Ouderbetrokkenheid (Jonge Kind)

Groot effect tegen lage kosten, op basis van sterk bewijs. Toelichting

Effect (in maanden)

+5

Bewijs

Kosten

Wat is het?

Bij ouderbetrokkenheid gaat het erom dat pedagogisch medewerkers, leerkrachten en scholen ouders actief betrekken bij het leerproces en de ontwikkeling van hun kind. Dit omvat:

  • Aanpakken die ouders aanmoedigen thuis met hun kinderen te lezen en te praten of mee te doen aan activiteiten op het kinderdagverblijf, de peuterspeelzaal/peuterschool of school.
  • Programma's die zijn gericht op de ouders zelf, bijvoorbeeld trainingen in opvoedingsvaardigheden of gericht op lees- en rekenvaardigheden voor volwassenen.
  • Intensieve programma's voor gezinnen met een sociaal-economische achterstand of gezinnen in een crisissituatie, waarbij een instelling bijvoorbeeld een speciale contactpersoon voor het gezin aanwijst die samenwerkt met de ouders via huisbezoeken of andere gerichte aanpakken.

Belangrijke bevindingen

  1. Aanpakken voor ouderbetrokkenheid hebben gemiddeld een positief effect van vijf maanden leerwinst. Het is essentieel om te bedenken hoe je alle ouders bij het onderwijs kunt betrekken, om te voorkomen dat onderwijsachterstanden juist groter worden.
  2. Er is een positief effect vastgesteld op vroege leesvaardigheid en op vroege taal- en rekenvaardigheden.
  3. De effectiviteit van de verschillende aanpakken varieert. Het is daarom belangrijk om zorgvuldig na te denken over de ontwikkeling en toepassing van een aanpak voor ouderbetrokkenheid. Ook is het essentieel om de aanpak voortdurend te meten en te evalueren.
  4. In het algemeen worden aanpakken die zijn gericht op specifieke gezinnen of resultaten in verband gebracht met een grotere leerwinst.

Hoe effectief is deze aanpak?

De betrokkenheid van ouders bij het onderwijs aan jonge kinderen wordt steevast in verband gebracht met succes op school. Gemiddeld leveren de tot dusver geƫvalueerde aanpakken voor ouderbetrokkenheid een positief effect op van vijf maanden leerwinst in een jaar tijd. Er lijkt echter wel een verschil in effectiviteit te bestaan tussen de verschillende aanpakken. Het is daarom belangrijk om zorgvuldig na te denken over de ontwikkeling en toepassing van een aanpak voor ouderbetrokkenheid. Ook is het essentieel om de effecten voortdurend te meten en evalueren.

Aanpakken die erop zijn gericht de algemene ouderbetrokkenheid te vergroten, bijvoorbeeld door ouders te stimuleren met hun kinderen te lezen, kunnen een middelgroot positief effect hebben voor alle kinderen. Onderzoeken benadrukken de positieve effecten van voorlezen voordat kinderen zelf kunnen lezen, en van lezen met kinderen zodra ze zelf kunnen lezen. Uit een aantal onderzoeken bleek dat het een positief effect heeft als ouders worden gestimuleerd om met hun kinderen te praten.

Activiteiten die zijn gericht op de ontwikkeling van vaardigheden van ouders zelf, bijvoorbeeld door het aanbieden van gestructureerde training, kunnen een middelgroot effect op het leerproces hebben. In het algemeen worden intensievere aanpakken, gericht op specifieke gezinnen of resultaten, in verband gebracht met een grotere leerwinst.

Achter het gemiddelde

Voor ontluikende/beginnende geletterdheid en ontluikende/beginnende gecijferdheid zijn dezelfde effecten gevonden (+ vijf maanden).

De effecten van aanpakken voor ouderbetrokkenheid in voorschoolse educatie op een kinderdagverblijf, peuterspeelzaal/peuterschool en het primair onderwijs zijn vergelijkbaar.

Het merendeel van de onderzoeken was gericht op aanpakken voor lezen en ontluikende/beginnende geletterdheid. Een kleiner aantal onderzoeken keek naar aanpakken gericht op het verbeteren van de opvoedingsvaardigheden van ouders.

In 22 landen is onderzoek gedaan naar het effect van ouderbetrokkenheid op het onderwijs aan jonge kinderen.

Gelijke kansen bevorderen

Er is te weinig onderzoek gedaan om systematisch te kunnen nagaan wat het verband is tussen ouderbetrokkenheid en onderwijsachterstanden. Gebleken is wel dat het effect op gezinnen met een sociaal-economische achterstand vaak kleiner is.

Het is cruciaal dat instellingen nadenken over hoe ze alle ouders kunnen betrekken bij activiteiten voor ouderbetrokkenheid. Het risico van deze aanpakken is dat ze onderwijsachterstanden juist vergroten wanneer voornamelijk ouders met een hogere sociaal-economische status gebruikmaken van de mogelijkheden voor ouderbetrokkenheid.

Om rekening mee te houden

Ouderbetrokkenheid is vooral effectief als deze is gericht op verbetering van de kwaliteit en kwantiteit van het leren thuis. Dat kan in de praktijk een hele uitdaging zijn. Belangrijke aspecten om rekening mee te houden zijn:

  • Bied ouders eenvoudige begeleiding aan om ze te laten zien hoe ze hun kind kunnen ondersteunen.
  • Communiceer op een manier die ruimte biedt voor een positieve dialoog over leren en ontwikkeling.
  • Evalueer regelmatig hoe goed de samenwerking met ouders is en stel vast wat er beter kan.
  • Bedenk welke specifieke behoeften er zijn in de gezinnen van je leerlingen en bied waar nodige langer en intensiever ondersteuning.

Bij aanpakken voor ouderbetrokkenheid is het belangrijk om na te denken over mogelijke belemmeringen voor ouders. Zijn er bijvoorbeeld korte sessies op flexibele tijdstippen voor werkende ouders of ouders die voor meer kinderen moeten zorgen, of kunnen ze misschien online meedoen?

Wat zijn de kosten?

Onderstaande informatie is gebaseerd op internationale gegevens en geeft daarom slechts een indicatie van de kosten in Nederland.

Over het algemeen worden de mediane kosten voor het invoeren van ouderbetrokkenheid ingeschat als laag. Het merendeel van de kosten is voor training en ontwikkeling van medewerkers, en dit zijn voornamelijk opstartkosten.

De mediane kosten worden weliswaar ingeschat als laag, maar de kosten voor intensieve ondersteuning kunnen veel hoger uitvallen (als bijvoorbeeld de salariskosten worden meegeteld voor een gespecialiseerde buurtwerker of een leerkracht die zich specifiek richt op de thuissituatie).

Bij deze inschatting van de kosten wordt ervan uitgegaan dat instellingen al betalen voor de technologie om met ouders te communiceren en beschikken over ruimtes voor persoonlijke ontmoetingen. Als deze noodzakelijke kosten voor het invoeren van meer ouderbetrokkenheid nog niet worden gemaakt, zullen de totale kosten waarschijnlijk hoger uitvallen.

Hoe overtuigend is het bewijs?

De bewijskracht voor de effectiviteit van ouderbetrokkenheid in het onderwijs aan jonge kinderen is sterk. 94 onderzoeken voldeden aan de criteria voor opname in de Toolkit. Het onderwerp raakte een slotje voor bewijskracht kwijt omdat een groot percentage van de onderzoeken niet onafhankelijk is geƫvalueerd. Evaluaties die zijn uitgevoerd door organisaties die betrokken zijn bij de aanpak, commerciƫle aanbieders bijvoorbeeld, laten vaak een groter effect zien. Dat kan van invloed zijn op het totale effect van de aanpak.

Net als bij andere reviews laat de Toolkit het gemiddelde effect van een aanpak zien, op basis van wetenschappelijk onderzoek. Het is belangrijk om naar je eigen context te kijken en te vertrouwen op je oordeel als professional wanneer je een aanpak wilt toepassen in jouw onderwijspraktijk.

Verder lezen


Mogen we je iets vragen?

Ga je deze informatie gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van deze pagina?
In welke onderwijssector werk je?

Wil je nog iets anders kwijt? Laat het ons weten via het feedback-formulier.

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

Onderwijsprofessionals kiezen op basis van kennis en ervaring
Onderwijskennis.nl bundelt kennis uit onderzoek over de effectiviteit van aanpakken en werkwijzen in het onderwijs. Onderwijskennis.nl adviseert echter niet welke aanpakken scholen zouden moeten kiezen. Deze keuze is de verantwoordelijkheid van de onderwijsprofessionals zelf. Zij beoordelen op basis van hun kennis en ervaring welke aanpakken het beste passen bij het onderwijs dat zij geven.