Aanleiding en doel
Suïcide is een urgent maatschappelijk probleem. Jaarlijks overlijden in Nederland meer dan 1800 mensen door zelfdoding, terwijl 40 procent van hen in contact stond met een ggz-hulpverlener. Toch blijkt structureel onderwijs in suïcidepreventie op psychologie- en andere zorgopleidingen grotendeels te ontbreken. Studenten en professionals voelen zich daardoor vaak onvoldoende toegerust om suïcidaliteit te herkennen, bespreekbaar te maken en vervolgens adequaat te handelen.
Opzet en aanpak
Vanuit de Landelijke Agenda Suïcidepreventie 2021–2025 ontwikkelde het projectteam met een landelijk consortium van docenten, onderzoekers, praktijkopleiders en maatschappelijke partners een evidence-informed, blended en doorlopende leerlijn suïcidepreventie in het psychologieonderwijs.
Het doel van deze leerlijn is suïcidepreventie structureel te verankeren in het opleidingscontinuüm, van bachelorstudent tot specialist. Door modulaire e-learning, praktijkgerichte casuïstiek en blended onderwijs leren studenten en professionals stapsgewijs de kennis, vaardigheden en attitude die nodig zijn om suïcidaliteit tijdig te signaleren en effectief bespreekbaar te maken.
Impact en opbrengsten
De structurele verankering van suïcidepreventie in het landelijke psychologieonderwijs maakt de impact substantieel en duurzaam. Door integratie van e-learningmodules in bestaande bachelor-, master- en postmasterprogramma’s zijn basiskennis en -vaardigheden niet langer afhankelijk van lokale curriculuminvulling of individuele docenten. Studenten worden nu uitgerust met een gemeenschappelijk handelingskader conform de richtlijnen. De jaarlijkse inzet van de modules houdt het thema structureel op de agenda en stimuleert dat kennis niet alleen theoretisch wordt aangeboden, maar ook actief besproken en geoefend binnen blended onderwijs.
Met een evidence-informed, design-based research-aanpak zijn de effecten op kennis, vaardigheden, attitude en zelfvertrouwen van studenten én docenten systematisch geëvalueerd. De uitkomsten zorgen voor verdere doorontwikkeling van de leerlijn, bijvoorbeeld via reflectiemodules, docentenhandleidingen, begeleidingsmaterialen en voortgangsmetingen.
Een belangrijke opbrengst is de landelijke implementatie van de leerlijn. Daarnaast zijn studenten en docenten minder handelingsverlegen, zo is aangetoond. Binnen de opleidingen en het werkveld is er een breed draagvlak ontstaan. Verder beschikken mbo- en hbo-opleidingen in zorg en welzijn inmiddels over passende modules, waardoor de impact zich uitstrekt over de gehele opleidingsketen.
Factoren die hebben bijgedragen aan het succes waren de modulaire opzet, een sterke landelijke samenwerking en duurzame borging via 113 Zelfmoordpreventie en een gespecialiseerd e-learningplatform. Belemmerend bleek de emotionele belasting bij studenten en onzekerheid bij docenten over de begeleiding. Dat onderstreept het belang van duidelijke instructiematerialen, goede ondersteuning en de combinatie van digitale en klassikale lesmethoden (blended inzet).
Tips voor de onderwijspraktijk
- Neem van het begin van het opzetten vanaf het begin de implementatie mee. Dit vraagt om een brede projectgroep met vertegenwoordigers van alle toekomstige gebruikers: studenten, docenten, opleidingsleiding, onderwijskundigen en externe partners. Zowel top-downdraagvlak als bottom-upbetrokkenheid is nodig om structurele inbedding te realiseren, ondersteund door actieve ambassadeurs en verbindend leiderschap.
- Zorg voor een team van mensen dat het leuk vindt om samen aan een groot en langdurig project te werken. Dit type onderwijsontwikkeling vraagt om een lange adem; dan is wederzijds vertrouwen, plezier in samenwerking en gedeeld eigenaarschap cruciaal voor continuïteit en kwaliteit.
- Onderhoud ook na implementatie het netwerk actief. Dat houdt in dat opleidingen blijven aanhaken, de deelnemers ervaringen kunnen uitwisselen en ondersteuning ontvangen. Die blijvende activering kost tijd, menskracht en financiële middelen. Noodzakelijk dus om hiervoor budget op te nemen in meerjarenplannen, zodat borging, doorontwikkeling en actualisering duurzaam mogelijk blijven.
Gebruikte literatuur
De Beurs, D. P., De Groot, M. H., De Keijser, J., Mokkenstorm, J., Van Duijn, E., De Winter, R. F. P., & Kerkhof, A. J. (2015). The effect of an e-learning supported train-the-trainer programme on implementation of suicide guidelines in mental health care. Journal of Affective Disorders, 175, 446–453. https://doi.org/10.1016/j.jad.2015.01.046
Federatie Medisch Specialisten. (2025). Richtlijn suïcidaliteit (herziene versie). Richtlijnendatabase. Geraadpleegd op 14 mei 2026, van https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/su_cidaliteit/startpagina_-_su_cidaliteit.html
Kullberg, M. L. J., Mouthaan, J., Schoorl, M., De Beurs, D., Kenter, R. M. F., & Kerkhof, A. J. F. M. (2020). E-learning to improve suicide prevention practice skills among undergraduate psychology students: A randomized controlled trial. JMIR Mental Health, 7(1), e14623. https://doi.org/10.2196/14623
Labouliere, C. D., Green, K. L., Vasan, P., Cummings, A., Layman, D., Kammer, J., Rahman, M., Brown, G. K., Finnerty, M., & Stanley, B. (2021). Is the outpatient mental health workforce ready to save lives? Suicide prevention training, knowledge, self-efficacy, and clinical practices prior to the implementation of a statewide suicide prevention initiative. Suicide and Life-Threatening Behavior, 51(2), 325–333. https://doi.org/10.1111/sltb.12708
Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie, Nederlands Instituut van Psychologen, & Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland. (2012). Multidisciplinaire richtlijn diagnostiek en behandeling van suïcidaal gedrag. De Tijdstroom.
Opgeleverde producten
Publicaties
Leiden Psychology Blog (2021): Proper care starts with the basics: Structural attention for suicide prevention, https://www.leidenpsychologyblog.nl/articles/proper-care-starts-with-the-basics-structural-attention-for-suicide-prevention
Mouthaan, J. (2023). Suïcidepreventieonderwijs voor psychologen in opleiding: Resultaten landelijke peiling onder studenten en opleiders. Universiteit Leiden & 113 Zelfmoordpreventie.
Mouthaan, J., & Hudson, A. R. (2025). Teacher training manual: E-learning modules for suicide prevention skills in psychologists-in-training. Universiteit Leiden.
Mouthaan, J., Hudson, A. R., Van der Hallen, R. E. R., De Beurs, D., Van Bentum, J. S., Van Ballegooijen, W., Lommen, M. J. J., De Winter, R. F. P., Kerkhof, A. J. F. M., Rasing, S., Geerdink, M. T., Van der Does, A. J. W., & Schoorl, M. (2025). Blended leerlijn suïcidepreventie: Ontwikkeling, implementatie en eerste bevindingen voor psychologen in opleiding. Tijdschrift voor Psychotherapie, 51(6), 457–470. https://www.boomdocent.nl/tijdschrift/TVPT/TVPT_0165-1188_2025_051_006_005
Mouthaan, J., Hudson, A. R., Van der Hallen, R. E. R., Van Bentum, J. S., Van Ballegooijen, W., De Beurs, D., & Schoorl, M. (2025). E-learning for Suicide Prevention Skills Training for the Psychology Curriculum. OSF, https://doi.org/10.17605/OSF.IO/KD62W
Weblinks
SamenMinderSuicide. (z.d.). E-learning suïcidepreventie voor psychologen in opleiding. Geraadpleegd op 14 mei 2026, van https://samenmindersuicide.nl/e-learning-suicidepreventie-voor-psychologen-in-opleiding/
Universiteit Leiden. (2023). Psychologieonderwijs over suïcidepreventie gehonoreerd met Casimirprijs. Geraadpleegd op 14 mei 2026, van https://www.universiteitleiden.nl/nieuws/2023/09/casimirprijs-voor-onderwijsproject-e-learning-zelfmoordpreventie
Trailer module Suïcicidepreventie
Samen minder suïcide: Infographic van de doorlopende leerlijn suïcidepreventie voor de psychologieopleidingen
Factsheet
| Naam projectleider / contactpersoon: | Joanne Mouthaan |
|---|
Beschrijving projectteam: | - Dr. Joanne Mouthaan, projectleider en initiator, hoofdonderzoeker Universiteit Leiden, Klinische Psychologie
- Prof. dr. Maartje Schoorl, initiator, voorzitter stuurgroep, co-onderzoeker Universiteit Leiden, Klinische Psychologie
- Dr. Derek de Beurs, voorzitter expertgroep, lid implementatiegroep, docent, co-onderzoeker Universiteit van Amsterdam, Klinische Psychologie
- Dr. Ruth Van der Hallen, lid expertgroep en implementatiegroep, docent, co-onderzoeker Erasmus Universiteit, Department of Psychology, Education and Child Studies
- Dr. Wouter van Ballegooijen, lid expertgroep en implementatiegroep, docent, co-onderzoeker Vrije Universiteit, Department Clinical Psychology
- Dr. Jaël van Bentum, lid implementatiegroep, docent, co-onderzoeker Universiteit Utrecht, Klinische Psychologie
- Dr. Miriam Lommen, lid implementatiegroep, docent, co-onderzoeker Rijksuniversiteit Groningen, Klinische Psychologie en Experimentele Psychopathologie
- Drs. Anna Hudson, onderzoeker Universiteit Leiden, Klinische Psychologie
- Dr. Pascal Haazebroek, opleidingsdirecteur Psychologie, draagvlakbereider Universiteit Leiden, Instituut voor Psychologie
|
|---|
| Ontwikkelperiode: | 2021 – 2023 |
|---|
Opleiding(en) en/of aantal studenten waarbij het onderwijs is toegepast: | Bachelor en Master Psychologieopleidingen van Universiteit Leiden, Erasmus Universiteit, Vrije Universiteit, Rijksuniversiteit Groningen, Universiteit Utrecht, Universiteit van Amsterdam, Open Universiteit, Tilburg University Post-master BIG-opleiding tot Gezondheidszorgpsycholoog van RINO Groep Utrecht, RINO Zuid, Radboud Centrum Sociale Wetenschappen Post-master BIG-opleiding tot Klinisch Psycholoog, Klinisch Neuropsycholoog, Psychotherapeut van RINO Groep Utrecht, RINO Zuid, RINO Amsterdam, PPO Groningen |
|---|
| Gebruikte budget | Subsidie vanuit Landelijke Agenda Suïcidepreventie 2021-2025: €330.000 |
|---|
