Expeditie 'de Inholland pabo'

Aanleiding en doel  

Inholland pabo, met 2500 studenten verspreid over vijf locaties, leverde degelijk onderwijs maar bood onvoldoende antwoord op huidige en toekomstige (maatschappelijk) uitdagingen. Zoals grote lerarentekorten op de basisschool, een matige studenttevredenheid, een haperende praktijkaansluiting en een overvol curriculum met (te) veel varianten. Veel van deze factoren leidden bovendien tot een hoge studie-uitval. Belangrijke redenen om het curriculum volledig te hervormen tot een flexibele en ontwikkelingsgerichte opleiding, waarin de beroepstaken de ruggengraat vormen en waar de studentontwikkeling in en samen met de praktijk plaatsvindt.

Een dergelijke uitdaging betekent meer dan alleen een curriculumherziening: het gaat ook om een cultuuromslag. Daarom is er gekozen voor een iteratieve expeditie-aanpak waaraan 1500 mensen van binnen én buiten de pabo actief zijn betrokken. Kennis en ervaring van studenten, praktijkpartners, onderzoekers, lerarenopleiders, staf en management is gebruikt om gezamenlijk een opleiding te creëren, van het fundament tot aan het ontwikkelen, testen en implementeren van onderwijseenheden. Een opleiding waarin school, praktijk en de digitale leeromgeving een naadloos geheel vormen.

Opzet en aanpak  

Er is gekozen voor de innovatiestrategie ‘expeditie’. Daarbij is de inbreng van praktijkkennis naast wetenschappelijke inzichten (van lectoraten en externe specialisten) essentieel. Samen met het lectoraat Design Thinking is gekozen voor een iteratieve, ontwerpende expeditie-aanpak. Daar zijn ontwerpcanvassen bij gebruikt, zoals een blended learning wave en prototypes.

De expeditie is gestart met een diepgaande collectieve verkenning en het leggen van het fundament. Er zijn doelstellingen geformuleerd en de waarden van de opleiding zijn besproken. Ook principiële en functionele eisen van het curriculum (met daarin acht beroepstaken) zijn benoemd. Verschillende teams hebben daaraan gewerkt en er is een grootschalige dialoog aangegaan met 700 betrokkenen. Vervolgens hebben in totaal 16 ontwerpteams in 20 ontwerpdagen en 6 feedbackrondes alle 240 EC’s van de opleiding ontworpen. De teams bestonden in totaal uit 55 lerarenopleiders, 22 praktijkopleiders, 5 lectoraatonderzoekers en 21 studenten van verschillende locaties en opleidingsvarianten. Ze zaten met elkaar, als partners, aan de ontwerptafel. 
De aansturing van deze teams verliep via het DIPA-team; het lectoraat Studiesucces zorgde voor ondersteuning en stimuleren van (student)partnerschap.

Het proces van verbeelden, divergeren en convergeren, het werken met tussenproducten en feedbackmomenten maakte mogelijk dat alle teams (zonder noemenswaardige ontwerpervaring) collectief hebben bijgedragen aan één nieuw, geïntegreerd en samenhangend curriculum. Principes uit Theory U, Deep Democracy, systemisch co-design en Design Thinking ondersteunden het proces. Inhoudelijk is sterk geput uit onder andere het conversational framework, 4C/ID-model en programmatisch toetsen. 

Vanaf 2024 zijn, tegelijk met de invoering van het nieuwe curriculum Inholland pabo, doorontwikkelteams geformeerd om de kwaliteit in de uitvoering, het fundament en doorontwikkeling van de opleiding te borgen.

Impact en opbrengsten  

In september 2024 is op alle locaties een nieuwe lichting studenten gestart met de eerste studiefase van de opleiding. In 2025 is volledig opgeschaald naar alle hogere jaren. Tijdens de expeditie zijn structureel evaluatiemomenten ingebouwd. In de realisatiefase is er een intensieve evaluatiecyclus ingericht. Daaruit blijkt dat Inholland dichter bij de praktijk staat. 

Een lerarenopleider van Inholland gaf aan: “De praktijk is nu de motor van hun leerproces en het kwartje valt veel sneller.” Een praktijkopleider vertelt dat [studenten] “zelf aan het roer staan van hun ontwikkeling [...] en de theorie veel beter toepassen in de praktijk.” 

Studenten waarderen de ruimte die ze krijgen om hun eigen leervragen te formuleren of vrije beroepshandelingen in te zetten. Ook over de praktijkdagen zijn zij positief. De impact van de intensieve inzet van het werken met leerteams, waarbij tien tot twaalf studenten met eigen leervragen op een basisschool meelopen, is groot. Doordat de leeromgeving naadloos aansluit bij het leerproces van de studenten ontstaan er op allerlei fronten dialogen die hun professionele basis versterkt. Ook het werkveld en Inholland-collega’s profiteren daarvan. Een praktijkopleider: “We zijn partners in leren geworden." 

Cijfers onderstrepen de impact: de doorstroom en het al jaren dalende propedeuserendement zijn drastisch verbeterd. Er is ook ruimte voor verbetering, met name op het gebied van professionalisering zoals op feedbackgeletterdheid.

Tips voor de onderwijspraktijk 

• Doe het samen! Het gaat niet vanzelf, maar het is de moeite waard. Beschouw elkaar als partner met ieder zijn eigen expertise.
• Verlies je eigen monopolie op de waarheid, luister openhartig en spreek vrijmoedig. Samen word je slimmer.
• Benader een curriculumvernieuwing holistisch en integraal: het vraagt ook iets van de organisatie, cultuur en systemen. Al deze onderdelen vragen aandacht en energie vanaf het begin. 
• Practise what you preach. Geloof erin dat als we willen dat studenten om kunnen gaan met onzekerheid, de leraar daarin het voorbeeld kan zijn. Als we willen dat leraren om kunnen gaan met onzekerheid in verandertrajecten, dat we als ‘veranderaars’ daarin het voorbeeld moeten zijn. Niet perfect, maar als lerende. 
• Heb oog voor wat er afgebouwd wordt en de emoties die daarbij komen kijken. Besteed daar aandacht aan op een manier die past bij het individu en het collectief. 
• Houd moed, en blijf steeds verbeteren. 

Gebruikte literatuur 

Kirschner, P., & Van Merriënboer, J. G. (2008). Ten Steps to Complex Learning A New Approach to Instruction and Instructional Design. In T. L. Good (Ed.), (2008), 21st century education: A reference handbook. (pp. 244-253). SAGE Publications.

Kramer, J. (2019). Deep Democracy, De wijsheid van de minderheid. Boom Uitgevers. 

Laurillard, D. (2012). Teaching as a design science: building pedagogical patterns for learning and technology. Routledge.

Schuwirth, L. W. T., & Van der Vleuten, C. P. M. (2011). Programmatic assessment: From assessment of learning to assessment for learning. Medical Teacher, 33 (6) 478–485. https://doi.org/10.3109/0142159X.2011.565828

Steen, M. (2013). Co-design as a process of joint inquiry and imagination. Design issues, 29(2), 16-28. https://doi.org/10.1162/DESI_a_00207 

Opgeleverde producten 

• Deen, N & Joosten, M.M. (2025). It takes a crowd to build new education. In L. van Onselen, G. Stompff, L. Terzieva, N. Helmer, & R. van der Lugt (reds.), ESCuela - Design in Education for learning in transitions (pp. 74-85). Beschikbaar via de website van Systemisch Co-design 
• Kappe, F. R., & Joosten, M. (2025). Creating the conditions for partnership: Lessons from embedding students as curriculum co-designers in Dutch teacher education. International Journal for Students as Partners. 10(1), 269–279. https://doi.org/10.15173/ijsap.v10i1.6813 
• Samen naar de toekomst: Podcastaflevering bij Pabo InHolland Podcast (6 juni 2024)
• Een teamlid op expeditie: Podcastaflevering met Manon Joosten bij Podcasts van Inholland (25 oktober 2022)
• Expeditie Pabo samen verdwalen, samen bouwen en altijd elkaar versterken: Podcastaflevering met Manon Joosten bij Podcasts van Inholland (15 juli 2025)
• Streekstad Centraal - Dit is Onderwijs met Colleen Clinton: Podcastaflevering met Rob Verboom en Ngar-Yee Lam bij Dit is Onderwijs (26 juni 2025)
• De expeditiekaart: In dit document staan allerlei suggesties voor werkvormen die je kan inzetten rondom de expeditiekaart. (Joosten, M M., 2025)

Factsheet