Aanleiding en doel
Na een vmbo-tl-diploma waren er tot voor kort eigenlijk maar twee keuzes: havo of mbo-4. Mooie routes, maar niet voor iedereen passend. Veel leerlingen weten rond hun zestiende nog niet welk beroep ze willen kiezen en zijn zichzelf nog volop aan het ontdekken. Zij vinden de route via het reguliere mbo te beroepsgericht en via de havo te theoretisch of schools. Wel willen veel jongeren uiteindelijk door naar het hbo, waar veel mbo-doorstromers uitvallen of switchen. Mogelijke – beïnvloedbare – oorzaken hiervan zijn een verkeerde studiekeuze, weinig inhoudelijke aansluiting of een laag zelfbeeld.
De Beroepshavo is een tweejarige, brede mbo-4-opleiding, speciaal voor studenten die willen doorstromen naar het hbo. De Beroepshavo combineert praktijkgerichte projectonderwijs met design thinking, scrum en ontwikkelingsgericht leren. Het doel is jongeren helpen om de goede richting te vinden in hun ontwikkeling en een stevige basis te leggen voor hun toekomst. Brede hbo-vaardigheden staan centraal, zoals de ontwikkeling van probleemoplossend vermogen, heldere communicatie, projectmatig werken en persoonlijk leiderschap.
Opzet en aanpak
Tijdens de Beroepshavo werken studenten aan échte projecten voor bedrijven, ondersteund door leerteams. De studenten worden positief benaderd vanuit hoge verwachtingen, met het doel hun zelfvertrouwen en zelfinzicht te vergroten, en te ontdekken welke vervolgstappen ze willen zetten. De Beroepshavo kent geen tussentijdse toetsen, cijfers en examens. Via lerend kwalificeren verzamelen docenten voortdurend informatie en geven ze feedback over de studentontwikkeling. Aan het eind wordt deze informatie gewogen voor diplomering.
Bij het opleidingsontwerp is het CIMO-model gebruikt om te onderzoeken welke context en interventies tot de gewenste uitkomsten leiden. Op basis daarvan is met backwards design het curriculum vormgegeven: als betere aansluiting op het hbo een doel is, welke leerervaringen zijn dan nodig om studenten daarop voor te bereiden? De Beroepshavo legt de nadruk op levensecht leren, brede vaardigheden en het ontwikkelen van persoonlijk leiderschap en is tot stand gekomen in gesprekken met het hbo, bedrijven en onderwijskundig onderzoekers. Daarnaast zijn evidence-informed principes zoals waarderend leren, feedbackgeletterdheid en programmatisch toetsen gebruikt. Verbeteringen komen voort uit korte evaluatiecycli, jaarlijkse audits en onderwijskundig onderzoek. Een uitdaging lag in de afstemming van het examenplan met het onderwijsconcept. Dit is opgelost via eigen examinering met lerend kwalificeren. En vanuit de gedachte practice what you preach werkt het onderwijsteam net zoals de studenten werken.
Impact en opbrengsten
Inmiddels volgen ruim achthonderd studenten de Beroepshavo, verdeeld over vier ROCvA-F-colleges die met hetzelfde onderwijsconcept werken. De Beroepshavo bereikt een nieuwe doelgroep (mavo-4 gediplomeerden en havo-4 zittenblijvers) die anders mogelijk niet voor het mbo zou hebben gekozen. Uit onderzoek onder alumni blijkt dat zij zich zekerder voelen nu ze op het hbo zitten en dat ze beter voorbereid zijn dan medestudenten. Een van de alumni zegt hierover: “Toen ik naar het hbo ging, had ik door de Beroepshavo al uitgebreide kennis over onderzoek doen en productontwikkeling. Veel studiegenoten hadden dit niet.” Ook hbo-docenten zien deze voorsprong. Een ouder zegt: “Mijn kind is nu ondernemend, voert dialoog en komt met ideeën thuis. Was deze opleiding er maar geweest in mijn tijd.”
De aanpak inspireert ook andere opleidingen binnen én buiten ROCvA-F. Het ontwikkelkompas wordt breder ingezet en methodieken zoals waarderend leren worden overgenomen. Via het landelijk netwerk Lerend Kwalificeren waarin de Beroepshavo een voorloper is, worden ervaringen en producten gedeeld. Ook is er inmiddels een stevig regionetwerk van vo-scholen en bedrijven, waarbinnen strategisch en op het gebied van onderwijsuitvoering wordt samengewerkt.
Tips voor de onderwijspraktijk
Enkele praktische aanbevelingen voor een succesvolle start van de Beroepshavo:
- Vernieuw en durf buiten de gebaande paden te bewegen.
- Bouw aan een team dat écht gelooft in het concept en creëer ruimte voor eigenaarschap. Leiderschap en koers houden zijn hierbij belangrijk.
- Werk cyclisch en reflecteer samen. Fouten maken mag: wat werkt, wat niet en hoe gaan we verder?
- Zet studentenontwikkeling centraal in plaats van cijfers. Richt je onderwijs zo in dat feedback en zelfsturing een vanzelfsprekend onderdeel van leren worden.
- Vraag als team continu feedback en betrek experts van buiten om samen te leren en beter te worden.
Gebruikte literatuur
Carless, D., & Boud, D. (2018). The development of student feedback literacy: enabling uptake of feedback. Assessment & Evaluation in Higher Education, 43:8, 1315-1325. https://doi.org/10.1080/02602938.2018.1463354
Van Buurt, A., Teeuwisse, E., & Timmermans, N. (2017). Waarderend leren. Uitgeverij Pica.
Van den Berg, J., Hoeve, A., & Zitter, I. (2012). Op zoek naar wat werkt. Zichtbaar maken van innovatieopbrengsten. MESOMagazine, 183, 18-22.
Van der Vleuten, C. P. M., Schuwirth, L. W. T., Driessen, E. W., Dijkstra, J., Tigelaar, D., Baartman, L. K. J., & Van Tartwijk, J. (2012). A model for programmatic assessment fit for purpose. Medical Teacher. 34(3), 205–214. https://doi.org/10.3109/0142159X.2012.652239
Voerman. L., & Faber, F. (2019). Didactisch Coachen. De Weijer Design.
Opgeleverde producten
Baartman, L., Gulikers, J., Hofman, I., & De Vos, M. (2024). Onderzoeksrapport Lerend kwalificeren = leren + beslissen Kennispunt MBO Onderwijs & Examinering.
Komproe, H. (Host) (2023, 16 mei). Dalende studentenaantallen? Kansrijk opleiden! (Nr. 20) [Video]. Fast Forward mbo. Geraadpleegd van https://www.youtube.com/watch?v=C2ZXsuNbS_o
Platform Fast Forward mbo (2024). Het verduurzamen en opschalen van onderwijsinnovatie binnen het ROCvA-F. Themabrief Toekomstgericht onderwijs. Geraadpleegd van https://platform.fastforwardmbo.nl/platform-ff-apr-24/themabrief-toekomstgericht-onderwijs
Van Ewijk, B. (Host). (2024, 13 juni). In gesprek met Ferdy en Marieke over de Beroepshavo (Nr. 4) [Podcastaflevering]. In Consortium voor Innovatie Podcast. Spotify. Geraadpleegd van https://open.spotify.com/episode/5bpvXwNbHH7KISGUN3n68m?si=aaSbMDdYTV2RQra6ag_iOQ
Visser, J. (2022, 17 november). Op deze school kunnen leerlingen geen fouten maken. [Reportage]. In De Correspondent. Geraadpleegd van https://decorrespondent.nl/13943/op-deze-school-kunnen-leerlingen-geen-fouten-maken/514ee279-ea1b-051e-3d86-60c31d37d115
Materialen ontwikkeld voor lerend kwalificeren gedeeld via de Toolkit Lerend kwalificeren van het Kennispunt MBO Onderwijs & Examinering.
Factsheet
| Naam projectleider / contactpersoon: | Ferdy van Straalen |
|---|
Beschrijving projectteam: | Het onderwijsteam bestaat uit mbo- docenten, ontwerpers en projectbegeleiders met ervaring in het mbo, hbo en de havo. Zij vormen samen een lerend en innoverend team dat werkt vanuit het principe we practice what we preach. |
|---|
| Ontwikkelperiode: | 2020 – nu |
|---|
Opleiding(en) en/of aantal studenten waarbij het onderwijs is toegepast: | Mbo-4-opleiding Beroepshavo, gestart op MBO College Hilversum en inmiddels uitgebreid naar drie andere colleges van ROC van Amsterdam/Flevoland. Ruim achthonderd studenten volgen nu dit onderwijsconcept. |
|---|