Ambitie-interventies

1. Het huidige bewijs voor het effect van activiteiten om ambities te stimuleren is zeer zwak. Vanwege het ontbreken van onderzoek wordt geen effect in maanden leerwinst vermeld. Het is raadzaam dat scholen het effect van een activiteit op de leerprestaties zorgvuldig monitoren.
2. Het beschikbare bewijs uit breder onderzoek geeft aan dat het verband tussen ambitie en prestaties niet zonder meer duidelijk is. Over het algemeen hebben programma's om het ambitieniveau te verhogen niet tot betere leerprestaties geleid. Activiteiten die bijdragen aan verbetering van leerprestaties hebben vrijwel altijd een aanzienlijke leercomponent, dus werken aan grotere ambities alleen zal niet effectief zijn.
3. De meeste jongeren hebben al grote ambities. Ervoor zorgen dat leerlingen over de benodigde kennis en vaardigheden beschikken om hun ambities te verwezenlijken is waarschijnlijk effectiever dan de ambities zelf te veranderen.
4. De houding, overtuigingen en het gedrag van leerlingen uit kansarme gemeenschappen ten aanzien van ambitie lopen zeer uiteen, dus vermijd generalisaties.

Doordat de opbrengst van van het stimuleren van ambitie-interventies slechts in enkele studies betrouwbaar is gemeten, kunnen we geen uitspraken doen over de effectiviteit, uitgedrukt in maanden leerwinst..

Het is belangrijk om te beseffen dat bewijs uit ander onderzoek aangeeft dat de relatie tussen ambitie en leerprestaties complex is en dat er veel oorzaken zijn waarom activiteiten wel of geen effect hebben op de leerprestaties.

Uit onderzoek blijkt dat de meeste jongeren al een hoog ambitieniveau hebben, waaruit we kunnen concluderen dat onderpresteren veelal niet voortkomt uit een gebrek aan ambitie maar uit een kloof tussen ambitie en de kennis, vaardigheden en eigenschappen die jongeren nodig hebben om die te verwezenlijken. Voor leerlingen met een lager ambitieniveau is niet aangetoond dat specifieke activiteiten er altijd toe bijdragen dat hun ambitieniveau stijgt. Voor zover een laag ambitieniveau wel is gestegen als gevolg van een interventie, is niet aangetoond dat de leerprestaties daardoor automatisch verbeterden.

Hoewel de leerprestaties van leerlingen met een lage sociaal-economische status vaak achterblijven bij die van hun leeftijdsgenoten, kan niet zomaar worden aangenomen dat deze leerlingen minder ambities hebben wat betreft hun opleiding en latere leven.

Uit Engels onderzoek blijkt dat verschillende sociaal-economische groepen vergelijkbare ambitieniveaus hebben voor hun toekomst en dat verschillen in deelname aan het hoger onderwijs vooral voortkomen uit de schoolprestaties. Gezien de grote variatie in houding, gedrag en overtuigingen ten aanzien van ambitie in regio’s die veel armoede kennen, is het belangrijk dat scholen generalisaties vermijden.

Het is onwaarschijnlijk dat het stimuleren van de ambiti zonder leercomponent onderwijsachterstanden doet verminderen. De verwachtingen van leerkrachten/docenten spelen een rol in de leerresultaten van leerlingen. Leerkrachten/docenten moeten dan ook duidelijk laten blijken dat ze geloven in de leercapaciteiten van alle leerlingen.

Activiteiten om ambities te stimuleren zijn zeer gevarieerd en kunnen gericht zijn op ouders en het gezin, op de manier van lesgeven of op buitenschoolse activiteiten, waarbij soms ook klasgenoten of mentoren betrokken zijn. Scholen die dit typen activiteiten willen uitvoeren, kunnen daarbij denken aan het volgende:

• begeleiding met betrekking tot de kennis, vaardigheden en eigenschappen die nodig zijn om de doelen voor de toekomst te behalen;
• activiteiten die leerling helpen zelfverzekerder, gemotiveerder of zelfredzamer te worden;
• mogelijkheden voor leerlingen om nieuwe ervaringen op te doen en nieuwe omgevingen te ontdekken;
• extra ondersteuning bij het leren.

Gezien de beperkte hoeveelheid bewijs is het vooral belangrijk om te meten wat de effecten zijn van activiteiten om ambities te stimuleren als deze worden ingezet voor verbetering van de leerprestaties.

Activiteiten gericht op het stimuleren van ambities kunnen verschillen in duur en op verschillende manieren worden uitgevoerd, bijvoorbeeld in de klas door de leerkracht/docent of in de vorm van clubjes na schooltijd, buitenschoolse activiteiten of mentorschap onder leiding van betaalde medewerkers of vrijwilligers. Activiteiten waarbij mentoren of ouders zijn betrokken worden doorgaans langere tijd uitgevoerd (vaak minstens een schooljaar), zodat effectieve relaties kunnen worden opgebouwd.

Onderstaande informatie is gebaseerd op internationale gegevens en geeft daarom slechts een indicatie van de kosten in Nederland. 

De kosten lopen zeer uiteen en zijn lastig exact in te schatten, maar over het algemeen worden ze aangemerkt als zeer laag tot gematigd, afhankelijk van de aanpak. Clubjes na schooltijd kosten meestal rond de 6 tot 12 euro per keer, dus een cursus van 20 weken met wekelijkse lessen kost ongeveer €230 per leerling. Over het algemeen worden de mediane kosten De mediaan betekent de middelste in een reeks van waarden. De mediaan is over het algemeen een betere indicator bij geschatte kosten dan een gemiddelde.
voor het invoeren van ouderbetrokkenheid aangemerkt als zeer laag tot gematigd, waarbij de kosten hoger zijn als scholen extra geld voor medewerkers betalen.

De mediane kosten voor het inzetten van mentoren worden aangemerkt als gematigd. De kosten voor de school worden voornamelijk bepaald door training voor de mentoren, salariskosten (voor betaalde mentoren) en materialen. Sommige programma's voorzien in voortdurende training en ondersteuning van mentoren, wat de kosten kan opdrijven.

Schoolleiders zouden niet alleen moeten kijken naar tijd en kosten, maar ook moeten nagaan hoe ze de effectiviteit kunnen maximaliseren, door een substantiële leercomponent toe te voegen en geen interventies toe te passen die uitsluitend zijn gericht op het verhogen van de ambitie, omdat dit waarschijnlijk niet effectief is.

De bewijskracht voor het stimuleren van ambities wordt als zeer beperkt aangemerkt. Voor onderwerpen waarvoor het bewijs erg beperkt is, wordt geen effect in maanden leerwinst vermeld. Er werden slechts drie studies gevonden die voldeden aan de vooraf gespecificeerde criteria voor opname in de Toolkit.