In coronatijd moesten studenten noodgedwongen veel online studeren en colleges volgen. Toen, maar ook nu nog, is er een grote behoefte ‘beeldscherm-vrij leren’ waar in het onderwijs rekening mee moet worden gehouden. Tegelijkertijd werkte Erasmus MC aan een vernieuwing van het geneeskundecurriculum.
Podcasts met vernieuwde lesstof
Deze twee ontwikkelingen vormden het vertrekpunt voor het project Podcasts. Er is gekozen voor farmacologie en farmacotherapie, omdat dit twee onmisbare elementen zijn in het geneeskundecurriculum (en ook in andere (bèta-) curricula). De inzet was om de podcasts te voorzien van een zogeheten bijsluiter met achtergrondinformatie, eventuele visuele ondersteuning en verdiepende opdrachten. De podcasts, waarin curriculumvernieuwingen zijn verwerkt, bieden studenten de mogelijkheid om op een andere manier lesstof onder de knie te krijgen. De ontwikkelaars wilden de podcasts duurzaam inzetbaar maken, niet alleen voor de eigen studenten maar ook voor andere opleidingen.
Voorbereiding en uitvoering
Bij de start van het project is met behulp van een literatuurreview onderzocht hoe audio-podcasts het best ingezet kunnen worden in het gezondheidszorgonderwijs. Deze review liet zien dat podcasts een waardevolle aanvulling vormen op het onderwijs in de gezondheidszorg doordat zij flexibel en asynchroon leren mogelijk maken, maar vooral ook doordat ze toegang kunnen bieden tot een breed scala aan leerervaringen zoals expertdiscussies, patiëntverhalen en inzicht in diverse casuïstiek. Een belangrijk resultaat van deze review was dat de meerwaarde van podcasts als onderwijsvorm afhangt van een doelgerichte implementatie, waarbij de podcast wordt ingezet ter ondersteuning van het leerproces en niet als doel op zich.
Naast het literatuuronderzoek is er ook advies van stemcoaches en podcastexperts ingewonnen en bij de uitvoering is gebruik gemaakt van een professionele audio-studio.
Het gelijktijdig invoeren van een onderwijsinnovatie met een curriculumherziening bleek een goede timing, ondanks dat de curriculumvernieuwing enige vertraging op liep. Een uitdaging in dit project was het gebrek aan tijd en ruimte bij ‘critical friends’ om feedback te geven op de pilotversie van de podcast, maar uiteindelijk is dit gelukt voordat de hele serie is opgenomen.
Een ander spanningsveld lag in de reikwijdte van de inhoud. De podcast moest niet alleen voor alle zorgprofessionals in opleiding (ook als ze zijdelings met farmacologie te maken hadden) aantrekkelijk en toegankelijk zijn. Ook moesten ze precies aansluiten op het geneeskundecurriculum. Aan deze verschillende eisen is zo goed mogelijk tegemoet gekomen door in de bijsluiter duidelijk aan te geven welke voorkennis noodzakelijk is. Het is mogelijk en ook wenselijk dat docenten hieraan specifieke informatie toevoegen voor hun studenten. Dat maakt namelijk dat zij de kennis beter onthouden. In het draaiboek van de podcasts is steeds uitdrukkelijk benoemd voor welke doelgroepen de informatie bestemd is.
Ontwikkeling gaat verder
Het project is op meerdere momenten geëvalueerd, allereerst in kleine groepen op informele momenten in de audio-studio. Na de eerste pilotversie is een vragenlijst aan studenten, onderwijskundigen en docenten met verschillende achtergrond en ervaring voorgelegd. Op basis van de feedback zijn templates voor het draaiboek en bijsluiters voor de volgende afleveringen gemaakt. Een eerste seizoen is inmiddels gemaakt, en geïmplementeerd op diverse plekken in de bachelor en master Geneeskunde. Ook collega-farmacologiedocenten van andere instellingen hebben aangegeven de afleveringen te gebruiken in hun onderwijs. Daarnaast is een onderzoek gepubliceerd in BMC Medical Education naar het effect van de aflevering over de openbare apotheek op de attitude van geneeskundestudenten over arts-apothekersamenwerking.
Podcasts staan online en blijven geactualiseerd
De podcasts zijn te beluisteren via https://farmacologisch.nl/ en via verschillende podcast-apps. Indien nodig worden afleveringen geactualiseerd en waar nodig verbeterd. Doordat ze online staan zijn ook de onderhoudskosten gewaarborgd. Het projectteam stelt feedback van gebruikers op prijs om blijvend te kunnen verbeteren, en moedigt andere docenten nadrukkelijk aan om de afleveringen ook voor hun eigen onderwijs in te zetten.
Overzichtstabel
| Opleiding(en) en aantal studenten waarbij de innovatie is toegepast: | Studenten Geneeskunde (400 per jaar) |
|---|
| Ontwikkelperiode: | 2022-2023 |
|---|
| Opzet projectteam: | Floor van Rosse (UHD farmacotherapie onderwijs en projectleider) Magali Heijkoop (apotheker-onderzoeker en host van de podcast) Verschillende studenten farmacie en geneeskunde (co-hosts & feedback): Paula van Tienen, Anouk Jordan, Buddy Verhage, Indy Murdoch, Roos Enterman, Salma Baddou, Lars van Prooijen Artsen, apothekers en verpleegkundig specialist (gasten): Tuan Anh Phan, Florence Atrafi, Remy Francesca Pieterman, Gijs Elshout, Batool Jadoon, Jorie Versmissen, Annette Galema-Boers, Nelianne Verkaik, Jan Nouwen, Sanne Kloosterboer, Lisa Ringeling, Alan Abdulla, Robert Flint en Sofieke de Wilde Klankbordgroep van onderwijskundigen en andere experts: Marit Wijnen, Daan Schilperoord, Corine Bethlehem, Antoinette Maassen van den Brink, Gijs Elshout |
|---|
| Bestede aantal ontwikkeluren: | 500 |
|---|
| Totale budget: | EUR 50.000 |
|---|
Producten en presentaties over dit project
- De podcasts zijn te beluisteren op https://farmacologisch.nl/
- Heijkoop MLA, Baddou S, Versmissen J, Woltman AM, Van Rosse F. What is the best curriculum timing for an educational podcast aiming to improve medical students’ attitudes towards physician-pharmacist collaboration: a pre-post study. BMC Medical Education. 2025;26(1).10.1186/s12909-025-08439-2
- Heijkoop MLA, Phan TA, Woltman AM, Versmissen J, van Rosse F. Audio-podcasts as a teaching tool in undergraduate health professions education - a scoping review. Medical Teacher. https://doi.org/10.1080/0142159X.2026.2733141
- Kelly JM, Perseghin A, Dow AW, Trivedi SP, Rodman A, Berk J. Learning Through Listening: A Scoping Review of Podcast Use in Medical Education. Acad Med. 2022;97(7):1079-85.
- Cho D, Cosimini M, Espinoza J. Podcasting in medical education: a review of the literature. Korean J Med Educ. 2017;29(4):229-39.
- Zhang E, Trad N, Corty R, Zohrob D, Trivedi S, Rodman A. How podcasts teach: A comprehensive analysis of the didactic methods of the top hundred medical podcasts. Med Teach. 2022;44(10):1146-50.
- Presentatie op de Onderwijsdag van de NVF (Nederlandse Vereniging voor Farmacologie) - juni 2023
- Nederlandse Vereniging voor Medisch Onderwijs Congres, research paper-presentatie – mei 2026
Comenius Teaching Fellowship 2021. Raadpleeg hiervoor nko.nl.