Leerstijlen

1. Er is extreem weinig kwalitatief hoogwaardig onderzoek naar leerstijlen. Daarom vermelden we geen effect. Scholen die kiezen voor een aanpak waarvoor het bewijs zeer beperkt is, moeten zich goed afvragen hoe ze het effect gaan vaststellen en hoe ze negatieve effecten kunnen voorkomen.
2. Het is heel onwaarschijnlijk dat leerlingen één bepaalde leerstijl hebben, dus het kan hun vooruitgang schaden als zij alleen activiteiten krijgen aangeboden die zouden aansluiten op hun vermeende voorkeuren. Dit geldt vooral voor jonge leerlingen in het primair onderwijs, van wie de voorkeuren en manieren van leren nog heel flexibel zijn.
3. Als leerlingen het etiket opgeplakt krijgen dat ze een bepaald type leerling zijn, kan dit ondermijnend werken voor het vertrouwen dat zij goede prestaties kunnen behalen als ze goed hun best doen. Het etiket kan ook gebruikt worden als excuus voor slecht presteren.
4. Het lijkt zinvoller om naar andere aspecten van motivatie en zelfregulatie te kijken, als we leerlingen betrokken willen houden bij leeractiviteiten.
5. Leraren moeten leerlingen stimuleren om zelf verantwoordelijkheid te nemen voor goede leerprestaties en hun eigen strategieën en aanpak te ontwikkelen.

Na systematisch zoeken is er geen onderzoek gevonden waarin verschillende leerstijlen grondig zijn getest. Er is daarom onvoldoende bewijs om een uitspraak te doen over de effectiviteit, uitgedrukt in maanden leerwinst.

Er is zeer beperkt bewijs uit breder onderzoek dat er een consistente set ‘leerstijlen’ bestaat aan de hand waarvan je wezenlijke verschillen tussen de leerbehoeften van jongeren betrouwbaar in kaart kunt brengen. Uit onderzoek blijkt ook dat het niet zinvol is om leerlingen in groepen of categorieën in te delen op grond van een vermeende leerstijl. Vooral voor leerlingen in de basisschoolleeftijd is het belangrijk dat ze geen etiket opgeplakt krijgen en niet het gevoel krijgen dat hun slechte prestaties het gevolg zijn van hun leerstijl.

Individuele leervoorkeuren kunnen per situatie verschillen en kunnen in de loop der tijd veranderen, en cognitieve voorkeur en het soort taak kunnen misschien met elkaar samenhangen (visualisatie kan bijvoorbeeld zinvol zijn bij bepaalde onderdelen van rekenen-wiskunde). Studies waarin de instructie op maat wordt gegeven op basis van een vastgestelde leerstijl hebben echter niet overtuigend aangetoond dat dit belangrijke voordelen oplevert, zeker niet voor minder goed presterende kinderen. Het gemelde effect is over het algemeen klein of negatief.

Onderzoek waarin de instructie is aangepast aan bepaalde leerlingen op basis van een vastgestelde leerstijl laten geen effect op de leerprestaties zien. Het groeperen van leerlingen op basis van hun leerstijl lijkt dan ook geen succesvolle strategie om onderwijsachterstanden te verminderen.

Het is niet te verwachten dat aangepaste instructie helpt als leraren van bepaalde leerlingen lagere verwachtingen hebben. Het is belangrijk om jongere leerlingen geen etiket op te plakken of slechte prestaties te wijten aan hun ‘leerstijl’. Dit kan een negatief effect hebben op hun motivatie en zelfvertrouwen. Dit is met name een risico voor leerlingen met een sociaal-economische achterstand.

Er is zeer beperkt bewijs dat er een consistente set ‘leerstijlen’ bestaat aan de hand waarvan je verschillen tussen de leerbehoeften van jongeren betrouwbaar in kaart kunt brengen. In plaats daarvan kunnen leraren die effectief willen lesgeven inzetten op het volgende:

• Inzicht krijgen in de verschillen tussen leerlingen, zoals de verschillen in voorkennis en belemmeringen voor het leren;
• Responsief lesgeven – bijvoorbeeld door modellen, uitleg en scaffolding – met goede feedback voor alle leerlingen;
• Zorgen voor gerichte leerondersteuning wanneer bepaalde leerbehoeften worden vastgesteld;
• Leerlingen helpen hun eigen leerproces te plannen, monitoren en evalueren.

Bij het groeperen van leerlingen zorgvuldig monitoren wat het effect is op de vooruitgang, de motivatie en het gedrag van de leerlingen.

Deze klassikale aanpak wordt toegepast door leraren of onderwijsassistenten.

Onderstaande informatie is gebaseerd op internationale gegevens en geeft daarom slechts een indicatie van de kosten in Nederland.

De kosten zijn zeer laag en betreffen doorgaans het voorbereiden van meerdere verschillende les- en leermaterialen. Soms moeten er leerstijlentests worden aangeschaft. Houd er wel rekening mee dat het niet bekend is hoe valide en betrouwbaar deze tests zijn, omdat het bestaan van verschillende leerstijlen niet is aangetoond, zoals hierboven is aangegeven.

Vanwege het gebrek aan studies waarin verschillende leerstijlen grondig zijn getest, is de bewijskracht voor de effectiviteit van deze aanpak zeer beperkt. Voor onderwerpen waarvoor het bewijs zeer beperkt is, wordt geen effect in maanden leerwinst vermeld. Er zijn is geen onderzoek gevonden die voldoet aan de vooraf gespecificeerde criteria voor opname in de Toolkit.