Professioneel zelfbegrip van docenten

  • Hoger onderwijs
  • Geert Kelchtermans onderzocht de rol van de docent in het onderwijsproces. Professioneel zelfbegrip van docenten staat hierbij centraal. Gabriel Peralta Alvarez (VU) schreef hier een samenvatting over.

    Bijdrage van Gabriel Peralta Alvarez (Vrije Universiteit Amsterdam) Meer informatie

    Gepubliceerd:

    Kelchtermans geeft aan dat dit raakt aan discussies over de professionele status van docenten in de maatschappij: Waartoe dient het beroep in grotere lijn? Als een docent wordt gezien als een vervangbaar element, wat is dan de toegevoegde waarde van een individuele docent? Kelchtermans stelt dat de professionele docent vooral gekarakteriseerd wordt door kwetsbaarheid en persoonlijke toewijding aan het vak. Die elementen hebben een effect op de reflectieve vaardigheden die nodig zijn in het docentschap.

    Het doet ertoe wie de docent is

    De manier waarop een docent lesgeeft is een uitdrukking van de persoon die hij is. Hoewel Kelchtermans de persoonlijke dimensie benadrukt in het docentschap vindt het onderwijsproces plaats binnen de context van de didactische driehoek: docent-student-curriculum. De manier van lesgeven bepaalt voor een groot deel hoe studenten de docent zien. Hoe docenten zich uiten is daarom een essentiële bouwsteen van het leerproces. Kelchtermans bouwt voort op de narratieve-biografische methode, oftewel: de manier waarop mensen over zichzelf praten, vormt hen ook. Het kan gaan om concrete voorbeelden en verhalen, of om emoties en zelfbewustzijn. Kelchtermans verzamelt voor dit artikel een dataset van narratieve-biografische elementen van docenten.

    The teacher as a person is held by many within the profession and outside it to be at the centre of not only the classroom but also the educational process

    Kelchtermans, G. 2009. p258

    Professioneel zelfbegrip 

    Kelchtermans verdeelt het professionele zelfbegrip van de docent in 5 componenten die met elkaar samenhangen:

    1. Zelfbeeld: hoe zie ik mezelf?
    2. Zelfbegrip: begrijp ik waarom ik iets doe?
    3. Motivatie voor de discipline: vind ik mijn werk interessant?
    4. Taakperceptie: wat wordt er van mij verwacht?
    5. Toekomstperspectief: wat kan ik met mijn werk bereiken?

    People who wear glasses are most of the time not consciously aware that they do so. (…) when others comment that the frame is out-dated, then one becomes aware of the glasses, (…) This awareness then triggers a response, including a critical examination of the lenses.

    Kelchtermans, G. 2009. p261

    Zelfbegrip laat toewijding en kwetsbaarheid van docent zien

    Voor Kelchtermans is lesgeven in grote lijnen een commitment: staan voor iets waarin je gelooft. In de praktijk zijn studenten de enige directe reflectie op de docent. Dit maakt dat een structureel onderdeel van het lesgeven over kwetsbaarheid gaat. Dit kan flinke emoties met zich meebrengen, maar hier betekent kwetsbaarheid voornamelijk het niet compleet in de hand hebben van de voorwaarden voor het werk (beleid, regels en kwaliteitscontroles). Dit zijn werkomstandigheden die worden gecreëerd voor de docent: hij heeft er niet zo veel invloed op.
    Daarnaast is het niet met zekerheid te zeggen of de leeropbrengst volledig door de docent gerealiseerd wordt.  Docenten maken continu kwetsbare keuzes voor studenten zonder volledig te weten of dit de juiste keus is. Soms kunnen zij niet goed inschatten wat de juiste keuze is omdat niet alle informatie beschikbaar is. Toch wordt wel van de docent verwacht dat dit erbij hoort. Sterker nog, het moet onderdeel zijn van de reden waarom docenten lesgeven.

    In teaching there is always at the same time happening both more and less than one had planned for.

    Kelchtermans, G. 2009. p267

    Reflectie in deze situatie neemt ook een andere vorm aan. Kelchtermans stelt dat lesgeven een structureel proces is. Daarom moet reflectie niet zozeer een technisch, probleemoplossend karakter hebben, maar vooral het morele, politieke en emotionele gedeelte aanspreken.

    Wie we zijn is hoe we lesgeven

    Lesgeven is een uitdagend vak, zeker omdat docenten regelmatig geconfronteerd worden met andere opvattingen over het waarom en wat in het onderwijs. Maar deze ervaringen triggeren docenten ook om zelf vragen te stellen bij wat ze doen, hoe ze het doen en wat ze van zichzelf verwachten. De ruimte om deze moeilijke discussies te voeren is noodzakelijk om deze kwaliteiten te versterken en structureel onderdeel te maken van de onderwijspraktijk. Die discussies zijn net zoveel onderdeel van het werk als de vakinhoud zelf.


    Referenties

    Kelchtermans, G. 2009. Who I am in how I teach is the message: self‐understanding, vulnerability and reflection. Teachers and Teaching: theory and practice, 15:2, 257-272

    Bijdrage van

    Gabriel Peralta Alvarez

    Gabriel Peralta Alvarez

    Vrije Universiteit Amsterdam

    Mogen we je iets vragen?

    Ga je deze informatie gebruiken in het onderwijs?
    Wat vind je van de leesbaarheid van deze pagina?
    In welke onderwijssector werk je?

    Wil je nog iets anders kwijt? Laat het ons weten via het feedback-formulier.

    Privacyverklaring

    Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.

    Gerelateerd in de kennisbank

    • Placeholder Onderwijskennis.nl

      Praktijkvoorbeeld

      Dialoog over docentidentiteit

      ho

      De Haagse Hogeschool ontwikkelde een tool om medewerkers in gesprek te laten gaan over hun professionele identiteit. De tool helpt bij het creëren van een gemeenschappelijke taal voor collega's met...

      Download
    • Placeholder Onderwijskennis.nl

      Verdiepende bron

      Oratie: Lerende organisaties

      ho

      Manon Ruijters gaat in haar oratie in op vraagstukken rondom het leren en ontwikkelen van professionals. Onderwijsinstellingen kunnen de richtingen uit het onderzoek gebruiken om een lerende...

      Download van VU Amsterdam
    • Placeholder Onderwijskennis.nl

      Verdiepende bron

      Regeldruk in relatie tot werkdruk

      ho

      Docenten in het hoger onderwijs ervaren een toenemende werkdruk. Een oorzaak hiervan is regeldruk. Dit onderzoek brengt de relatie en hulpbronnen in kaart en geeft adviezen voor best practices.

      Lees verder