Combined Shape
Luister
Hoofdthema

Lesgeven
Thema

Samenwerkend leren

  • Primair onderwijs
  • Voortgezet onderwijs

Onderzoek laat zien dat samenwerkend leren een positieve bijdrage kan leveren aan de leerprestaties van leerlingen.

Contactpersoon voor deze pagina
Foto Madelon
Madelon Anholts
  • Gepubliceerd:

Wat is bekend over samenwerkend leren?

Tijdens samenwerkend leren werken leerlingen in kleine groepen aan opdrachten waar zij gezamenlijk verantwoordelijk voor zijn. Het is van belang dat leerlingen op een positieve manier met elkaar samenwerken. Goede samenwerking kan gestimuleerd worden door te zorgen voor een passende groepsopdracht, het scheppen van adequate voorwaarden om samen te werken, bieden van begeleiding tijdens het samenwerken en het beoordelen en evalueren van de samenwerking.

Kenmerkend voor samenwerkend leren is dat leerlingen wederzijdse afhankelijkheid ervaren. Dat betekent dat groepsleden begrijpen en ervaren dat ze, om succesvol te zijn, afhankelijk zijn van elkaars inzet en bijdrage. De effectiviteit van samenwerkend leren wordt in veel onderzoek toegeschreven aan de interactie tussen leerlingen tijdens het samenwerkend leren. Tijdens het samenwerken worden leerlingen uitgedaagd om hun gedachten onder woorden te brengen, medeleerlingen feedback te geven, oplossingen te bedenken en argumenten uit te wisselen.

Leraren kunnen samenwerkend leren inzetten om verschillende doelen te bereiken: een inhoudelijk of een sociaal doel. Samenwerkend leren kan daarnaast in verschillende fasen van het onderwijsproces ingezet worden. Overzichtsstudies laten zien dat vijf voorwaarden van belang zijn om samenwerkend leren succesvol te laten zijn.

Op deze pagina

Overzicht van kennis uit onderzoek

Lees een overzicht van wat we weten uit onderzoek.

  • Overzichtsartikel

    Inzetten van samenwerkend leren

      po vo
    Tijdens samenwerkend leren werken leerlingen in kleine groepen aan opdrachten waar zij gezamenlijk verantwoordelijk voor zijn. Hoe effectief is samenwerkend leren? Wat zijn de aandachtspunten?

Handvatten uit onderzoek

Wil je zelf aan de slag met een samenwerkend leren? Onderstaande handvatten helpen je op weg. Allemaal zijn ze onderbouwd met kennis uit onderwijsonderzoek.

  • Handvat

    Praktijkkaart: Peer-Assisted Learning Strategies

    po
    Een praktijkkaart met een vorm van samenwerkend leren om de leesvaardigheid van leerlingen te verbeteren: PALS. Een combinatie van samenwerking, competitie en heldere, nuttige en afgebakende taken.
    Lees verder bij Education Lab

  • Handvat

    Leerlijn samenwerken

    po vo
    Een leerlijn voor po (onderbouw, middenbouw, bovenbouw) en vo (voorbeelden voor vmbo en havo/vwo). Met leerinhouden voor communiceren, taakuitvoering en rollen, organiseren, werken in een team en…
    Lees verder bij SLO

  • Handvat

    Factoren voor effectiviteit van samenwerkend leren

    po
    Met welke bevorderende en belemmerende factoren moet je rekening houden wanneer leerlingen samen werken aan een taak? Een infographic met factoren van de school, de leraar, de leerling en de context.
    Download

Voorbeelden uit de praktijk

Waar moet je op letten wanneer je zelf aan de slag gaat met samenwerkend leren? Onderstaande praktijkvoorbeelden zijn ter illustratie en geven inzicht in onderbouwde en vernieuwende werkwijzen en interventies.

  • Praktijkvoorbeeld

    Coöperatief leren: leren van en met elkaar

    po vo
    In dit artikel lees je meer over de theorie van samenwerkend leren en de toepassing in de praktijk van primair en voortgezet onderwijs. Met video's van diverse leraren.
    Lees verder bij Leraar24

  • Praktijkvoorbeeld

    Coöperatief leren: zo werkt het bij taal, rekenen en gym

    po
    Coöperatief leren kan een waardevolle aanvulling zijn op de verschillende werkvormen die je als leraar bij alle vakken kan toepassen. Neem een kijkje in de taal- en rekenles en bij bewegingsonderwijs.
    Lees verder bij Leraar24

  • Praktijkvoorbeeld

    Success for All - Samenwerkend leren

    po
    Samenwerkend leren heeft een belangrijke rol in de didactische aanpak van Success for All. Het zorgt ervoor dat leerlingen actief bezig zijn met taal. Bekijk de aanpak op deze school in Groningen.
    Bekijk

Antwoorden op vragen uit de praktijk

De Kennisrotonde is een uniek loket voor de beantwoording van jeugd- en onderwijsvragen met kennis uit onderzoek. Onderstaande vragen zijn eerder gesteld over dit thema.

Om samenwerkend leren effectief te laten zijn, is een goede interactie tussen groepsleden en een juiste didactische vormgeving essentieel. Leerkrachten moeten leerlingen voorbereiden en ondersteunen om samen te werken. Dat kunnen ze doen door leerlingen te trainen in sociale vaardigheden, de juiste taken te kiezen, leerlingen interactieregels te laten toepassen en individuele feedback te geven over interactie. Training van leerkrachten hierop kan helpen.

Lees meer

Samenwerking bevordert de prestaties bij het leren van een nieuwe taal. Het draagt bij aan betere leerprestaties op taal in het algemeen, en op afzonderlijke onderdelen als lezen, woordenschat, grammatica, schrijfvaardigheid en spreekvaardigheid. Leerlingen die samenwerken hebben directe mogelijkheden om te oefenen met communiceren en kennis uit te bereiden. Ook is er een indirect effect op vertrouwen en motivatie door het groepsgevoel.

Lees meer

Samenwerkend leren kan succesvol zijn. Voorwaarden zijn wederzijdse afhankelijkheid, individuele verantwoordelijkheid en stimulerende interactie. Werken in groepen heeft positieve effecten op leerresultaten en motivatie, mits de niveauverschillen niet te groot zijn. Sterk heterogene groepen bieden wel voordelen voor de zwakkere leerlingen, maar zijn niet motiverend voor de sterkere leerlingen. Bovendien kost coördinatie en afstemming in dergelijke groepen veel tijd. Samenwerking door leerlingen van verschillende jaarlagen is daarom niet zonder meer aan te bevelen. Als ervoor gekozen wordt, is een duidelijke rolverdeling tussen groepsleden raadzaam.

Lees meer

Een goede groepsopdracht is open en nodigt uit tot een onderzoekende houding. Het is van belang dat leerlingen elkaar nodig hebben om de opdracht tot een succesvol einde te brengen. Dat kan door een gemeenschappelijk doel te creëren of door taken te verdelen. Op die manier kan een groepsopdracht zorgen voor kennisontwikkeling en ontwikkeling van sociale vaardigheden. Leraren moeten de taakgerichte interactie tussen leerlingen wel stimuleren en ervoor zorgen dat alle groepsleden zich in gelijke mate inspannen. Dat kunnen leraren doen door te letten op de groepsgrootte en passende begeleidingsstrategieën in te zetten.

Lees meer

Verder verdiepen op dit thema

Hieronder vind je een selectie van uitgebreide handboeken, wetenschappelijke studies en andere verdiepende kennisbronnen.

Mogen we je iets vragen?

Ga je deze informatie gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van deze pagina?
In welke onderwijssector werk je?

Wil je nog iets anders kwijt? Laat het ons weten via het feedback-formulier.

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

Onderwijsprofessionals kiezen op basis van kennis en ervaring
Onderwijskennis.nl bundelt kennis uit onderzoek over de effectiviteit van aanpakken en werkwijzen in het onderwijs. Onderwijskennis.nl adviseert echter niet welke aanpakken scholen zouden moeten kiezen. Deze keuze is de verantwoordelijkheid van de onderwijsprofessionals zelf. Zij beoordelen op basis van hun kennis en ervaring welke aanpakken het beste passen bij het onderwijs dat zij geven. 

Terug naar boven