiten, wat nog ontbreekt en of er draagvlak is bij de docenten en SLB’ers om hieraan verder te werken. Hieruit blijkt dat sommige docenten al kleine aanpassingen hebben gedaan in hun gesprekken met studenten, terwijl anderen nog zoekende zijn naar hoe de opbrengsten passen in hun huidige aanpak.
Stap 4: Evalueer en stel bij.
Naar aanleiding van de feedback besluit het practoraat om samen met een aantal SLB’ers een toolbox SLB te ontwikkelen. Hierin bundelen ze werkvormen, voorbeeldvragen en gespreksstructuren. Ook worden enkele docenten betrokken bij het bijstellen van de oorspronkelijke aanbevelingen, zodat deze beter aansluiten op de praktijk. De strategie van het practoraat verschuift dus richting co-creatie: een meer interactieve strategie om kennisbenutting uit te lokken.
Wat maakt dit voorbeeld sterk?
Door kennisbenutting stap voor stap samen aan te pakken, vergroot je de kans dat kennis werkelijk landt én leeft in de onderwijspraktijk.
Het onderzoek is gestart vanuit een concrete praktijkvraag.
Er is bewust nagedacht over hoe en wanneer kennis wordt gedeeld.
Eindgebruikers zijn actief bevraagd én betrokken bij de vervolgstappen.
De opbrengsten zijn niet alleen gedeeld, maar doorontwikkeld tot bruikbaar materiaal.
Geraadpleegde bronnen
Van Kan, C. A., Brouwer, P., Wolf, M., & De Lange, M. (2024). Benutting van kennis uit onderzoek bevorderen in het onderwijs: hoe doe je dat? Een onderzoek naar kennisbenutting in de context van practoraten. Eindrapport. Hogeschool van Arnhem en Nijmegen.
Hoe kun je als onderzoekende onderwijsprofessional zorgen dat opgedane kennis niet onbenut blijft? Op basis van recente inzichten uit de literatuur, aangevuld met praktijkervaringen geven we in dit...
Interventies gericht op afzonderlijke teamleden, het team als geheel en de schoolorganisatie kunnen zorgen voor een effectieve implementatie van innovaties...
