Buitenschools avontuurlijk leren

Onduidelijk effect tegen gematigde kosten, op basis van vrijwel geen bewijs. Toelichting

Effect (in maanden)

Bewijs

Kosten

Wat is het?

Voorbeelden van buitenschools avontuurlijk leren zijn outdooractiviteiten als klimmen of andere bergsporten, survivals, een touwenparcours of stormbaan, of andere buitensporten, zoals een oriëntatieloop, zeilen en kanoën. Dit kunnen intensieve meerdaagse cursussen of kampen zijn of kortere cursussen op school of in een outdoorcentrum.

Bij buitenschools avontuurlijk leren gaat het meestal om een combinatie van samenwerkend leren en een grote fysieke (en vaak ook emotionele) uitdaging. Ook vaardigheden als het oplossen van praktische problemen, expliciet reflecteren op en praten over gedachten en gevoelens (zie ook Metacognitie en zelfregulatie) kunnen hierbij aan bod komen.

Buitenschools avontuurlijk leren heeft in principe geen formele schoolse component, dus ‘bosscholen’ en schoolreizen worden hier buiten beschouwing gelaten.

Meer weten over buitenschools avontuurlijk leren in Nederland?

Bekijk een overzicht van wat we weten uit onderzoek, naast het internationale onderzoek op de pagina die je nu bekijkt.

Belangrijke bevindingen

Het bewijs voor buitenschools avontuurlijk leren in relatie tot leerprestaties is zeer zwak. De weinige bestaande onderzoeken laten weliswaar positieve effecten zien, maar vanwege de beperkte hoeveelheid bewijs vermelden we geen effect in maanden leerwinst.
De onderzoeksresultaten in de Toolkit zijn vooral gericht op het effect op de leerprestaties. Bewijs uit breder onderzoek geeft aan dat buitenschools avontuurlijk leren positieve effecten kan hebben op andere gebieden zoals zelfredzaamheid, motivatie en teamwork. Los van de leerprestaties kan buitenschools avontuurlijk leren een belangrijke rol spelen in hoe leerlingen de school ervaren.

Hoe effectief is deze aanpak?

Vanwege het beperkte aantal onderzoeken kunnen we geen uitspraak doen over de effectiviteit, uitgedrukt in maanden leerwinst. De onderzoeken die in de Toolkit zijn opgenomen laten positieve resultaten zien, maar zijn geen van alle onafhankelijk geëvalueerd.

Het is belangrijk om te beseffen dat dit niet bewijst dat buitenschools avontuurlijk leren ‘geen effect’ heeft, maar dat er geen overtuigend bewijs is voor wat dit effect zou zijn.

Onderzoek naar buitenschools avontuurlijk leren vermeldt meer algemene positieve effecten, zoals meer zelfvertrouwen en een grotere zelfredzaamheid. In de Toolkit wordt onderzoek opgenomen waarin effecten op de schoolprestaties zijn gemeten. Het is dus mogelijk dat er meer onderzoek is met een focus op factoren die niet met het leren te maken hebben.

Gelijke kansen bevorderen

Buitenschools avontuurlijk leren kan leerlingen met een sociaal-economische achterstand de mogelijkheid bieden om mee te doen met activiteiten die anders buiten hun bereik zouden liggen. Deelname aan deze fysiek en emotioneel uitdagende activiteiten, kan leerlingen helpen bij de ontwikkeling van niet-cognitieve vaardigheden zoals veerkracht, zelfvertrouwen en motivatie. Toepassing van deze niet-cognitieve vaardigheden in het klaslokaal kan vervolgens een positief effect hebben op de leerprestaties. Het bewijs voor een relatie tussen niet-cognitieve vaardigheden en leerprestaties is echter zwak. Scholen moeten dan ook zorgvuldig evalueren wat het effect is van buitenschools avontuurlijk leren op de leerprestaties, als ze een dergelijk effect beogen.

Om rekening mee te houden

Buitenschools avontuurlijk leren kan op veel verschillende manieren worden ingevuld. Buitenschoolse activiteiten kunnen effect hebben op de leerprestaties doordat ze bijdragen aan de ontwikkeling van niet-cognitieve vaardigheden zoals veerkracht, zelfvertrouwen en motivatie. Scholen die buitenschools avontuurlijk leren willen toepassen kunnen denken aan het volgende:

Activiteiten aanbieden die leerlingen fysiek (en emotioneel) uitdagen;
Gelegenheid creëren voor samenwerkend leren, problemen oplossen en expliciete reflectie op denkprocessen en emoties;
Leerlingen helpen uitdagingen te overwinnen en succes te ervaren;
Bedenken hoe ze kunnen voortbouwen op de relatie tussen volwassenen en leerlingen wanneer iedereen weer terug is op school.
Gezien de beperkte hoeveelheid bewijs is het erg belangrijk om te meten wat de effecten zijn van buitenschools avontuurlijk leren als deze aanpak wordt ingezet voor verbetering van de leerprestaties.

De duur van activiteiten in het kader van buitenschools avontuurlijk leren kan verschillen. Het kan gaan om korte lessen op school of bij een plaatselijk outdoorcentrum, regelmatige sessies gedurende een langere periode of intensieve meerdaagse cursussen of kampen die een of twee weken duren.

Wat zijn de kosten?

Onderstaande informatie is gebaseerd op internationale gegevens en geeft daarom slechts een indicatie van de kosten in Nederland.

Vergeleken met andere aanpakken vraagt buitenschools avontuurlijk leren een gematigde hoeveelheid tijd van medewerkers. De aanpak moet worden uitgevoerd door gekwalificeerde medewerkers, die moeten zorgen voor de juiste veilige omstandigheden om lichamelijke risico’s voor de leerlingen te beperken.

Schoolleiders moeten niet alleen kijken naar tijd en kosten, maar ook nadenken over hoe ze het positieve effect van buitenschools avontuurlijk leren zo goed mogelijk kunnen benutten voor de niet-cognitieve vaardigheden van leerlingen in de klas.

Hoe overtuigend is het bewijs?

De bewijskracht voor de effectiviteit van buitenschools (avontuurlijk) leren is zeer beperkt. Voor onderwerpen waarvoor het bewijs zeer beperkt is, wordt geen effect in maanden leerwinst vermeld. Er werden slechts negen onderzoeken gevonden die voldeden aan de vooraf gestelde criteria voor opname in de Toolkit. Geen van deze onderzoeken was onafhankelijk beoordeeld.