Combined Shape
Luister
Hoofdthema

Sociaal-emotionele ontwikkeling
Thema

Gedragsproblemen

  • Primair onderwijs
  • Voortgezet onderwijs

Gedragsinterventies zijn gericht op vermindering van probleemgedrag en kunnen leiden tot verbetering van leerprestaties.

Contactpersoon voor deze pagina
Foto Madelon
Madelon Anholts
  • Gepubliceerd:
  • Geactualiseerd:

Wat is bekend over gedragsproblemen?

Heeft verandering van gedrag een positieve invloed op leerprestaties op school? Er bestaan gedragsinterventies die gericht zijn op leerlingen, op de leraar en op de hele school. Gedragsinterventies in het onderwijs zijn in eerste instantie gericht op het verminderen van probleemgedrag bij leerlingen, maar ze kunnen ook leiden tot een verbetering in leerprestaties (bijvoorbeeld op gebied van rekenen of lezen). Er is binnen de Nederlandse onderzoeksliteratuur niet veel bekend over de werking en effecten van gedragsinterventies op het schoolse leren. 

Gedragsproblematiek van kinderen is vaak complex. Het perspectief van executieve functies helpt om inzicht te krijgen in gedragsproblematiek van kinderen. Executieve functies ontwikkelen zich niet bij elke leerling even snel. Zeker bij jonge leerlingen bestaan er grote verschillen in de ontwikkeling van deze functies. Methoden om executieve functies te ontwikkelen zijn vooral gebaseerd op duidelijkheid, structuur en routine. 

Leraren hebben vaak het gevoel te weinig kennis van gedragsproblemen te hebben, waardoor zij het moeilijk vinden om leerlingen vroegtijdig te ondersteunen terwijl dit juist belangrijk is voor het verminderen van gedragsproblemen. Gedrag wordt in meer of mindere mate beïnvloed door omgevingsfactoren. Wanneer de leeromgeving op orde is, ontstaat er meer ruimte voor leren.

Op deze pagina

Overzicht van kennis uit onderzoek

Lees een overzicht van wat we weten uit onderzoek.

Handvatten uit onderzoek

Wil je zelf aan de slag met gedragsproblemen? Onderstaande handvatten helpen je op weg. Allemaal zijn ze onderbouwd met kennis uit onderwijsonderzoek.

  • Handvat

    Vier technieken om orde te houden in de klas

    po vo mbo
    Orde houden is één van de grootste uitdagingen voor een leraar. Ga aan de slag met deze vier technieken om onrust in de klas te voorkomen.
    Lees verder bij Leraar24

  • Handvat

    Werken aan executieve vaardigheden

    vo
    Hoe kun je aansluiten bij executieve functies van de leerlingen. SLO heeft samen met scholen leeractiviteiten en bijbehorende materialen ontwikkeld.
    Lees verder bij SLO

  • Handvat

    Hoe werken onderwijs en jeugdhulp samen?

    po vo
    Een samenvatting van het onderzoek naar de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp.
    Download van NRO
Bekijk meer handvatten

Voorbeelden uit de praktijk

Waar moet je op letten wanneer je zelf aan de slag gaat met gedragsproblemen? Onderstaande praktijkvoorbeelden zijn ter illustratie en geven inzicht in onderbouwde en vernieuwende werkwijzen en interventies.

  • Praktijkvoorbeeld

    Kindgesprekken: niet praten over de leerling maar mét de leerling!

    po
    Maaike Heevel, directeur van twee basisscholen, vertelt waarom kindgesprekken in het basisonderwijs van meerwaarde zijn, wat het de leerling én de leerkracht oplevert en hoe je dit kunt opstarten.
    Lees verder

  • Praktijkvoorbeeld

    De Familieklas

    po
    Kindcentrum de Ark werkt met een Familieklas. De Familieklas biedt ouders de kans om samen met hun kind te werken aan zijn of haar ontwikkeling.
    Lees verder bij Kindcentrum de Ark

  • Praktijkvoorbeeld

    Drie methodes om duidelijk te communiceren met leerlingen met ASS

    po
    Leerlingen met ASS hebben behoefte aan duidelijke communicatie, rust en structuur. Als leraar kun je verschillende methodieken inzetten om met deze leerlingen te communiceren
    Lees verder bij Leraar 24
Bekijk meer voorbeelden

Antwoorden op vragen uit de praktijk

De Kennisrotonde is een uniek loket voor de beantwoording van jeugd- en onderwijsvragen met kennis uit onderzoek. Onderstaande vragen zijn eerder gesteld over dit thema.

Van beloningen is bekend dat ze een positief effect hebben op gedrag. Sommige beloningen verhogen de intrinsieke motivatie, wat een duurzaam effect kan hebben op de sociaal-emotionele vaardigheden en het gedrag van jongeren. Van jongeren met complexe gedragsproblemen is bekend dat ze minder gevoelig zijn voor beloningen. Daardoor is het onzeker of beloningen een duurzaam effect hebben.

Lees meer

Hoe meer leerlingen met externaliserend probleemgedrag er in een klas zitten, hoe groter de kans dat klasgenoten ook dergelijk gedrag gaan vertonen. Het risico is het grootst als er veel leerlingen met externaliserend gedrag in een klas zitten, en klasgenoten deze leerlingen als vriend beschouwen. Externaliserend gedrag van leerlingen vergroot ook de kans op internaliserend gedrag bij klasgenoten, zoals terugtrekken en neerslachtigheid. Voor leerlingen met externaliserend gedrag kan het juist positief uitpakken als zij in de klas zitten met klasgenoten zonder dit gedrag.

Lees meer

Leraren kunnen met verschillende interventies de executieve functies van leerlingen met ADHD of een autismespectrumstoornis (ASS) verbeteren. Een aantal van deze aanpakken laten positieve effecten zien, zoals mindfulness, lichaamsbeweging, cognitieve trainingen en digitale oefeningen. Maar die effecten zijn niet altijd blijvend. Ook is niet altijd duidelijk in hoeverre leerlingen er ook buiten de oefensetting, in het dagelijks leven, baat bij hebben.

Lees meer

In een klas met leerlingen met externaliserend probleemgedrag lijkt de kans groter dat klasgenoten lagere leerresultaten halen voor rekenen en taal. Dit komt mogelijk doordat leraren meer tijd nodig hebben voor klassenmanagement, wat dan ten koste gaat van de effectieve leertijd. Of andere leerlingen nemen het externaliserend gedrag over, waardoor ze minder goed gaan presteren. Er is echter meer onderzoek nodig om beter zicht te krijgen op het effect van externaliserend gedrag en verklaringen hiervoor.

Lees meer

Met de stoplichtmethode kunnen leerkrachten gedragsregels met de kleuren rood, oranje en groen duidelijk maken in de klas. Leerlingen vertonen met die aanpak meer taakgericht en minder storend gedrag. Dit geldt voor leerlingen van verschillende leeftijden en in verschillende onderwijssettings. Het lijkt belangrijk om de stoplichtmethode zorgvuldig te introduceren en te bespreken met de leerlingen.

Lees meer

Bekijk meer antwoorden Stel jouw vraag

Verder verdiepen op dit thema

Hieronder vind je een selectie van uitgebreide handboeken, wetenschappelijke studies en andere verdiepende kennisbronnen.

Bekijk meer verdiepende bronnen

Mogen we je iets vragen?

Ga je deze informatie gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van deze pagina?
In welke onderwijssector werk je?

Wil je nog iets anders kwijt? Laat het ons weten via het feedback-formulier.

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

Onderwijsprofessionals kiezen op basis van kennis en ervaring
Onderwijskennis.nl bundelt kennis uit onderzoek over de effectiviteit van aanpakken en werkwijzen in het onderwijs. Onderwijskennis.nl adviseert echter niet welke aanpakken scholen zouden moeten kiezen. Deze keuze is de verantwoordelijkheid van de onderwijsprofessionals zelf. Zij beoordelen op basis van hun kennis en ervaring welke aanpakken het beste passen bij het onderwijs dat zij geven. 

Terug naar boven