Combined Shape
Luister
Hoofdthema

Formatief handelen, evalueren en toetsing
Thema

Formatief handelen

  • Voortgezet onderwijs

Formatief handelen in de veilige en vertrouwde omgeving van de klas kan bijdragen aan het leerproces van leerlingen.

Contactpersoon voor deze pagina
Sylvia
Sylvia Koeree
  • Gepubliceerd:
  • Geactualiseerd:

Wat is bekend over formatief handelen?

Formatief handelen is een didactisch onderzoeksproces naar het leren, waarbij docenten systematisch en doelgericht informatie verzamelen bij leerlingen. Ze interpreteren deze informatie om gerichte vervolgstappen te bepalen. Daarmee ondersteunen ze leerlingen in hun leerproces en helpen ze hen succeservaringen op te doen. 

Effectief formatief handelen in het voortgezet onderwijs vereist dat docenten bewust meerdere didactische strategieën inzetten vanuit een focus op leren in plaats van op cijfers of (moment)prestaties. Concreet betekent dit dat docenten:

  • werken met duidelijke succescriteria en voorbeelden om bij leerlingen een besef van kwaliteit te ontwikkelen;
  • leerkansen creëren om kennis actief op te halen en te herhalen;
  • feedback organiseren die leerlingen aan het denken zet, in plaats van hen alleen te corrigeren;
  • leerlingen leren te reflecteren op eigen werk en het werk van medeleerlingen.

Formatief handelen vraagt van docenten dat ze flexibel omgaan met hun planning en lesontwerp, om te kunnen inspelen op de voortgang en vragen van leerlingen. Het is een complexe didactische vaardigheid die tijd, oefening en samenwerking vraagt van docenten. Heldere kwaliteitsstandaarden, zelfregulerende docenten met diepgaande vakdidactische kennis, gerichte coaching in de klas en een lerende cultuur in de school zijn essentieel om formatief handelen structureel te implementeren in de school.

Op deze pagina

Overzicht van kennis uit onderzoek

Lees een overzicht van wat we weten uit onderzoek.

Handvatten uit onderzoek

Wil je zelf aan de slag met formatief handelen? Onderstaande handvatten helpen je op weg. Allemaal zijn ze onderbouwd met kennis uit onderwijsonderzoek.

Bekijk meer handvatten

Praktijkvoorbeelden

Waar moet je op letten wanneer je zelf aan de slag gaat met formatief handelen? Onderstaande praktijkvoorbeelden zijn ter illustratie en geven inzicht in onderbouwde en vernieuwende werkwijzen en interventies.

  • Praktijkvoorbeeld

    Je leerlingen leren beter met een oefentest

    vo
    Hoe kun je herhaaldelijk ophalen bij leerlingen stimuleren zonder dat ze zich daarvoor hebben hoeven voorbereiden? In dit voorbeeld laat docent Li’s zien hoe je dat doet in een veilige leeromgeving.
    Lees verder bij Klasse

  • Praktijkvoorbeeld

    Scaffolding daagt leerlingen uit tot zelfstandig leren

    po vo mbo
    Formatief handelen is gericht op toewerken naar zelfstandigheid. Op deze pagina wordt uitgelegd hoe het proces van scaffolding leerlingen en leraren uitdaagt in de weg naar deze zelfstandigheid.
    Lees verder bij Leraar24

  • Praktijkvoorbeeld

    Formatief handelen bij Frans

    vo
    In deze blog krijg je handvatten om als taaldocent een combinatie van formatief handelen en choral speaking – een methode waarbij leerlingen tegelijk spreken – in te zetten.
    Lees verder bij Toetsrevolutie
Bekijk meer praktijkvoorbeelden

Antwoorden op vragen uit de praktijk

De Kennisrotonde is een uniek loket voor de beantwoording van jeugd- en onderwijsvragen met kennis uit onderzoek. Onderstaande vragen zijn eerder gesteld over dit thema.

Toetsen die in eerste instantie summatief zijn ingezet, kunnen vervolgens ook prima een formatief vervolg krijgen. Het maken van (oefen)toetsen blijkt de prestaties van vo-leerlingen op een latere toets te kunnen verbeteren. Verder kan het in groepjes nabespreken van een toets een positief effect hebben op de prestaties van vo-leerlingen op een latere vergelijkbare toets. Ook analyse van toetsvragen als huiswerkopdracht blijkt een effectief middel om studenten beter te laten presteren op een latere vergelijkbare toets.

Lees meer

Stel jouw vraag

Verder verdiepen op dit thema

Hieronder vind je een selectie van uitgebreide handboeken, wetenschappelijke studies en andere verdiepende kennisbronnen.

Bekijk meer verdieping

Mogen we je iets vragen?

Ga je deze informatie gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van deze pagina?
In welke onderwijssector werk je?

Wil je nog iets anders kwijt? Laat het ons weten via het feedback-formulier.

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

Onderwijsprofessionals kiezen op basis van kennis en ervaring
Onderwijskennis.nl bundelt kennis uit onderzoek over de effectiviteit van aanpakken en werkwijzen in het onderwijs. Onderwijskennis.nl adviseert echter niet welke aanpakken scholen zouden moeten kiezen. Deze keuze is de verantwoordelijkheid van de onderwijsprofessionals zelf. Zij beoordelen op basis van hun kennis en ervaring welke aanpakken het beste passen bij het onderwijs dat zij geven. 

Terug naar boven