Autonomie Duurzaam Eigen Maken (ADEM): Een handleiding voor jezelf

Autonome en veerkrachtige studenten

Aanleiding voor dit project was de constatering dat veel studenten worstelen met de verwachtingen waaraan zij menen te moeten voldoen en de moeite die zij hebben om stress het hoofd te bieden. Op de achtergrond speelde het besef dat het belangrijk is dat studenten in het hoger onderwijs emotioneel op eigen benen kunnen staan en kritisch kunnen denken. Zij zijn de leiders van de toekomst.

Daarom was het doel van dit project om studenten controle over zichzelf en hun situatie te laten ervaren. Dit werd gedaan door studenten stapsgewijs en concreet te laten zien hoe zij zowel zichzelf als hun ervaringen zo kunnen structureren dat zij zich autonoom en veerkrachtig tot hun situatie kunnen verhouden.

Om dit doel te bereiken, is een training ontwikkeld waarin studenten op een laagdrempelige manier kunnen leren hoe zij zich autonomie duurzaam eigen kunnen maken. Studenten werden hierin begeleid door trainers zonder psychologische vooropleiding.

Training met materialen en opdrachten

De inhoud van de training bestaat uit verschillende materialen en opdrachten. Hierbij is gebruikgemaakt van de stof en opdrachten die sinds 2014 in een cursus voor student-mentoren bij de opleiding psychologie aan de Universiteit Utrecht wordt gegeven. Daarnaast is het materiaal gebaseerd op wetenschappelijke literatuur uit de psychologie. Deze literatuur is uitgewerkt in een populairwetenschappelijke psycho-educatie van 90 pagina’s. Bij de training is ook een handleiding voor trainers ontwikkeld. Deze bevat draaiboeken, aandachtspunten en desgewenst een powerpointpresentatie over de stof en meditatie per sessie.

Studenten maken negen opdrachten om hen te helpen de stof op zichzelf toe te passen. De opdrachten bespreken studenten in vier tot vijf groepsbijeenkomsten met maximaal tien studenten. De populairwetenschappelijke psycho-educatie lezen trainer en studenten samen.

Training ontwikkelen en implementeren

Het projectteam heeft het ontwikkel- en implementatieproces uitgevoerd in twee rondes. In de eerste ronde heeft het team het materiaal uitgewerkt en de training uitgeprobeerd met trainers en studenten uit verschillende opleidingen. Op basis van deze ervaringen zijn de training en handleiding voor trainers aangepast en nogmaals uitgevoerd.

Uitdagingen lagen in het vertalen van vakjargon en de aanpassingen die nodig waren om de training ook online aan te kunnen bieden. Verschillende feedbackrondes en overleg met het team hebben hierbij geholpen.

Voor de trainers bleek het vooral lastig om te vertrouwen op de tekst in plaats van op hun eigen kennis. Ook was het lastig voor trainers om de rol van procesbegeleider aan te nemen en niet die van docent. Om trainers houvast te geven, zijn daarom powerpointpresentaties met aandachtspunten ontwikkeld. De rol als procesbegeleider is verder uitgewerkt in de handleiding voor trainers.

Eerste aanwijzingen dat autonomie toeneemt

De innovatie is op verschillende manieren onderzocht. Ten eerste is feedback gevraagd aan studenten en trainers. Ten tweede is na afloop van de trainingen een online tevredenheidsonderzoek uitgezet. Ten derde zijn de deelnemers uitgenodigd om een online survey met vragen in te vullen over autonomie, motivatie en welbevinden. Zij kregen die uitnodiging voorafgaand en volgend op elke training

Het aantal reacties wisselde per manier van onderzoeken en dataronde, maar wat er binnenkwam was gunstig. De mondelinge feedback was positief. Op het tevredenheidsonderzoek kwamen in eerste instantie geen reacties binnen, maar in een latere trainingsronde gaven de studenten van de opleiding diergeneeskunde het programma een 8 (op een 10-puntsschaal). Zij constateerden bijvoorbeeld: "Een stuk minder stress", "Ik sta sterker in mijn schoenen", en "Ik kan veel rustiger omgaan met dingen die moeten". Ook op de online survey werd aanvankelijk mondjesmaat gereageerd. Bij de studenten die zowel de voor- als de nameting invulden bleek hun ervaren autonomie toegenomen.

Belemmerende factoren lagen vooral in het uitbreken van de COVID-epidemie, de bijbehorende maatregelen en de beeldschermmoeheid van studenten. Tegelijkertijd maakte deze situatie de behoefte aan de training extra duidelijk, omdat de motivatie om deel te nemen hoog was.

Eigen ervaringen delen met studenten

Het projectteam raadt docenten die met de training willen werken aan om het materiaal eerst zelf te lezen en de opdrachten te maken. Het helpt studenten om zich open te stellen als docenten af en toe zelf ervaringen met het materiaal delen. Als docenten de training opvatten als een leesclub met studenten, zitten zij in een rol als begeleider die werkt.

Opleidingen die de training willen gaan aanbieden, kunnen hem in tien weken geven. Maar zij kunnen de training ook uitsmeren over meerdere maanden.

Training binnen en buiten de UU aanbieden

Binnen de Universiteit Utrecht is de training nu toegankelijk voor studenten van alle opleidingen omdat Jacky Limvers de training in haar vaste trainingsaanbod als studieloopbaanbegeleider heeft opgenomen (Training Autonomie Duurzaam Eigen Maken (Nederlandstalig) - Studenten UU - Students UU). Studenten kunnen zichzelf inschrijven en studentenpsychologen verwijzen ook door naar deze training.

Maar de training is ontwikkeld om in alle opleidingen van alle hoger onderwijsinstellingen ingezet te kunnen worden. Om de training ook buiten de Universiteit Utrecht bekendheid te geven, is het belangrijk dat de training op verschillende plaatsen wordt gepromoot. Dit gebeurt met behulp van lezingen, workshops en bijvoorbeeld blogs.

Vijf meest relevante publicaties voor dit project

• Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68.
• Higgins, E. T. (1987). Self-discrepancy: A theory relating self and affect. Psychological Review, 94(3), 319-340.
• Ford, M. E., & Smith, P. R. (2007). Thriving with social purpose: An integrative approach to the development of optimal human functioning. Educational Psychologist, 42, 153-171.
• Grant, H., & Dweck, C. S. (2003). Clarifying achievement goals and their impact. Journal of Personality and Social Psychology, 85(3), 541–553.
• Hermans, H. J. M. (2014). Self as a society of I‐positions: A dialogical approach to counseling. The Journal of Humanistic Counseling, 53(2), 134-159.

Presentaties vanuit het project